Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün sizlerle fen bilimleri dersinde çok önemli iki kavramı, kütle ve ağırlığı öğreneceğiz. Bu iki kavramı karıştırmak çok kolaydır ama aslında aralarında önemli farklar var. Şimdi bu farkları birlikte keşfedelim ve aşağıdaki soruları çözelim.
1. BÖLÜM
Kütle ve ağırlık kavramları, birbirinden farklı kavramlar olmasına karşın çoğu zaman birbiriyle karıştırılır. Şimdi, kütle ve ağırlık kavramları arasındaki farkları beraber karşılaştıralım.
KÜTLE
- Değişmeyen madde miktarıdır.
- Eşit kollu terazi ile ölçülür.
- Cismin bulunduğu yere göre değişmez.
- Birim g, kg ve t’dur.
AĞIRLIK
- Uyguladığı yer çekimi kuvvetidir.
- Dinamometre ile ölçülür.
- Cismin bulunduğu yere göre değişir. Bir cismin kutuplardaki ağırlığı ekvatordaki ağırlığından, deniz seviyesindeki ağırlığı bir dağın tepesindeki ağırlıktan daha fazladır.
- Birim N’dir.
Birlikte Yapalım
Bir cismin kütlesi Ay’da değişmezken ağırlığı Dünya’dakinin 1/6‘sı kadardır. Buna göre, aşağıdaki tabloyu dolduralım. Tabloyu doldururken Dünya’nın 1 kg’lık kütleye yaklaşık 10 N çekim kuvveti uyguladığını unutmayalım.
| Dünya’daki | Ay’daki | |||
|---|---|---|---|---|
| Kütlesi (kg) | Ağırlığı (N) | Kütlesi (kg) | Ağırlığı (N) | |
| Çanta | 3 | 30 | ……………….. | ……………….. |
| Bavul | 12 | ……………….. | ……………….. | ……………….. |
| Sandalye | 6 | ……………….. | ……………….. | ……………….. |
Çözüm:
Sevgili öğrenciler, şimdi bu tabloyu birlikte dolduralım. Hatırlayalım, bir cismin kütlesi Ay’da da Dünya’da da aynıdır. Yani tablodaki “Kütlesi (kg)” sütunları hem Dünya hem de Ay için aynı olacak.
Ağırlık ise kütleye göre değişiyor. Bize verilen bilgiye göre, Dünya’da 1 kg kütleye yaklaşık 10 N ağırlık denk geliyor. Ay’da ise bu ağırlık Dünya’nın 1/6‘sı kadar olacak.
| Dünya’daki | Ay’daki | |||
|---|---|---|---|---|
| Kütlesi (kg) | Ağırlığı (N) | Kütlesi (kg) | Ağırlığı (N) | |
| Çanta | 3 | 30 | 3 | 5 |
| Bavul | 12 | 120 | 12 | 20 |
| Sandalye | 6 | 60 | 6 | 10 |
Şimdi bu çözümü adım adım açıklayalım:
Adım 1: Kütleleri Girme
Soruda bize verilen tabloya göre, çantanın kütlesi 3 kg, bavulun kütlesi 12 kg ve sandalyenin kütlesi 6 kg. Kütlenin her yerde aynı olduğunu bildiğimiz için, bu değerleri hem Dünya’daki hem de Ay’daki kütle sütunlarına aynen yazıyoruz.
Adım 2: Dünya’daki Ağırlıkları Hesaplama
Bize verilen bilgiye göre, Dünya’da 1 kg kütleye yaklaşık 10 N ağırlık denk geliyor. Bu şu demek oluyor: Bir cismin Dünya’daki ağırlığını bulmak için kütlesini 10 ile çarpmamız gerekiyor.
- Çanta için: 3 kg * 10 N/kg = 30 N
- Bavul için: 12 kg * 10 N/kg = 120 N
- Sandalye için: 6 kg * 10 N/kg = 60 N
Bu hesapladığımız değerleri Dünya’daki Ağırlığı (N) sütununa yazıyoruz.
Adım 3: Ay’daki Ağırlıkları Hesaplama
Soruda bize Ay’daki ağırlığın, Dünya’daki ağırlığın 1/6‘sı kadar olduğu söyleniyor. Yani Ay’daki ağırlığı bulmak için Dünya’daki ağırlığı 6’ya bölmemiz gerekiyor.
- Çanta için: 30 N / 6 = 5 N
- Bavul için: 120 N / 6 = 20 N
- Sandalye için: 60 N / 6 = 10 N
Bu hesapladığımız değerleri de Ay’daki Ağırlığı (N) sütununa yazıyoruz.
İşte bu kadar kolay! Gördüğünüz gibi kütle ve ağırlık arasındaki ilişkiyi bu tabloyu doldurarak çok iyi anladık.
Tabloda verilen cisimlerin kütleleri Dünya’da ve Ay’da eşit yazılmalıdır. Cisimlerin Dünya’daki ağırlıkları, kütlelerinin yaklaşık 10 katı kadardır. Cisimlerin Ay’daki ağırlıkları ise Dünya’daki ağırlıklarının 1/6‘sı kadardır.
54 • 3-1 • KÜTLE VE AĞIRLIK İLİŞKİSİ