Merhaba sevgili öğrencim! Ben 7. Sınıf Fen Bilimleri öğretmeninim ve sana bu ünite değerlendirme sorularını anlaman için yardımcı olacağım. Haydi birlikte bu soruları adım adım, kolayca anlayacağın bir şekilde çözelim.
D. Aşağıda birbiri ile bağlantılı olan cümleleri inceleyiniz. Bu cümlelerin doğru (D) ya da yanlış (Y) olduğuna karar verip ilgili yönleri takip ederek doğru çıkışı bulunuz.
Bu tür sorularda, bir labirentte yol bulur gibi ilerleyeceğiz. Her kutudaki ifadenin doğru mu yanlış mı olduğuna karar verip okları takip edeceğiz. Haydi başlayalım!
Bu şemada okların yönü tam olarak belirtilmemiş olsa da, genellikle bu tür şemalarda bir ifadeden çıkan iki yoldan yukarıdaki veya soldaki yol DOĞRU (D), aşağıdaki veya sağdaki yol ise YANLIŞ (Y) seçeneğini temsil eder. Biz de bu mantıkla ilerleyeceğiz.
Adım 1: İlk İfadeyi Değerlendirelim
İlk ifademiz en soldaki yeşil kutu. Ama bu bir başlangıç noktası gibi duruyor. Bizim karar vermemiz gereken ilk kutu pembe olanlardan biri. Şemada en üstteki ifadeden başlayalım:
“Haberleşmek, hava olaylarını öğrenmek, gök cisimlerini incelemek için teleskop kullanılır.”
Şimdi düşünelim: Teleskop ne işe yarar? Teleskop, uzaydaki gök cisimlerini (gezegenler, yıldızlar, galaksiler) incelemek için kullanılır. Bu doğru. Peki haberleşmek veya hava olaylarını öğrenmek için teleskop mu kullanırız? Hayır, bunun için genellikle uydular kullanılır. Cümlenin içinde yanlış bilgiler olduğu için bu ifadeye YANLIŞ (Y) demeliyiz.
Adım 2: Yanlış Yolunu Takip Edelim
İlk ifademiz YANLIŞ olduğuna göre, bu kutudan çıkan iki yoldan alttakini, yani “Yanlış” yolunu takip etmeliyiz. Bu yol bizi şu mavi kutuya götürüyor:
“Gökyüzü ile ilgili araştırma ve çalışmalar yapmak için kurulan yerlere rasathane denir.”
Bu ifade doğru mu? Evet, kesinlikle doğru! Gök cisimlerini gözlemlemek için kurulan, içinde büyük teleskopların bulunduğu bilim merkezlerine rasathane (gözlemevi) denir. O zaman bu ifade DOĞRU (D).
Adım 3: Doğru Yolunu Takip Edip Çıkışı Bulalım
İkinci ifademiz DOĞRU olduğuna göre, bu kutudan çıkan iki yoldan üsttekini, yani “Doğru” yolunu takip etmeliyiz. Bu yolu takip ettiğimizde karşımıza şu çıkış geliyor:
3. çıkış
Sonuç: Adımları doğru bir şekilde takip ettiğimizde 3. çıkışa ulaşıyoruz.
Batılı ve Türk-İslam astronomlarının gök bilimin gelişimindeki katkılarını aşağıdaki noktalı yerlere yazınız.
Elbette, gök bilimi yani astronomi, tarih boyunca pek çok medeniyetin ilgisini çekmiş ve çok değerli bilim insanları bu alana katkıda bulunmuştur. Gel, bu bilim insanlarından bazılarını ve onların harika çalışmalarını hatırlayalım.
Türk-İslam Gök Bilimcileri ve Katkıları
Orta Çağ’da İslam medeniyeti, bilim ve teknolojide çok ileriydi. Özellikle astronomi alanında çok önemli çalışmalar yapılmıştır:
- Uluğ Bey (1394-1449): Sadece bir hükümdar değil, aynı zamanda büyük bir astronomdu. Semerkant’ta o dönemin en büyük ve en gelişmiş rasathanesini kurdu. Burada yaptığı gözlemlerle “Zij-i Sultani” (Yıldızların Kataloğu) adlı eseri oluşturdu. Bu katalog, yüzlerce yıl boyunca gök bilimciler için önemli bir kaynak oldu.
- Ali Kuşçu (1403-1474): Uluğ Bey’in öğrencisiydi ve Semerkant Rasathanesi’nde çalıştı. Daha sonra İstanbul’a gelerek Fatih Sultan Mehmet’in davetiyle Ayasofya Medresesi’nde müderrislik (profesörlük) yaptı. Ay’ın ilk haritasını çıkardığı ve Ay’daki bir bölgeye onun adının verildiği söylenir. Astronomi ve matematik alanında çok önemli eserler yazdı.
- El-Biruni (973-1051): Dünya’nın kendi ekseni etrafında döndüğü fikrini öne süren ilk bilim insanlarındandır. Ayrıca Dünya’nın çevresini o zamanki imkanlarla neredeyse hatasız bir şekilde hesaplamıştır.
Batılı Gök Bilimciler ve Katkıları
Rönesans ve sonrasında Avrupa’da bilimde büyük bir atılım yaşandı ve astronomi de bundan payını aldı:
- Kopernik (Copernicus, 1473-1543): Yüzyıllardır kabul edilen “Dünya merkezli evren” modeline karşı çıkarak “Güneş merkezli evren” modelini (Helyosentrik model) ortaya attı. Bu, astronomide bir devrimdi. Artık Dünya’nın değil, Güneş’in sistemimizin merkezinde olduğu düşünülmeye başlandı.
- Galileo Galilei (1564-1642): Teleskobu gökyüzünü incelemek için kullanan ilk bilim insanlarındandır. Teleskopla yaptığı gözlemlerde Jüpiter’in uydularını, Ay’ın yüzeyindeki kraterleri ve Venüs’ün evrelerini keşfetti. Bu keşifleri, Kopernik’in Güneş merkezli modelini destekliyordu.
- Kepler (1571-1630): Gezegenlerin Güneş etrafında dairesel değil, eliptik yörüngelerde dolandığını matematiksel olarak ispatladı ve gezegenlerin hareketlerini açıklayan yasaları buldu.
Gördüğün gibi, bilim farklı zamanlarda ve farklı coğrafyalarda yaşayan insanların ortak birikimiyle ilerler. Hem Türk-İslam bilginleri hem de Batılı bilim insanları, bugün uzay hakkında bildiklerimizin temelini atmışlardır.