Merhaba sevgili 6. sınıf öğrencilerim!
Ben Sosyal Bilgiler öğretmeniniz. Bugün sizlerle birlikte kitabımızdaki bazı soruları çözeceğiz. Bu sorular, ülkemizin ekonomik ve siyasi ilişkilerini daha iyi anlamamıza yardımcı olacak. Hazırsanız, kalemlerinizi ve defterlerinizi hazırlayın, haydi başlayalım!
***
Ğ. Aşağıda verilen çoktan seçmeli soruları cevaplayınız.
1. Aşağıdakilerden hangisi ülkemizin diğer ülkelere en fazla ihraç ettiği ürünler arasında yer alır?
A) Doğal gaz
B) Fındık
C) İlaç
D) Yolcu uçağı
Çözüm:
Adım 1: Öncelikle soruda altı çizili olan “ihraç etmek” kelimesinin ne anlama geldiğini hatırlayalım. İhraç etmek, bir ülkenin kendi ürettiği ürünleri başka ülkelere satmasıdır. Yani bu soruda, Türkiye’nin en çok ne sattığını bulmamız gerekiyor.
Adım 2: Şimdi şıklara bakalım.
- A) Doğal gaz: Ülkemizde doğal gaz kaynakları yeterli olmadığı için biz doğal gazı başka ülkelerden satın alırız, yani ithal ederiz. Bu yüzden bu şık olamaz.
- B) Fındık: Türkiye, dünya fındık üretiminde birinci sıradadır. Ürettiğimiz fındığın büyük bir kısmını yurt dışına satarız. Bu çok güçlü bir seçenek!
- C) İlaç: İlaçların bir kısmını kendimiz üretsek de önemli bir kısmını yurt dışından satın alırız, yani ithal ederiz.
- D) Yolcu uçağı: Ülkemiz henüz yolcu uçağı üretip başka ülkelere satmamaktadır.
Adım 3: Gördüğümüz gibi, Türkiye’nin en çok ihraç ettiği, yani sattığı ürünlerden biri fındıktır.
Sonuç: Doğru cevap B) Fındık‘tır.
***
2. Aşağıdakilerden hangisi ülkemizin diğer ülkelerden en fazla ithal ettiği ürünler arasında yer alır?
A) Beyaz eşya
B) Halı
C) Hazır giyim ürünleri
D) Petrol
Çözüm:
Adım 1: Bu soruda ise “ithal etmek” kelimesinin anlamını düşünmeliyiz. İthal etmek, bir ülkenin ihtiyacı olan ürünleri başka ülkelerden satın almasıdır. Yani Türkiye’nin en çok ne aldığını bulacağız.
Adım 2: Şıkları inceleyelim.
- A) Beyaz eşya: Ülkemiz buzdolabı, çamaşır makinesi gibi beyaz eşyaları çok kaliteli üretir ve başka ülkelere satar, yani ihraç eder.
- B) Halı: Türk halıları dünyaca ünlüdür ve yurt dışına çok satarız.
- C) Hazır giyim ürünleri: Tekstil ve hazır giyim, ülkemizin en önemli ihracat ürünlerindendir.
- D) Petrol: Ülkemiz, enerji ihtiyacını karşılayacak kadar petrole sahip değildir. Bu nedenle arabalarımızın, fabrikalarımızın çalışması için gerekli olan petrolü yurt dışından satın almak zorundayız. Bu, en büyük ithalat kalemlerimizden biridir.
Adım 3: Bu durumda, en çok satın aldığımız yani ithal ettiğimiz ürün petroldür.
Sonuç: Doğru cevap D) Petrol‘dür.
***
3. Ülkemiz diğer ülkelerle kaynaklar ve ihtiyaçlar açısından ekonomik ilişkiler içerisindedir. Ülkemizin dış ticaretinde ihracat gelirleri, ithalat giderlerinden daha azdır. Verilen bilgiye göre ülkemiz ekonomisi ile ilgili aşağıdaki sonuçlardan hangisi çıkarılabilir?
A) Ülkemizin ithalata yaptığı harcama, ihracat gelirinden fazladır.
B) Ülkemizde ihracat her geçen yıl artmaktadır.
C) Ülkemiz ihracat yapmamaktadır.
D) Ülkemizde ithalat her geçen yıl azalmaktadır.
Çözüm:
Adım 1: Sorudaki en önemli cümleye odaklanalım: “ihracat gelirleri, ithalat giderlerinden daha azdır.”
Adım 2: Bu cümleyi daha basit düşünelim.
- İhracat geliri: Yurt dışına mal satarak kazandığımız para.
- İthalat gideri: Yurt dışından mal almak için harcadığımız para.
Cümle diyor ki: Kazandığımız para < Harcadığımız para.
Adım 3: Şimdi bu anlama gelen şıkkı bulalım.
- A) Ülkemizin ithalata yaptığı harcama, ihracat gelirinden fazladır. Bu cümle, “harcadığımız para, kazandığımız paradan fazladır” diyor. Bu, sorudaki bilgiyle birebir aynı anlama geliyor!
- B) ve D) şıkları: Paragrafta ihracatın arttığına ya da ithalatın azaldığına dair bir bilgi verilmemiş. O yüzden bu şıkları eleyebiliriz.
- C) şıkkı: Paragrafta “ihracat gelirleri”nden bahsedildiğine göre, ihracat yaptığımız zaten belli. Bu şık tamamen yanlış.
Sonuç: Doğru cevap A seçeneğidir.
***
4. Azerbaycan petrolünün ülkemiz aracılığıyla Avrupa’ya ulaşmasını sağlayan boru hattı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Kerkük-Yumurtalık Petrol Boru Hattı
B) Bakü-Tiflis-Ceyhan Petrol Boru Hattı
C) Batman-Kırıkkale Petrol Boru Hattı
D) Rusya-Türkiye Petrol Boru Hattı
Çözüm:
Adım 1: Soru bize Azerbaycan petrolünü Avrupa’ya taşıyan hattı soruyor. Bu bir bilgi sorusudur.
Adım 2: Şıklardaki boru hatlarının isimleri aslında bize ipucu veriyor.
- A) Kerkük-Yumurtalık: Kerkük, Irak’ta bir şehirdir. Bu hat Irak petrolünü taşır.
- B) Bakü-Tiflis-Ceyhan: Bakü, Azerbaycan’ın başkentidir. Tiflis, Gürcistan’ın başkentidir. Ceyhan ise Adana’da bir limanımızdır. Bu hat, isminden de anlaşılacağı gibi Azerbaycan’ın Bakü şehrinden başlayıp, Gürcistan’dan geçerek Türkiye’nin Ceyhan limanına ulaşır ve buradan gemilerle Avrupa’ya gönderilir. Aradığımız cevap bu!
- C) Batman-Kırıkkale: Bu iki şehir de Türkiye’dedir. Bu, ülke içindeki bir boru hattıdır.
- D) Rusya-Türkiye: Bu isimdeki hatlar genellikle petrol değil, doğal gaz taşır (Mavi Akım, TürkAkım gibi).
Sonuç: Doğru cevap B) Bakü-Tiflis-Ceyhan Petrol Boru Hattı‘dır.
***
5. Ülkemizin jeopolitik özelliklerinden bazıları aşağıda verilmiştir:
- Ülkemiz Asya, Avrupa ve Afrika kıtalarının birbirine çok yakın bir konumda bulunmaktadır.
- Ülkemiz Asya ve Avrupa kıtalarını, Akdeniz’le Karadeniz’i birbirine bağlayan İstanbul ve Çanakkale boğazlarına sahiptir.
- Ülkemiz petrol ve doğal gaz kaynaklarının önemli bir bölümünü elinde bulunduran Orta Doğu ve Asya ülkelerine yakındır.
Bu özelliklerin ülkemize;
I. dinî
II. ekonomik
III. siyasi
alanlardan hangilerinde avantaj sağladığı söylenebilir?
A) Yalnız I
B) I ve II
C) II ve III
D) I, II ve III
Çözüm:
Adım 1: Verilen özellikleri tek tek inceleyip hangi alanla ilgili olduğunu bulalım.
- Kıtaların birleşme noktasında olmak ve boğazlara sahip olmak: Bu, ticaret yollarının üzerinde olmamız demektir. Gemiler, tırlar ülkemizden geçer. Bu durum bize para kazandırır. Yani bu bir ekonomik (II) avantajdır. Ayrıca boğazlar gibi stratejik yerlere sahip olmak, dünya siyasetinde söz sahibi olmamızı sağlar. Bu da siyasi (III) bir avantajdır.
- Enerji kaynaklarına yakın olmak: Petrol ve doğal gaz boru hatlarının ülkemizden geçmesini sağlar (tıpkı 4. sorudaki gibi). Bu hem bize ekonomik kazanç sağlar hem de bizi enerji taşımacılığında önemli bir ülke yaparak siyasi gücümüzü artırır. Yani bu da hem ekonomik (II) hem de siyasi (III) bir avantajdır.
Adım 2: Peki, bu özelliklerin dinî (I) bir avantaj sağladığına dair bir bilgi var mı? Hayır, verilen maddeler daha çok ticaret, ulaşım ve güç ile ilgili. Bu yüzden I. öncülü alamayız.
Adım 3: Sonuç olarak, bu özellikler bize hem ekonomik (II) hem de siyasi (III) alanda avantajlar sağlar.
Sonuç: Doğru cevap C) II ve III‘tür.
***
H. Aşağıda verilen soruların cevaplarını defterinize yazınız.
1. Ülkemizin, Türk Cumhuriyetleri ve sınır komşularıyla ilişkilerinin iyi durumda olmasının sağlayacağı katkıların neler olduğunu ifade ediniz.
Komşularımızla ve köken olarak bağımız olan Türk Cumhuriyetleri ile iyi ilişkiler içinde olmamız bize birçok alanda fayda sağlar. Bunları şöyle sıralayabiliriz:
- Ekonomik Katkılar: İyi ilişkiler, ticareti artırır. Onlara ürün satarız (ihracat), onlardan ürün alırız (ithalat). Turistler ülkemize gelir, bizim vatandaşlarımız onların ülkesine gider. Bu da ülkemize para kazandırır.
- Siyasi ve Güvenlik Katkıları: Sınırlarımızda barış ve huzur olur. Terör gibi ortak sorunlara karşı birlikte mücadele edebiliriz. Uluslararası konularda birbirimize destek olabiliriz.
- Kültürel Katkılar: Ortak tarihimizi ve kültürümüzü yaşatırız. Öğrenci değişim programları, ortak festivaller ve sanat etkinlikleri ile bağlarımızı güçlendiririz.
2. Ülkemizin; kaynaklarını kullanarak ürettiği, ihtiyacından fazla olan ürün ve hizmetleri nasıl değerlendirdiğini açıklayınız.
Bir ülke, kendi ihtiyacından daha fazla ürün ürettiğinde buna üretim fazlası denir. Ülkemiz, bu fazla ürünleri çöpe atmaz, tam tersine akıllıca bir şekilde değerlendirir. Bu fazla ürünleri başka ülkelere satarız. Bu işleme ihracat adını verdiğimizi zaten öğrenmiştik. Örneğin, çok fazla fındık, domates veya otomobil ürettiğimizde, bunları ihtiyacı olan diğer ülkelere satarız. Bu sayede hem çiftçimiz ve sanayicimiz para kazanır hem de ülkemiz döviz (dolar, euro gibi yabancı paralar) kazanır. Kazandığımız bu dövizlerle de ülkemizde olmayan petrol gibi ürünleri satın alırız.
3. Uluslararası bir kuruluş olan NATO’da ülkemizin üstlendiği rolü belirtiniz.
NATO, üye ülkelerin herhangi birine bir saldırı olduğunda hepsinin birlikte kendini savunduğu bir askeri savunma örgütüdür. Türkiye, 1952’den beri NATO’nun önemli bir üyesidir. Ülkemizin NATO’daki rolü çok büyüktür:
- NATO’nun en büyük ordularından birine sahibiz.
- Coğrafi konumumuz nedeniyle NATO’nun güneydoğu kanadını, yani en kritik bölgelerinden birini koruruz.
- Afganistan, Kosova gibi dünyanın farklı yerlerindeki NATO barış gücü görevlerine katılarak dünya barışına katkıda bulunuruz.
- İncirlik gibi önemli NATO üslerine ev sahipliği yaparız.
4. Popüler kültürün, kültürümüz üzerindeki etkilerini açıklayınız.
Popüler kültür; televizyon dizileri, yabancı müzikler, filmler, sosyal medya akımları ve giyim tarzları gibi geniş kitleler tarafından sevilen ve tüketilen kültürel ürünlerdir. Popüler kültürün bizim kendi milli kültürümüz üzerinde hem olumlu hem de olumsuz etkileri olabilir.
- Olumsuz Etkileri: Yabancı dillerden kelimelerin dilimize girmesiyle Türkçemizin zayıflaması, kendi geleneksel yemeklerimiz yerine fast-food tarzı beslenmenin artması, kendi müziğimiz ve sanatımız yerine sürekli yabancı olanın tercih edilmesi, milli ve manevi değerlerimizin unutulması gibi olumsuz etkileri olabilir.
- Olumlu Etkileri: Farklı kültürleri tanımamızı sağlar, dünyada neler olup bittiğinden haberdar olmamıza yardımcı olur. Bazen de popüler kültür ürünleri ile kendi kültürümüzü birleştirerek yeni ve güzel eserler ortaya çıkarabiliriz.
Önemli olan, kendi milli kültürümüze sahip çıkarak popüler kültürden bilinçli bir şekilde faydalanmaktır.
***
Umarım tüm soruları ve çözümlerini güzelce anlamışsınızdır. Unutmayın, Sosyal Bilgiler dersi sadece geçmişi değil, bugün yaşadığımız dünyayı anlamamızı da sağlar. Bir sonraki dersimizde görüşmek üzere, hoşça kalın