Harika bir çalışma! Merhaba sevgili öğrencilerim, ben Sosyal Bilgiler öğretmeniniz. Şimdi hep birlikte bu sorulara bir göz atalım ve adım adım, anlayarak çözelim. Unutmayın, önemli olan sadece doğru cevabı bulmak değil, neden o cevabın doğru olduğunu anlamaktır. Haydi başlayalım!
C. Aşağıdaki ifadeler doğru ise ifadelerin başına “D”, yanlış ise “Y” yazınız. Yanlış olduğunu düşündüğünüz ifadelerin doğrularını defterinize yazınız.
1. (….) Demokrasinin olduğu ülkelerde bireyler sadece ülke yöneticilerinin belirlediği siyasi partiye oy verebilir.
Adım 1: Bu cümleyi dikkatlice okuyalım. Cümle diyor ki, demokratik ülkelerde insanlar sadece yöneticilerin seçtiği partilere oy verebilir.
Adım 2: Demokrasinin en temel özelliklerinden biri nedir? Tabii ki seçme ve seçilme özgürlüğü! İnsanlar istedikleri, kendi düşüncelerine uygun buldukları partiye özgürce oy verebilirler. Yöneticilerin dayattığı tek bir partiye oy vermek, demokrasinin tam zıttı olan baskıcı yönetimlerde görülür.
Sonuç: Bu ifade YANLIŞ (Y)‘tır.
Doğrusu şöyle olmalıydı: Demokrasinin olduğu ülkelerde bireyler, kendi istedikleri siyasi partiye özgürce oy verebilirler.
2. (….) Ülkemizde kuvvetler ayrılığı ilkesi vardır.
Adım 1: “Kuvvetler ayrılığı” ne demekti, bir hatırlayalım. Devletin üç temel gücü vardır: Yasama (kanun yapma), Yürütme (kanunları uygulama) ve Yargı (uyuşmazlıkları çözme). Bu üç gücün farklı organlarda olmasıdır.
Adım 2: Ülkemizde durum nasıl? Yasama gücü Türkiye Büyük Millet Meclisi’ndedir (TBMM). Yürütme gücü Cumhurbaşkanındadır. Yargı gücü ise bağımsız mahkemelerdedir. Gördüğünüz gibi bu güçler farklı ellerde toplanmış.
Sonuç: Bu ifade DOĞRU (D)‘dur.
3. (….) Ülkemizde yöneticiler ülke yönetimiyle ilgili karar alırken halkın istek ve ihtiyaçlarını göz önünde bulundurur.
Adım 1: Cümle, yöneticilerimizin bizi yönetirken bizim isteklerimizi dikkate aldığını söylüyor.
Adım 2: Demokrasilerde yöneticiler halk tarafından, yani bizler tarafından seçimle iş başına gelir. Bu yüzden de halkın, yani bizlerin istek ve ihtiyaçlarına göre hareket etmek zorundadırlar. Buna milli egemenlik ilkesinin bir gereği de diyebiliriz.
Sonuç: Bu ifade DOĞRU (D)‘dur.
4. (….) Demokrasi, toplumsal hayatın vazgeçilmez bir unsurudur.
Adım 1: Bu ifade, demokrasinin toplum için çok önemli ve onsuz olamayacak bir şey olduğunu söylüyor.
Adım 2: Demokrasi sayesinde hak ve özgürlüklerimiz güvence altındadır, düşüncelerimizi özgürce söyleyebiliriz, yöneticilerimizi kendimiz seçebiliriz. Bütün bunlar, huzurlu bir toplum hayatı için gereklidir. Bu yüzden ondan vazgeçemeyiz.
Sonuç: Bu ifade DOĞRU (D)‘dur.
5. (….) Ülkemizde bireylerin hak ve sorumlulukları anayasal güvence altındadır.
Adım 1: “Anayasal güvence” ne demektir? Haklarımızın en temel yasamız olan Anayasa tarafından korunduğu anlamına gelir.
Adım 2: Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nda “Temel Hak ve Hürriyetler” başlığı altında yaşama hakkı, eğitim hakkı, düşünce özgürlüğü gibi birçok hakkımız açıkça belirtilmiş ve devlet tarafından korunacağı söylenmiştir.
Sonuç: Bu ifade DOĞRU (D)‘dur.
6. (….) Monarşi, demokrasinin temel ilkeleri göz önünde bulundurulduğunda en uygun yönetim şeklidir.
Adım 1: Monarşi neydi? Ülkeyi tek bir kişinin (kral, padişah gibi) ömür boyu yönettiği ve yönetimin babadan oğula geçtiği bir sistemdi. Demokrasi ise halkın kendi kendini yönetmesiydi.
Adım 2: Bu iki yönetim şekli birbirinin tam zıttıdır. Demokraside eşitlik, özgürlük ve milli egemenlik varken, monarşide egemenlik tek bir kişiye aittir. Bu yüzden monarşi, demokrasi ilkeleriyle asla uyuşmaz.
Sonuç: Bu ifade YANLIŞ (Y)‘tır.
Doğrusu şöyle olmalıydı:Cumhuriyet, demokrasinin temel ilkeleri göz önünde bulundurulduğunda en uygun yönetim şeklidir.
7. (….) Türk tarihinde, kadınlar toplumsal hayatın önemli bir parçası olmuştur.
Adım 1: Bu cümle, tarihimizde kadınların toplum içinde önemli bir yeri olduğunu belirtiyor.
Adım 2: Eski Türklerden beri, örneğin Tomris Hatun gibi kadın hükümdarlarımız olmuştur. Kurtuluş Savaşı’nda Nene Hatun, Kara Fatma gibi kadın kahramanlarımız vatan için savaşmıştır. Cumhuriyet döneminde ise Mustafa Kemal Atatürk sayesinde kadınlar seçme ve seçilme hakkı gibi birçok hakka kavuşarak toplumsal hayatta daha da aktif olmuşlardır.
Sonuç: Bu ifade DOĞRU (D)‘dur.
8. (….) Toplumda kimseye pozitif ayrımcılık yapılmamalıdır.
Adım 1: “Pozitif ayrımcılık” ne demekti? Toplumda bazı grupların (engelliler, çocuklar, kadınlar, yaşlılar gibi) diğerleriyle eşit şartlara gelebilmesi için onlara bazı öncelikler ve kolaylıklar tanımaktır. Mesela otobüslerde engelliler için özel yer ayrılması bir pozitif ayrımcılıktır.
Adım 2: Bu uygulama, toplumda adaleti ve eşitliği sağlamak için yapılır. Yani kötü bir şey değil, tam tersine gerekli bir şeydir. Cümle ise “yapılmamalıdır” diyor.
Sonuç: Bu ifade YANLIŞ (Y)‘tır.
Doğrusu şöyle olmalıydı: Toplumda dezavantajlı gruplara yönelik pozitif ayrımcılık yapılarak toplumsal adalet sağlanmalıdır.
Ç. Aşağıdaki cümlelerde verilen boşlukları, kutucuklarda verilen ifadelerden uygun olanlarıyla tamamlayınız. İfadelere uygun ekler getirebilirsiniz.
1. Demokrasilerde ……………………… üstünlüğü ilkesi vardır.
Adım 1: Cümlenin anlamına bakalım. Demokrasilerde herkesin uymak zorunda olduğu, en üstün olan şey nedir? Yöneticiler dahil herkes yasalara uymak zorundadır.
Adım 2: Kutucuktaki kelimelerden bu anlama en uygun olanı “hukuk” kelimesidir. “Hukukun üstünlüğü” bir demokrasi ilkesidir.
Cevap: Demokrasilerde hukuk üstünlüğü ilkesi vardır.
2. Yasama, yürütme ve yargı güçlerinin tek kişide toplanması ……………………… olarak adlandırılır.
Adım 1: Yukarıda “kuvvetler ayrılığı”nı konuşmuştuk. Bu cümle ise onun tam tersini soruyor. Bütün güçlerin tek bir yerde, tek bir kişide toplanmasına ne denir?
Adım 2: Kutucuklara baktığımızda “kuvvetler birliği” ifadesinin bu tanıma tam olarak uyduğunu görüyoruz.
Cevap: Yasama, yürütme ve yargı güçlerinin tek kişide toplanması kuvvetler birliği olarak adlandırılır.
3. Toplumu ilgilendiren herhangi bir konu hakkında halkın benimsediği ortak görüşe ……………………… adı verilir.
Adım 1: Halkın genelinin bir konu hakkındaki ortak düşüncesi, fikri soruluyor.
Adım 2: Bu kavramın sosyal bilgiler dersindeki karşılığı “kamuoyu”dur. Kamuoyu, yani halkın oyu, düşüncesi.
Cevap: Toplumu ilgilendiren herhangi bir konu hakkında halkın benimsediği ortak görüşe kamuoyu adı verilir.
4. Demokrasinin olduğu ülkelerde belli aralıklarla ……………………… yapılarak ülkeyi yönetecek kişiler halk tarafından belirlenir.
Adım 1: Demokrasilerde biz yöneticileri nasıl belirliyoruz? Sandığa gidip oy kullanıyoruz.
Adım 2: Bu oy kullanma işlemine ne ad verilir? Elbette “seçim”. Kutucukta da bu kelime var.
Cevap: Demokrasinin olduğu ülkelerde belli aralıklarla seçim yapılarak ülkeyi yönetecek kişiler halk tarafından belirlenir.
5. Ülkemizde herkes ………………………, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir.
Adım 1: Cümle, herkesin sahip olduğu temel bir durumu ve hakkı anlatıyor.
Adım 2: Kutucuktaki kelimelere baktığımızda cümlenin başına en uygun kelimenin “özgür” olduğunu görüyoruz. Herkes özgürdür ve varlığını koruma hakkına sahiptir. Bu, en temel insan haklarından biridir.
Cevap: Ülkemizde herkes özgür, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir.
6. Bireyler cinsiyetlerinden dolayı ……………………… uğramamalı, kadın ve erkek her bireyin eşit haklara sahip olduğu unutulmamalıdır.
Adım 1: Cümlede kadın ya da erkek olduğu için bir insana farklı ve haksız davranılmaması gerektiği anlatılıyor.
Adım 2: Bir kişiye veya gruba, sahip olduğu özellikler (cinsiyet, ırk, din vb.) nedeniyle haksızlık yapmaya, onu dışlamaya “ayrımcılık” denir.
Cevap: Bireyler cinsiyetlerinden dolayı ayrımcılığa uğramamalı, kadın ve erkek her bireyin eşit haklara sahip olduğu unutulmamalıdır. (Not: Soruda ek getirebileceğimiz söylendiği için kelimeye “-a” ekini getirdik.)
7. Demokrasilerde insanlar düşüncelerini ……………………… ifade edebilirler.
Adım 1: Bu cümle demokrasinin en güzel yanlarından birini, düşünce özgürlüğünü anlatıyor. İnsanlar fikirlerini nasıl söyler?
Adım 2: Baskı altında kalmadan, korkmadan, yani “özgür” bir şekilde. Soruda ek getirebileceğimiz söylendiği için “özgür” kelimesine “-ce” ekini ekleyerek cümleye uygun hale getiriyoruz.
Cevap: Demokrasilerde insanlar düşüncelerini özgürce ifade edebilirler.
8. Toplumsal yaşamda iş, meslek edinme, yönetme gibi alanlarda kadınlara, çocuklara, engellilere ayrıcalık tanımaya ……………………… adı verilir.
Adım 1: Bu tanımı yukarıdaki doğru-yanlış sorusunda da konuşmuştuk. Toplumda daha zor durumda olan gruplara, eşitliği sağlamak amacıyla tanınan öncelikler ve kolaylıklar…
Adım 2: Bu kavramın adı kutucuklarda da yer alan “pozitif ayrımcılık”tır.
Cevap: Toplumsal yaşamda iş, meslek edinme, yönetme gibi alanlarda kadınlara, çocuklara, engellilere ayrıcalık tanımaya pozitif ayrımcılık adı verilir.
Umarım hepsi anlaşılmıştır. Aklınıza takılan bir yer olursa çekinmeden sorun. Hepinize iyi çalışmalar dilerim!