6. Sınıf Sosyal Bilgiler Ders Kitabı Cevapları Anadol Yayınları Sayfa 48
Merhaba sevgili öğrencilerim!
Harika bir soruyla karşı karşıyayız. Bu soru, tarihimizdeki üç büyük ve önemli Türk devletini karşılaştırarak aralarındaki bağlantıları ve farkları anlamamızı sağlayacak. Tıpkı bir dedektif gibi metindeki ve önceki derslerimizdeki ipuçlarını bir araya getireceğiz.
Haydi, soruyu birlikte adım adım çözelim!
Soru: Asya Hunları’nın, Kök Türkler’in ve Uygurların coğrafi, siyasal, ekonomik ve kültürel özelliklerini karşılaştırınız. Bu devletler arasındaki benzerlikleri ve farklılıkları defterinize yazınız.
Çözüm:
Bu üç büyük devletimizi daha iyi anlamak için önce ortak yönlerine, sonra da onları birbirinden ayıran o eşsiz özelliklerine bakalım.
Adım 1: Bu Üç Devletin Benzerlikleri Nelerdi?
Her ne kadar farklı zamanlarda yaşamış olsalar da bu devletlerin ortak bir kökenden geldiğini unutmamalıyız. Bu yüzden bazı benzerlikleri var:
- Coğrafya: Üçü de Orta Asya‘da kurulmuştur. Kutsal başkent olarak kabul edilen Ötüken, hem Kök Türkler hem de Uygurlar için önemli bir merkezdi.
- Siyasal Yapı: Devleti “Kağan” unvanı taşıyan hükümdarlar yönetirdi. Hükümdarlık yetkisinin Gök Tanrı tarafından verildiğine inanılan “kut” anlayışı hepsinde vardı.
- Ekonomi: Hepsi için de meşhur İpek Yolu üzerinde ticaret yapmak çok önemli bir gelir kaynağıydı.
- Ordu: Ordu, toplumun temelini oluşturuyordu ve savaşçılık özellikleri çok gelişmişti. (Ancak Uygurlarda bu durumun sonradan değiştiğini göreceğiz.)
Adım 2: Bu Üç Devletin Farklılıkları Nelerdi?
İşte en heyecanlı kısım burası! Bu devletleri birbirinden ayıran ve onlara kendi kimliklerini veren farklara göz atalım.
En temel ve en önemli fark, Uygurların yerleşik hayata geçen ilk Türk devleti olmasıdır. Bu değişiklik, onların dinini, ekonomisini ve sanatını tamamen değiştirmiştir.
Şimdi bu farkları madde madde inceleyelim:
-
Yaşam Tarzı ve Ekonomi:
- Asya Hunları ve Kök Türkler: Göçebe bir yaşam sürüyorlardı. Temel geçim kaynakları hayvancılıktı. Bu yüzden taşınabilir sanat eserleri (çadır, at koşumları, silahlar) yapıyorlardı.
- Uygurlar: Yerleşik hayata geçtiler. Hayvancılığın yanı sıra tarım yapmaya başladılar. Şehirler kurdular ve bu sayede mimari gelişti.
-
Din:
- Asya Hunları ve Kök Türkler: Gök Tanrı inancına sahiptiler. Şamanizm gelenekleri de hakimdi.
- Uygurlar: Başlangıçta Gök Tanrı inancına sahipken, Bögü Kağan döneminde Çin’den gelen Maniheizm dinini benimsediler. Bu din, et yemeyi ve savaşmayı yasakladığı için Uygurların yaşam tarzını kökünden değiştirdi ve yerleşik hayata geçmelerini hızlandırdı.
-
Kültür, Sanat ve Bilim:
- Asya Hunları: Genellikle sözlü edebiyat (destanlar) gelişmiştir.
- Kök Türkler: Türk tarihinde çok önemli bir yere sahip olan, kendilerine özgü Göktürk (Orhun) Alfabesi‘ni kullandılar ve tarihimizin ilk yazılı belgeleri olan Orhun Yazıtları‘nı bıraktılar.
- Uygurlar: Yerleşik hayat sayesinde bambaşka bir kültür yarattılar.
- Kendilerine özgü Uygur Alfabesi‘ni geliştirdiler.
- Çinlilerden öğrendikleri kağıt ve matbaayı kullandılar. Bu sayede birçok kitap yazdılar ve kütüphaneler kurdular.
- Şehirler kurdukları için mimari (saraylar, tapınaklar) çok gelişti.
- Resim sanatında (fresk, minyatür) harika eserler verdiler.
Sonuç:
Sevgili çocuklar, gördüğümüz gibi Asya Hunları ve Kök Türkler klasik birer Orta Asya göçebe devleti özelliklerini taşırken; Uygurlar, din değiştirerek ve yerleşik hayata geçerek Türk tarihinde yepyeni bir sayfa açmışlardır. Tarım, şehirleşme, mimari, matbaa gibi yeniliklerle kendilerinden sonraki Türk devletlerine de örnek olmuşlardır.