Merhaba sevgili öğrencilerim, ben Sosyal Bilgiler öğretmeniniz. Bugün birlikte gönderdiğiniz görseldeki soruları çözeceğiz. Bu sorular, bilim, teknoloji ve toplum ünitemizle ilgili çok güzel tekrar yapmamızı sağlayacak. Hazırsanız, kalemleriniz ve defterleriniz de hazırsa, haydi başlayalım!
7. Soru: Hidroponik tarım, topraksız ortamda tarım yapılmasına olanak sağlayan bir yöntemdir. Bu yöntemde bitkiler, besin üretimi için ihtiyaç duydukları maddeleri özel olarak hazırlanan besin solüsyonundan karşılamaktadır. İnsanlar bu yöntemi kullanarak günümüzde evlerinin teras veya balkonlarında bile tarım yapabilmektedir. Verilen bilgilere göre aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?
- A) Sosyal bilimler alanında yapılan çalışmalar ülkemizin gelişmesine katkı sağlamaktadır.
- B) Bilimsel ve teknolojik gelişmeler insanların gelecekteki yaşamları üzerinde etkilidir.
- C) Bilimsel çalışmalar tarım alanlarının yok olmasına neden olmaktadır.
- D) Bilimsel çalışmalar bilimsel araştırma basamaklarına uygun olarak yapılmalıdır.
Çözüm:
Bu soruyu çözmek için bize verilen paragrafı dikkatlice okumamız gerekiyor. Haydi birlikte analiz edelim!
“Hidroponik tarım, topraksız ortamda tarım yapılmasına olanak sağlayan bir yöntemdir… İnsanlar bu yöntemi kullanarak günümüzde evlerinin teras veya balkonlarında bile tarım yapabilmektedir.”
Adım 1: Paragraf bize ne anlatıyor? Paragraf, toprağa ihtiyaç duymadan, özel bir su ve besin karışımıyla bitki yetiştirme yöntemi olan hidroponik tarımdan bahsediyor. Bu yöntemin bilim ve teknoloji sayesinde geliştirildiğini anlıyoruz.
Adım 2: Bu yeni teknoloji insanların hayatını nasıl etkiliyor? Paragrafa göre insanlar artık evlerinin balkonunda veya terasında bile tarım yapabiliyor. Bu, gelecekte gıdaya ulaşma şeklimizi değiştirebilecek, yani gelecekteki yaşamımızı etkileyebilecek bir gelişmedir.
Adım 3: Şimdi şıklara bakalım.
- A şıkkı: Paragraf tarım teknolojisinden bahsediyor, bu sosyal bilimlerden çok fen bilimleri ve teknoloji ile ilgili. Bu yüzden bu şıkka ulaşamayız.
- B şıkkı: Bilimsel ve teknolojik bir gelişme olan hidroponik tarımın, insanların yaşamını (balkonda tarım yapabilme gibi) etkilediğini görüyoruz. Bu şık paragrafla tamamen uyumlu!
- C şıkkı: Bu yöntem tarım alanlarının yok olmasına neden olmuyor, tam tersine tarım alanı olmayan yerlerde tarım yapma imkânı sunuyor. Bu şık yanlış.
- D şıkkı: Paragrafta bilimsel araştırmanın nasıl yapıldığına dair bir bilgi yok, sadece sonucundan bahsediliyor. Bu yüzden bu şıkka da ulaşamayız.
Sonuç olarak, paragraftan çıkarabileceğimiz en doğru yargı, bilimsel ve teknolojik gelişmelerin insanların gelecekteki yaşamlarını etkilediğidir.
Doğru Cevap: B
8. Soru: Aşağıdakilerden hangisi ülkemizde bilimsel çalışmalar yapan bilim insanlarımızdan biri değildir?
- A) Mazhar Osman
- B) Hulusi Behçet
- C) Orhan Veli Kanık
- D) Oktay Sinanoğlu
Çözüm:
Bu soruyu çözmek için şıklarda verilen isimlerin kimler olduğunu bilmemiz gerekiyor. Bu bir genel kültür sorusu, haydi hatırlayalım!
Adım 1: Şıklardaki isimleri tek tek inceleyelim.
- Mazhar Osman (Usman): Türkiye’de modern psikiyatri ve nörolojinin kurucusu olarak kabul edilen çok önemli bir tıp doktoru, yani bir bilim insanıdır.
- Hulusi Behçet: Kendi adıyla anılan “Behçet Hastalığı”nı tanımlayan dünyaca ünlü bir dermatoloji (cilt hastalıkları) profesörüdür. O da bir bilim insanıdır.
- Orhan Veli Kanık: “Garip” akımının kurucularından olan, “Anlatamıyorum” gibi meşhur şiirleriyle tanıdığımız çok değerli bir şairdir. Edebiyat alanında eserler vermiştir, bilimsel bir çalışması yoktur.
- Oktay Sinanoğlu: Çok genç yaşta profesör olmuş, kuantum kimyası ve moleküler biyoloji alanlarında uluslararası başarılara imza atmış bir bilim insanıdır. “Türk Einstein’ı” olarak da anılır.
Adım 2: Soru bizden “bilim insanı olmayanı” bulmamızı istiyor. Yaptığımız incelemede Orhan Veli Kanık’ın bir şair olduğunu gördük.
Dolayısıyla, bilim insanlarımız arasında yer almayan kişi Orhan Veli Kanık’tır.
Doğru Cevap: C
9. Soru: Patent hakkı ülkemizde yasalarla güvence altına alınmıştır. Buna göre patent hakkının yasalarla korunması aşağıdakilerden hangisini sağlama amacı taşımaz?
- A) Buluş faaliyetlerini özendirmek
- B) Buluş sahibini para ile ödüllendirmek
- C) Ürünlerin yasal yollarla yaygın olarak kullanımını sağlamak
- D) Yaratıcılığın korunmasını sağlamak
Çözüm:
Çocuklar, patent neydi bir hatırlayalım. Patent, bir buluş sahibine, buluşunu belirli bir süre boyunca üretme, kullanma ve satma hakkı veren resmi bir belgedir. Yani “Bu buluş benim, izinsiz kimse kullanamaz!” demektir. Şimdi soruyu bu bilgiyle düşünelim.
Adım 1: Patentin amaçlarını düşünelim. Devlet neden patent hakkını korur?
- İnsanların yeni şeyler icat etmesini teşvik etmek, yani (A) buluş faaliyetlerini özendirmek ister. Çünkü “Eğer bir şey icat edersem, hakkım korunacak” diye düşünürler.
- Bir kişinin emeğini, fikrini ve (D) yaratıcılığını korumak ister. Başkalarının, o kişinin emeğini çalmasını engeller.
- Patent sayesinde buluşun yasal sahibi, ürününü yasal yollarla satabilir veya başkalarına lisans vererek (C) ürünlerin yasal yollarla yaygın olarak kullanılmasını sağlayabilir.
Adım 2: Şimdi B şıkkına bakalım: “Buluş sahibini para ile ödüllendirmek”. Bu şık biraz kafa karıştırıcı olabilir, dikkat edelim. Devlet, patent veren kişiye doğrudan bir para ödülü vermez. Patent, buluş sahibine buluşundan para kazanma hakkı tanır. Yani devletin amacı doğrudan para vermek değil, para kazanabileceği yasal bir ortam oluşturmaktır. Diğer şıklar ise patentin doğrudan amaçlarıdır. Bu yüzden patentin temel amaçları arasında “para ile ödüllendirmek” yer almaz. Bu, korunan hakkın bir sonucudur.
Bu nedenle, patent hakkının doğrudan bir amacı olmayan şık B şıkkıdır.
Doğru Cevap: B
10. Soru: Günümüzde yasal yollar dışında çoğaltılan ve satılan kitap, CD, bilgisayar yazılımı, oyunlar ve sinema filmleri gibi bandrolü olmayan ürünlere korsan yayın adı verilir. Buna göre aşağıda verilenlerden hangisi korsan yayınla mücadele konusunda tüketicilere düşen görevler arasında yer almaz?
- A) Korsan ürünleri satanları yetkili mercilere bildirmek
- B) Korsan ürün alanları bilgi vererek uyarmak
- C) Bandrolü olan ürünleri satın almak
- D) Korsan ürünleri satın almak
Çözüm:
Bu soru, bir tüketici olarak sorumluluklarımızla ilgili. Korsan, bir eserin sahibinden izinsiz olarak kopyalanıp satılmasıdır ve bu bir suçtur, emeğe saygısızlıktır. Bizim görevimiz de korsanla mücadele etmektir.
Adım 1: Korsanla mücadele için bir tüketici olarak neler yapmalıyız? Şıkları inceleyelim.
- A şıkkı: Korsan ürün satan birini görürsek, polise veya ilgili kurumlara haber vermek bir vatandaşlık görevidir. Bu doğru bir davranıştır.
- B şıkkı: Bir arkadaşımızın veya tanıdığımızın korsan ürün aldığını görürsek, onu bu davranışın yanlış olduğu, emeğe saygısızlık olduğu konusunda uyarmak doğru bir davranıştır.
- C şıkkı: Bir ürün alırken üzerinde bandrol (orijinal olduğunu gösteren etiket) olmasına dikkat etmek ve sadece bandrollü, yani yasal ürünleri almak, korsanla mücadelenin en temel yoludur. Bu da görevimizdir.
Adım 2: D şıkkına bakalım: “Korsan ürünleri satın almak”. Korsan ürün satın almak, korsanla mücadele etmek değil, tam tersine korsanı desteklemek ve bu suça ortak olmaktır. Bu, bir tüketici olarak yapmamamız gereken bir şeydir.
Soru bizden “görevlerimiz arasında yer almayanı” bulmamızı istediği için doğru cevap D şıkkıdır.
Doğru Cevap: D
H. Bölümü: Aşağıda verilen soruların cevaplarını defterinize yazınız.
Bu bölümdeki sorular sizin yorumlarınızı ve bilgilerinizi ölçüyor. Gelin bu sorulara da birlikte kısa ve net cevaplar oluşturalım.
1. Sosyal bilimler alanında yapılan çalışmaların toplum hayatındaki önemini ifade ediniz.
Sosyal bilimler (Tarih, Coğrafya, Sosyoloji gibi) bizim ve toplumun geçmişini, bugününü ve geleceğini anlamamızı sağlar. İnsanların neden belirli şekillerde davrandığını, toplumların nasıl işlediğini ve sorunların nasıl çözülebileceğini araştırır. Bu sayede daha iyi bir toplumda yaşamak, birbirimize karşı daha anlayışlı olmak ve daha bilinçli vatandaşlar olmak için bize yol gösterir.
2. Bilimsel ve teknolojik gelişmelerin, bireylerin yaşantısına nasıl etkiler yaptığını açıklayınız.
Bilimsel ve teknolojik gelişmeler hayatımızı kökünden değiştirir. Örneğin:
- İletişim: Akıllı telefonlar sayesinde dünyanın öbür ucundaki biriyle anında konuşabiliyoruz.
- Ulaşım: Uçaklar ve hızlı trenler sayesinde çok uzak mesafelere kısa sürede gidebiliyoruz.
- Sağlık: Geliştirilen yeni aşılar ve ilaçlar sayesinde hastalıklardan korunuyor ve daha uzun yaşıyoruz.
- Eğitim: İnternet sayesinde her türlü bilgiye kolayca ulaşabiliyoruz.
Kısacası, teknoloji hayatımızı kolaylaştırır, hızlandırır ve değiştirir.
3. Bilimsel bir araştırma yaparken nelere dikkat edilmesi gerektiğini belirtiniz.
Bilimsel bir araştırma yaparken şu adımlara ve kurallara dikkat etmeliyiz:
- Merak ve Gözlem: Önce araştırılacak bir konu veya sorun belirlenir.
- Hipotez (Varsayım): Sorunun cevabıyla ilgili mantıklı bir tahminde bulunulur.
- Araştırma ve Deney: Farklı kaynaklardan bilgi toplanır, deneyler yapılır.
- Tarafsızlık (Objektiflik): Kendi düşüncelerimizi değil, sadece kanıtların gösterdiği sonuçları kabul etmeliyiz.
- Kaynak Gösterme: Başkalarının bilgilerini kullandığımızda, kimden veya nereden aldığımızı mutlaka belirtmeliyiz. Buna intihal yapmamak denir.
- Sonuç: Elde edilen verilerle bir sonuca varılır ve bu sonuç raporlanır.
4. Telif ve patent hakları saklı olan ürünlerin yasal yollardan temin edilmesinin neden gerekli olduğunu açıklayınız.
Telif ve patent hakları olan ürünleri yasal yollardan (yani korsan olmayan, orijinal) almalıyız çünkü:
- Emeğe Saygı: Bir kitabı yazan yazarın, bir filmi çeken yönetmenin, bir programı yazan yazılımcının çok büyük bir emeği vardır. Orijinal ürün alarak onların emeğinin karşılığını vermiş oluruz.
- Yaratıcılığı Desteklemek: Emeğinin karşılığını alan sanatçılar ve bilim insanları, yeni ve daha güzel eserler, buluşlar yapmak için motive olurlar. Korsan alırsak, bu kişilerin yeni şeyler üretme isteğini kırmış oluruz.
- Kalite ve Güvenlik: Orijinal ürünler kaliteli ve güvenilirdir. Korsan bir yazılım bilgisayarınıza virüs bulaştırabilir, korsan bir ürün çabucak bozulabilir.
- Yasal Sorumluluk: Korsan ürün almak ve satmak bir suçtur. Yasalara uymak bir vatandaşlık görevidir.
Umarım tüm sorular ve çözümleri anlaşılır olmuştur. Anlamadığınız bir yer olursa derste tekrar sorabilirsiniz. Hepinize iyi çalışmalar dilerim!