6. Sınıf Sosyal Bilgiler Ders Kitabı Cevapları Anadol Yayınları Sayfa 47

Harika bir soru! Merhaba sevgili öğrencim, ben Sosyal Bilgiler öğretmenin. Şimdi sana gönderdiğin görseldeki bu güzel konuyu ve soruyu adım adım, keyifli bir şekilde açıklayacağım. Hazırsan, Uygur Devleti’nin gizemli dünyasına bir yolculuk yapalım!

Soru: II. Kök Türk Devleti’nin yıkılmasından sonra Orta Asya’da Uygur Devleti (Harita 2.5) kuruldu. Sonraki sayfada Uygurlara ait Göç Destanı’ndan verilen bölümleri inceleyiniz. Buna göre Uygurların coğrafi, siyasal, ekonomik ve kültürel özellikleriyle ilgili neler söylenebilir? Düşüncelerinizi arkadaşlarınızla paylaşınız.

Çözüm:

Haydi gel, bu soruyu birlikte analiz edelim. Elimizde bir metin, bir harita ve bir de zaman şeridi var. Bu ipuçlarını bir dedektif gibi kullanarak Uygurların özelliklerini ortaya çıkaracağız. Unutma, soruda bizden özellikle coğrafi, siyasal, ekonomik ve kültürel özelliklerini bulmamız isteniyor. O zaman bu başlıklar altında ilerleyelim.

Not: Soruda “sonraki sayfada yer alan Göç Destanı”ndan da bahsediyor ama bizde o sayfa olmadığı için sadece elimizdeki metin ve haritayı kullanacağız. Bu bile bize bir sürü bilgi verecek!

1. Coğrafi Özellikler (Yani, nerede yaşamışlar? Ülkeleri nasıl bir yermiş?)

• Adım 1: Hemen Harita 2.5‘e odaklanalım. Haritanın başlığında Uygur Devleti Haritası (745-840) yazıyor. Bu devletin kurulduğu bölge geniş bir alana yayılmış. Burası Orta Asya olarak bilinen yerdir.
• Adım 2: Haritaya dikkatlice baktığımızda devletin başkentinin Karabalgasun olduğunu görüyoruz. Ayrıca Ötüken, Turfan, Kaşgar, Urumçi gibi önemli şehirler de sınırları içinde. Bu şehirler, onların sadece göçebe yaşamadığını, şehirler de kurduğunu gösteriyor.
• Adım 3: Etraflarındaki coğrafi yapılara bakalım. Doğuda Gobi Çölü, güneyde Tibet ve Hindistan, batıda ise Aral Gölü ve Hazar Denizi‘ne kadar uzanan bir etki alanları var. Ayrıca Orhun ve Selenga gibi nehirler de topraklarını suluyor. Bu da hem hayvancılık hem de tarım için uygun alanlar olduğunu düşündürüyor.
• Adım 4: En önemli komşularından biri güneydoğudaki Çin. Haritada Çin Seddi‘ni bile görebiliriz. Bu komşuluk, onlarla hem savaştıklarını hem de ticaret yaptıklarını gösteren önemli bir ipucudur.

2. Siyasal Özellikler (Yani, devleti nasıl kurmuşlar? Nasıl yönetilmişler?)

• Adım 1: Metni okuduğumuzda, Uygurların nasıl ortaya çıktığını öğreniyoruz. Metinde diyor ki; “Bilge Kağan’ın ölümünden sonra ülke yönetimine gelenler başarılı olamazlar. Karluklar, Basmiller ve Uygurlar birleşerek II. Kök Türk Devleti’ne son verirler.” Bu bilgi, Uygurların başka Türk boylarıyla ittifak kurarak güçlü bir siyasi ve askeri yapı oluşturduğunu ve kendilerinden önceki büyük bir devleti yıkarak kendi devletlerini kurduklarını gösteriyor.
• Adım 2: Haritada Karabalgasun‘un başkent olması, onların merkezi bir yönetim anlayışına sahip olduğunu gösterir. Yani devleti tek bir merkezden yönetiyorlardı.
• Adım 3: Sayfanın altındaki zaman şeridine bakalım. Uygur Devleti’nin 745-840 yılları arasında hüküm sürdüğünü görüyoruz. Bu da bize yaklaşık 95 yıl boyunca siyasi bir varlık gösterdiklerini anlatıyor.

3. Ekonomik Özellikler (Yani, geçimlerini nasıl sağlamışlar? Ne alıp satmışlar?)

• Adım 1: Coğrafi özelliklerden yola çıkalım. Orta Asya’nın bozkırlarında yaşadıkları için en temel geçim kaynaklarından biri kesinlikle hayvancılıktır.
• Adım 2: Ancak haritadaki Turfan, Kaşgar gibi şehirler çok önemli. Çünkü bu şehirler tarihi İpek Yolu üzerinde bulunuyor. Bu da demek oluyor ki Uygurlar, Çin ile Batı dünyası arasındaki ticaretten para kazanıyorlardı. Yani ticaret de onlar için çok önemli bir gelir kaynağıydı.
• Adım 3: Şehirler kurmaları ve nehir kenarlarında yaşamaları, yavaş yavaş tarım yapmaya başladıklarını da bize düşündürür. Özellikle yerleşik hayata geçmeleriyle tarım daha da önem kazanmıştır.

4. Kültürel Özellikler (Yani, nasıl bir yaşam tarzları, sanatları, inançları vardı?)

• Adım 1: Metinde, Uygurlara ait “Göç Destanı”ndan bahsedilmesi, onların zengin bir sözlü ve yazılı edebiyata sahip olduklarını gösterir. Destanlar, bir milletin kültürel hafızasıdır.
• Adım 2: Kök Türkler gibi tamamen göçebe bir yaşam sürmeyip Karabalgasun gibi şehirler kurmaları, onların yerleşik hayata geçtiklerinin en büyük kanıtıdır. Bu, Türk tarihinde çok önemli bir dönüm noktasıdır! Yerleşik hayatla birlikte mimari, sanat ve bilimde de gelişmeler yaşanmıştır.
• Adım 3: Önceki Türk devletlerinin merkezi olan kutsal Ötüken‘in Uygur sınırları içinde olması, eski Türk geleneklerini ve kültürünü devam ettirdiklerini gösterir. Yani hem eski geleneklere bağlı kalmışlar hem de yeni bir yaşam tarzı benimsemişler.

Sonuç olarak, elimizdeki bu bir sayfalık bilgiden bile Uygurların;

• Coğrafi olarak Orta Asya’da geniş bir alana yayıldıklarını,
• Siyasi olarak Kök Türk Devleti’ni yıkarak kurulduklarını ve merkezi bir yönetimleri olduğunu,
• Ekonomik olarak hayvancılığın yanı sıra İpek Yolu sayesinde ticaret ve tarımla da uğraştıklarını,
• Kültürel olarak ise yerleşik hayata geçerek Türk tarihinde bir ilki başardıklarını ve zengin bir edebiyata sahip olduklarını söyleyebiliriz.

Umarım bu açıklamalar konuyu daha iyi anlamana yardımcı olmuştur. Aklına takılan başka bir şey olursa çekinmeden sorabilirsin!