Merhaba sevgili öğrencilerim! Ben 6. Sınıf Sosyal Bilgiler öğretmeniniz. Bugün sizlerle ders kitabımızdaki “Türkiye’nin Beşerî Coğrafya Özellikleri” konusundaki görseli inceleyip, içerisindeki soruları ve bilgileri birlikte analiz edeceğiz. Hazırsanız, haydi başlayalım!
Önce “Hazırlık Çalışması” bölümündeki soruya bir göz atalım.
Soru 1:Ülkemizde nüfus neden her yere eşit dağılmamıştır? Düşüncelerinizi arkadaşlarınızla paylaşınız.
Çözüm ve Açıklama:
Sevgili çocuklar, bu çok güzel ve önemli bir soru! Tıpkı bir bahçedeki çiçeklerin her yerde aynı sayıda ve sıklıkta büyümemesi gibi, insanlar da bir ülkede her yere eşit şekilde yerleşmezler. Bunun hem doğal hem de bizimle, yani insanlarla ilgili sebepleri var. Bu nedenleri doğal faktörler ve beşerî (insanî) faktörler olarak iki ana başlıkta toplayabiliriz.
- Doğal Faktörler (İnsanın etkisi olmayan, kendiliğinden var olan nedenler):
- Beşerî Faktörler (İnsanların faaliyetleri sonucu ortaya çıkan nedenler):
İklim: İnsanlar genellikle havanın çok soğuk, çok sıcak ya da çok kurak olmadığı, ılıman iklimin yaşandığı yerleri tercih ederler. Bu yüzden Akdeniz ve Ege gibi kıyı bölgelerimiz, kışları çok sert geçen Doğu Anadolu’ya göre daha kalabalıktır.
Yer Şekilleri: Dağlık ve engebeli alanlarda ulaşım zordur, tarım yapmak zordur, ev yapmak bile zordur. Bu yüzden insanlar yaşaması daha kolay olan ovalar gibi düz ve verimli arazilere yerleşirler.
Su Kaynakları: Su, hayatın temelidir! İnsanlar tarih boyunca hep nehir ve göl kenarlarına, yani suya kolay ulaşabildikleri yerlere yerleşmişlerdir. Su kaynaklarının bol olduğu yerler daha kalabalıktır.
Sanayi ve Ticaret: Fabrikaların, büyük iş yerlerinin, alışveriş merkezlerinin olduğu şehirler (örneğin İstanbul, Bursa, İzmir) insanlara iş imkânı sunduğu için bir mıknatıs gibi insan çeker ve çok kalabalık olur.
Tarım: Çukurova veya Gediz Ovası gibi çok verimli topraklara sahip olan yerlerde tarımla uğraşan insanlar daha yoğun olarak yaşar.
Ulaşım: Önemli yolların kesiştiği, limanları olan, ulaşımın kolay olduğu şehirler zamanla gelişir ve nüfusu artar.
Turizm: Antalya gibi denizi ve güneşiyle ünlü şehirlerimiz, özellikle yaz aylarında turizm sayesinde çok sayıda insana iş imkânı sağlar ve bu da nüfusun artmasına neden olur.
İşte bu saydığımız nedenlerden dolayı ülkemizde nüfus bir yere çok yığılmışken, başka bir yerde daha seyrek olabilir.
Şimdi de “Basından” başlıklı metin ve haritayı analiz ederek içindeki bilgileri soru-cevap şeklinde inceleyelim.
Soru 2:Metne göre Türkiye’nin nüfusu 2022’de bir önceki yıla göre ne kadar artmıştır?
Çözüm ve Açıklama:
Bu sorunun cevabını bulmak için metindeki sayıları dikkatlice okumamız yeterli. Bazen cevaplar metnin içinde saklıdır!
Adım 1: Metnin ilk cümlesine bakalım: “Türkiye’nin nüfusu, 2022’de bir önceki yıla göre 599 bin 280 kişi artarak 85 milyon 279 bin 553 kişi oldu.”
Adım 2: Gördüğünüz gibi metin bize artış miktarını doğrudan söylüyor. Yani herhangi bir hesaplama yapmamıza gerek kalmadan cevabı bulduk.
Sonuç: Türkiye’nin nüfusu 2021’den 2022’ye 599.280 kişi artmıştır.
Soru 3:Metin ve haritaya göre nüfusu en fazla ve en az olan iller hangileridir ve nüfusları ne kadardır?
Çözüm ve Açıklama:
Bu bilgi de metinde çok net bir şekilde verilmiş, haydi birlikte bulalım!
Adım 1: Metinde “En fazla nüfusa sahip kent İstanbul…” ifadesi geçiyor. Haritada ve metinde İstanbul’un nüfusunun 15 milyon 907 bin 951 kişi olduğu belirtilmiş.
Adım 2: Metnin devamında ise “…Bayburt ise 84 bin 241 kişiyle en az nüfusa sahip il olarak kayıtlara geçti.” cümlesini görüyoruz.
Sonuç: En kalabalık ilimiz İstanbul (15.907.951 kişi), en az nüfuslu ilimiz ise Bayburt‘tur (84.241 kişi).
Soru 4:Metinde bahsedilen “nüfus yoğunluğu” ne demektir ve Türkiye’de 2022 yılında kaç olmuştur?
Çözüm ve Açıklama:
Bu da öğrenmemiz gereken çok önemli bir kavram, hemen açıklayalım.
Adım 1: Metinde nüfus yoğunluğu, “bir kilometrekareye düşen kişi sayısı” olarak açıklanmış. Yani, 1 kilometrekarelik bir alanda ortalama kaç kişinin yaşadığını gösteren bir ölçümdür. Bu bize bir yerin ne kadar kalabalık veya ferah olduğunu anlamamızda yardımcı olur.
Adım 2: Metne göre Türkiye genelinde nüfus yoğunluğu 2021 yılına göre 1 kişi artarak 111 kişiye yükselmiş. Yani 2022 yılında ülkemizde 1 kilometrekarelik bir alana ortalama 111 kişi düşüyormuş.
Ek Bilgi: Metinde Konya’nın nüfus yoğunluğunun 59, Yalova’nın ise 350 olduğu yazıyor. Düşünün, Konya yüz ölçümü olarak çok büyük bir ilimiz ama nüfusu geniş bir alana yayıldığı için yoğunluğu az. Yalova ise yüz ölçümü olarak çok küçük ama nüfusu o küçük alana göre kalabalık olduğu için yoğunluğu çok fazla!
Umarım bu açıklamalar konuyu daha iyi anlamanıza yardımcı olmuştur. Unutmayın, coğrafya sadece haritalardan ve sayılardan ibaret değildir, içinde yaşadığımız dünyayı anlama sanatıdır! Aklınıza takılan başka bir şey olursa çekinmeden sorun. İyi çalışmalar dilerim!