Merhaba sevgili öğrencilerim, ben Sosyal Bilgiler öğretmeniniz.
Bugün sizlerle birlikte kitabımızdaki bu güzel etkinliği yapacağız. Kavram haritaları ve temel devlet güçleri gibi önemli konuları tekrar etmiş olacağız. Haydi gelin, bu soruları adım adım, anlayarak birlikte çözelim.
D. Aşağıdaki kavram haritasındaki numaralandırılmış kutucukları, verilen kavramlardan uygun olanıyla tamamlayınız.
Önce bize verilen kavramlara bir göz atalım: Aristokratlar, Padişah, Cumhuriyet, Teokrasi, Oligarşi, Monarşi. Şimdi bu kavramları haritadaki boşluklara yerleştireceğiz.
1 Numaralı Kutu
Adım 1: Haritaya baktığımızda 1 numaralı kutucuğun “Kral” ve “İmparator” gibi unvanlarla aynı sırada olduğunu görüyoruz. Bu unvanların hepsi, ülkeyi tek başına yöneten kişilere verilir.
Adım 2: Verilen kavramlar arasında tek bir yöneticiyi ifade eden unvan Padişah‘tır. Bu yüzden 1 numaralı kutucuğa “Padişah” yazmalıyız.2 Numaralı Kutu
Adım 1: Haritada Kral, Padişah ve İmparator gibi yöneticilerin olduğu yönetim biçimine ne dendiği soruluyor. Yani, yönetimin tek bir kişide olduğu sistemin adını bulmalıyız.
Adım 2: Yönetimin babadan oğula geçtiği ve tek bir kişinin egemenliğine dayandığı yönetim biçimine Monarşi denir. Bu yüzden 2 numaralı kutucuğa “Monarşi” yazmalıyız.3 Numaralı Kutu
Adım 1: 3 numaralı kutucuğa giden oka baktığımızda, yöneticilerin “Seçimler” ile belirlendiğini görüyoruz. Halkın oy kullanarak kendi yöneticilerini seçtiği yönetim biçimini hatırlamalıyız.
Adım 2: Halkın egemenliğine dayanan ve yöneticilerin seçimle iş başına geldiği yönetim biçimi Cumhuriyet‘tir. Bu yüzden 3 numaralı kutucuğa “Cumhuriyet” yazmalıyız.4 Numaralı Kutu
Adım 1: 4 numaralı kutucuktan çıkan ok, yönetimde “Dini kurallar”ın etkili olduğunu gösteriyor. Yönetim gücünün dine dayandığı sistemi bulmalıyız.
Adım 2: Devlet yönetiminin din kurallarına göre şekillendiği yönetim biçimine Teokrasi denir. Bu yüzden 4 numaralı kutucuğa “Teokrasi” yazmalıyız.5 Numaralı Kutu
Adım 1: 5 numaralı kutucuğun altında “yönetimde söz sahibidir” ifadesi var ve bu güce sahip olanlar “Zenginler”, “Soylular” ve 6 numaralı kutudaki grup olarak gösterilmiş. Yani yönetimin küçük bir grubun elinde olduğu sistemi arıyoruz.
Adım 2: Yönetimin sadece belirli bir zümrenin, grubun veya sınıfın elinde olduğu yönetim biçimine Oligarşi denir. Bu yüzden 5 numaralı kutucuğa “Oligarşi” yazmalıyız.6 Numaralı Kutu
Adım 1: 6 numaralı kutucuk, Oligarşi yönetiminde söz sahibi olan gruplardan bir diğeri. “Zenginler” ve “Soylular” gibi ayrıcalıklı bir grup olmalı.
Adım 2: Verilen kelimelerden geriye “Aristokratlar” kaldı. Aristokratlar da soylular sınıfını ifade eden bir kelimedir ve Oligarşi yönetiminde etkili olabilirler. Bu yüzden 6 numaralı kutucuğa “Aristokratlar” yazmalıyız.
E. Ülkemizde yasama, yürütme ve yargı güçlerini kullanma yetkilerinin anayasamıza göre hangi kişiye veya kuruma verildiğini yazınız. Bunların kendine has yetki ve sorumluluklarının neler olduğunu belirtiniz.
Sevgili çocuklar, modern ve demokratik devletlerde, devletin üç temel gücü vardır: Yasama, Yürütme ve Yargı. Bu güçlerin farklı organlarda toplanmasına “güçler ayrılığı” ilkesi denir. Şimdi ülkemizde bu güçlerin kimin elinde olduğuna ve görevlerinin ne olduğuna bakalım.
YASAMA
- Kullanma yetkisinin ait olduğu kişi veya kurum:
Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM)
- Kişi veya kurumun yetki ve sorumlulukları:
- Kanun (yasa) yapmak, değiştirmek veya kaldırmak.
- Bütçeyi görüşmek ve kabul etmek.
- Para basılmasına karar vermek.
- Savaş ilanına karar vermek.
- Uluslararası antlaşmaları onaylamak.
YÜRÜTME
- Kullanma yetkisinin ait olduğu kişi veya kurum:
Cumhurbaşkanı
- Kişi veya kurumun yetki ve sorumlulukları:
- Kanunları uygulamak ve devlet işlerini yürütmek.
- Bakanları ve üst düzey yöneticileri atamak.
- Milletlerarası antlaşmaları onaylamak ve yayımlamak.
- Türk Silahlı Kuvvetleri’nin Başkomutanlığını temsil etmek.
- Cumhurbaşkanlığı kararnameleri çıkarmak.
YARGI
- Kullanma yetkisinin ait olduğu kişi veya kurum:
Türk Milleti adına Bağımsız ve Tarafsız Mahkemeler
- Kişi veya kurumun yetki ve sorumlulukları:
- Vatandaşlar arasında veya vatandaş ile devlet arasında çıkan anlaşmazlıkları çözmek.
- Kanunlara uymayanları cezalandırmak.
- Hukuka uygunluk denetimi yapmak.
- Adaleti sağlamak.
Umarım tüm açıklamalar anlaşılır olmuştur. Unutmayın, bu konular ülkemizi ve yönetim şeklimizi anlamak için çok önemlidir. Aklınıza takılan bir şey olursa derste tekrar sorabilirsiniz. Hepinize iyi çalışmalar dilerim!