Harika bir çalışma! Merhaba sevgili öğrencilerim, ben Sosyal Bilgiler öğretmeniniz. Şimdi hep birlikte bu sorulara göz atalım ve konularımızı pekiştirelim. Gönderdiğin görseldeki soruları adım adım, anlayacağımız bir dille çözeceğiz. Hazırsanız başlayalım!
E. Aşağıda paralellerin ve meridyenlerin özellikleri karışık olarak verilmiştir. Bu özelliklerin başındaki numaraları paralel veya meridyen kutularından uygun olana yazınız.
Bu soruyu çözmeden önce küçük bir hatırlatma yapalım. Dünya üzerindeki bir yeri tarif etmek için kullandığımız hayali çizgiler vardı, hatırladınız mı? Bunlardan yatay olanlara paralel, dikey olanlara ise meridyen diyorduk. Şimdi bu bilgiyi kullanarak özellikleri ayıralım.
Adım 1: Önce paralellerin özelliklerini bulalım. Paraleller, Ekvator’a paralel olarak çizilen doğu-batı yönlü hayali çemberlerdir. En büyüğü Ekvator’dur ve kutuplara doğru boyları kısalır.
Adım 2: Sonra meridyenlerin özelliklerini bulalım. Meridyenler, bir kutuptan diğerine uzanan kuzey-güney yönlü hayali yarım çemberlerdir. Boyları birbirine eşittir ve başlangıç meridyeni Greenwich’ten geçer.
Paralellerin Özellikleri
- 1. Aralarında 111 km’lik uzaklık vardır. (Her bir paralel derecesi arası yaklaşık 111 km’dir.)
- 3. Doğu-batı yönünde uzanırlar. (Yatay çizgilerdir.)
- 5. Boyları birbirine eşit değildir. (Kutuplara doğru küçülürler, birer halka gibi düşünün.)
- 7. En büyüğü Ekvator’dur. (Ekvator, Dünya’yı tam ortadan saran en uzun paraleldir.)
- 9. Toplam 180 tanedir. (90 tane kuzeyde, 90 tane güneyde.)
- 12. Ekvator’dan kutuplara gidildikçe dereceleri büyür. (Ekvator 0 derecedir, kutuplar 90 derecedir.)
Meridyenlerin Özellikleri
- 2. Başlangıç noktası Greenwich’tir. (İngiltere’deki Greenwich kasabasından geçtiği varsayılır.)
- 4. Toplam 360 tanedir. (180 tane doğuda, 180 tane batıda.)
- 6. Kuzey-güney yönünde uzanırlar. (Dikey çizgilerdir.)
- 8. Boyları birbirine eşittir. (Hepsi kutuplarda birleşen yarım çemberlerdir.)
- 10. Aralarında 4 dakikalık zaman farkı vardır. (Dünya döndükçe her bir meridyen arası 4 dakikada geçilir.)
- 11. Kutuplarda birleşirler. (Bütün meridyen yayları kutup noktalarında birleşir.)
F. Aşağıda Türkiye’nin coğrafi konumuyla ilgili bazı bilgiler verilmiştir. Bunların mutlak konum ile mi yoksa göreceli konum ile mi ilgili olduğunu noktalı yerlere yazınız.
Çocuklar, bu soruyu çözmeden önce mutlak konum ve göreli konum neydi, bir hatırlayalım.
- Mutlak Konum (Matematiksel Konum): Bir yerin Ekvator’a ve Greenwich’e göre nerede olduğunu paralel ve meridyenlerle, yani sayılarla ifade etmektir. Sanki bir yerin kimlik numarası gibidir.
- Göreli Konum (Özel Konum): Bir yerin denizlere, kıtalara, komşularına, boğazlara, yer altı kaynaklarına göre konumudur. Yani “neye göre nerede?” sorusunun cevabıdır.
1. Ülkemiz; Ekvator’un kuzeyinde, başlangıç meridyeninin ise doğusunda yer alır.
Çözüm:Mutlak Konum
Açıklama: Bu cümlede Ekvator ve başlangıç meridyeni gibi hayali çizgiler referans alınmış. Bir yerin bu çizgilere göre nerede olduğu, onun matematiksel yani mutlak konumunu verir.
2. Ülkemize kuzeyden esen rüzgârlar sıcaklığı düşürürken, güneyden esen rüzgârlar sıcaklığı yükseltir.
Çözüm:Mutlak Konum
Açıklama: Türkiye, Kuzey Yarım Küre’de yer alır. Bu bizim mutlak konumumuzun bir sonucudur. Kuzeyimizdeki kutuplar soğuk, güneyimizdeki Ekvator sıcaktır. Bu yüzden kuzeyden gelen rüzgârlar soğuk, güneyden gelenler sıcak hava getirir. Bu durum, mutlak konumumuzun bir etkisidir.
3. Ülkemiz Çanakkale ve İstanbul boğazlarına sahiptir.
Çözüm:Göreli Konum
Açıklama: Boğazlar, denizler, dağlar gibi yeryüzü şekilleri bir yerin özel, yani göreceli konumunu belirtir. Boğazlara sahip olmamız, bizim koordinatlarımızla değil, coğrafi özelliklerimizle ilgilidir.
4. Türkiye üç tarafı denizlerle çevrili bir yarımadadır.
Çözüm:Göreli Konum
Açıklama: Bir yerin denizlerle çevrili olması veya bir yarımada olması, onun çevresindeki coğrafi unsurlara göre konumunu anlatır. Bu da göreceli konumdur.
5. Ülkemiz ılıman kuşakta yer alır.
Çözüm:Mutlak Konum
Açıklama: İklim kuşakları, Ekvator’a olan uzaklığa, yani paralellere göre belirlenir. Türkiye’nin orta kuşakta (ılıman kuşak) yer alması, enlem derecelerinin bir sonucudur. Bu yüzden mutlak konumla ilgilidir.
6. Ülkemiz zengin yer altı ve yer üstü kaynaklarına sahiptir.
Çözüm:Göreli Konum
Açıklama: Madenler, ormanlar, sular gibi doğal kaynaklar bir ülkenin özel zenginlikleridir ve göreceli konumun bir parçasıdır.
7. Ülkemiz, Asya ve Avrupa kıtalarının kesiştiği yerde bulunur.
Çözüm:Göreli Konum
Açıklama: Burada Türkiye’nin konumu, başka kıtalara “göre” tarif ediliyor. Kıtalara, komşulara göre konumu anlatan her şey göreceli konumdur.
8. Ülkemizin en kuzeyi ile en güneyi arasında 666 km’lik uzaklık vardır.
Çözüm:Mutlak Konum
Açıklama: Bu uzaklık, en kuzeyimizdeki ve en güneyimizdeki paralel dereceleri arasındaki farktan hesaplanır (6 paralel farkı x 111 km = 666 km). Hesaplama paralel derecelerine dayandığı için bu mutlak konumun bir sonucudur.
9. Ülkemiz Orta Doğu petrollerine yakın önemli bir yerde bulunur.
Çözüm:Göreli Konum
Açıklama: “Orta Doğu’ya yakın olmak” ifadesi, konumumuzu başka bir bölgeye “göre” tanımlar. Bu da göreceli konumdur.
10. Ülkemizde dağların güney yamaçları kuzey yamaçlarına göre daha sıcaktır.
Çözüm:Mutlak Konum
Açıklama: Buna “bakı etkisi” diyoruz. Türkiye, Kuzey Yarım Küre’de olduğu için Güneş ışınlarını daha çok güneyden alır. Bu yüzden dağların güneye bakan yamaçları daha sıcak olur. Bu durum, Kuzey Yarım Küre’de olmamızın, yani mutlak konumumuzun bir sonucudur.
Umarım açıklamalarım faydalı olmuştur. Anlamadığınız bir yer olursa çekinmeden sorun. Hepinize iyi çalışmalar dilerim!