Merhaba sevgili öğrencilerim,
Ben 6. Sınıf Sosyal Bilgiler Öğretmeniniz. Bugün birlikte gönderdiğiniz görseldeki soruları çözeceğiz. Bu etkinlikler, öğrendiğimiz coğrafya konularını pekiştirmek için harika bir fırsat. Hazırsanız, haydi başlayalım! Soruları adım adım, tane tane açıklayacağım. Anlamadığınız bir yer olursa hiç çekinmeyin, olur mu?
Aşağıdaki ifadeler doğru ise ifadelerin başına “D”, yanlış ise “Y” yazınız. Yanlış olduğunu düşündüğünüz ifadelerin doğrularını defterinize yazınız.
1. (….) Ülkemizin kuzeyi ile güneyi arasında 111 km’lik uzaklık bulunur.
Adım 1: Bu soruda ülkemizin en kuzeyi ile en güneyi arasındaki mesafenin 111 km olup olmadığını düşünmemiz isteniyor. 111 km, sadece iki paralel dairesi arasındaki mesafedir. Yani 1 derecelik enlem farkı 111 km’dir.
Adım 2: Türkiye, 36° ve 42° kuzey paralelleri arasında yer alır. Yani kuzeyimizle güneyimiz arasında tam 6 paralel farkı vardır. Bu da kabaca 6 x 111 = 666 km’lik bir kuş uçuşu mesafe demektir. Dolayısıyla 111 km bilgisi doğru değildir.
Sonuç:Y (Yanlış)
Doğrusu: Ülkemizin kuzeyi ile güneyi arasında yaklaşık 666 km’lik bir uzaklık bulunur. 111 km, sadece ardışık iki paralel arasındaki mesafedir.
2. (….) Asya ve Avrupa kıtalarının birleştiği bir yerde bulunması, ülkemizin jeopolitik önemini artırmaktadır.
Adım 1: Jeopolitik önem, bir ülkenin bulunduğu konumun ona sağladığı siyasi, askeri ve ekonomik avantajlardır.
Adım 2: Türkiye’nin hem Asya’da hem de Avrupa’da toprağının olması, önemli boğazlara (İstanbul ve Çanakkale) sahip olması ve kıtalar arasında bir köprü görevi görmesi, onu her zaman önemli bir ülke yapmıştır. Bu durum, jeopolitik önemini tabii ki artırır.
Sonuç:D (Doğru)
3. (….) Yeryüzünde sıcaklık yerden yukarı doğru gidildikçe artar.
Adım 1: Bu soruda yükseltinin sıcaklığa etkisini hatırlamalıyız. Yükseklere çıkıldıkça, örneğin bir dağın zirvesine doğru tırmandıkça havanın ısınıp ısınmadığını düşünelim.
Adım 2: Dağların tepelerinde neden yazın bile kar olduğunu hiç düşündünüz mü? Çünkü yükseldikçe hava soğur. Her 200 metrede sıcaklık yaklaşık 1°C düşer. Dolayısıyla bu ifade tam tersini söylüyor.
Sonuç:Y (Yanlış)
Doğrusu: Yeryüzünde sıcaklık yerden yukarı doğru gidildikçe azalır.
4. (….) Ülkemizde batıdan doğuya doğru gidildikçe yükselti genel olarak artar.
Adım 1: Ülkemizin fiziki haritasını gözümüzün önüne getirelim. Batıdaki Ege kıyıları, Marmara Bölgesi genellikle alçak ve yeşil renklerle gösterilirken, Doğu Anadolu Bölgesi’ne doğru gittikçe renkler sarı, turuncu ve kahverengiye döner.
Adım 2: Haritadaki bu renkler yükselti basamaklarını gösterir. Kahverengi en yüksek yerlerdir. Bu da bize batıdan doğuya doğru gidildikçe ülkemizin ortalama yükseltisinin arttığını gösterir. Ağrı Dağı gibi en yüksek dağlarımız da doğudadır.
Sonuç:D (Doğru)
5. (….) Ülkemizde nüfus her yere eşit şekilde dağılmamıştır.
Adım 1: Nüfusun dağılışını etkileyen faktörleri düşünelim: iklim, yer şekilleri, sanayi, tarım, ulaşım…
Adım 2: İstanbul gibi sanayinin ve ticaretin geliştiği bir şehirle, dağlık ve engebeli olan Hakkari’deki insan sayısı aynı mıdır? Tabii ki hayır. İnsanlar genellikle iş imkanlarının çok, iklimin elverişli ve arazinin düz olduğu yerlerde yaşamayı tercih eder. Bu yüzden nüfusumuz ülkemizin her yerine eşit dağılmamıştır. Bu ifade doğrudur.
Sonuç:D (Doğru)
6. (….) Yer altı kaynaklarının bulunduğu yerlerde genellikle nüfus fazladır.
Adım 1: Yer altı kaynakları madenler, petrol, doğal gaz gibi zenginliklerdir. Bu kaynakları çıkarmak ve işlemek için fabrikalar, tesisler kurulur.
Adım 2: Fabrikaların olduğu yerlerde iş imkanları artar. İnsanlar da çalışmak için bu bölgelere göç ederler. Örneğin Zonguldak’ta taş kömürü yatakları olduğu için nüfus yoğunlaşmıştır. Bu yüzden ifade doğrudur.
Sonuç:D (Doğru)
7. (….) Eskimolar, avcılık ve balıkçılıkla geçimlerini sağlarlar.
Adım 1: Eskimoların (İnuitler) yaşadığı yerleri düşünelim. Kutup bölgeleri, yani çok soğuk, buzullarla kaplı yerler.
Adım 2: Bu kadar soğuk bir yerde tarım yapmak imkansızdır. Bu yüzden doğada ne varsa onu kullanarak geçinmek zorundadırlar. Denizlerdeki foklar, balinalar, balıklar ve karadaki bazı hayvanları avlayarak hayatlarını sürdürürler. Bu ifade de doğrudur.
Sonuç:D (Doğru)
8. (….) Ekvatoral iklimin görüldüğü yerlerde insanlar genellikle kalın kıyafetler giyerler.
Adım 1: Ekvatoral iklimin özelliklerini hatırlayalım. Yıl boyunca sıcak ve yağışlıdır. Amazon Ormanları, Kongo Havzası gibi yerlerde görülür.
Adım 2: Sürekli sıcak olan bir yerde kalın kıyafetler giymek mantıklı mıdır? Tabii ki hayır. İnsanlar sıcaktan bunalmamak için ince, hafif ve açık renkli kıyafetler tercih ederler. Kalın kıyafetler kutup iklimi gibi soğuk yerler içindir.
Sonuç:Y (Yanlış)
Doğrusu: Ekvatoral iklimin görüldüğü yerlerde insanlar genellikle ince ve serin tutan kıyafetler giyerler.
Aşağıdaki cümlelerde verilen boşlukları, kutucuklarda verilen ifadelerden uygun olanlarıyla tamamlayınız. İfadelere uygun ekler getirebilirsiniz.
1. Göreceli konum bir yerin okyanus, deniz, komşu ülkeler, yer altı ve yer üstü kaynaklarına bakılarak belirtilir.
Açıklama: Bir yerin konumunu tarif ederken “İstanbul Boğazı’nın kenarında” veya “Almanya’nın komşusu” gibi çevresindeki özelliklere göre anlatıyorsak, bu göreceli (özel) konumdur. Mutlak (matematiksel) konum ise enlem ve boylamlarla belirtilir.
2. Ülkemiz, mutlak konumundan dolayı ılıman iklim kuşağında yer alır.
Açıklama: Dünya, Ekvator’dan kutuplara doğru sıcak, ılıman ve soğuk kuşak olmak üzere üç ana iklim kuşağına ayrılır. Türkiye, Orta Kuşak’ta, yani ılıman iklim kuşağında yer alır. Bu sayede dört mevsimi de yaşayabiliyoruz.
3. Ülkemizde dağların kuzey yamaçlarının güney yamaçlarına göre soğuk olması bakı durumundan kaynaklanmaktadır.
Açıklama: Ülkemiz Kuzey Yarım Küre’de olduğu için dağlarımızın güneşe bakan, yani güney yamaçları daha çok ısınır. Kuzey yamaçları ise daha gölgede kalır ve soğuk olur. Bu duruma bakı etkisi diyoruz.
4. Karasal iklimin bitki örtüsü bozkırdır.
Açıklama: Karasal iklimde yazlar sıcak ve kurak, kışlar soğuk ve kar yağışlıdır. Bu iklim koşullarında yetişen, ilkbahar yağmurlarıyla yeşerip yaz sıcaklarıyla kuruyan kısa boylu ot topluluklarına bozkır (step) denir.
5. Nüfus, sınırları belli bir alan içinde yaşayan insan sayısıdır.
Açıklama: Bir şehirde, bir ülkede veya belirli bir bölgede yaşayan toplam insan sayısını ifade eden kavrama nüfus diyoruz. Bu, tanımın tam karşılığıdır.
6. Ülkemizin doğusunda nüfusun az olmasının sebebi yeryüzü şekillerinin engebeli olmasıdır.
Açıklama: Ülkemizin doğusu dağlık ve engebelidir. Bu durum tarımı, ulaşımı ve sanayiyi zorlaştırır. Bu yüzden insanlar daha düz ve elverişli olan batı bölgelerinde yaşamayı tercih eder. Nüfusun doğuda az olmasının temel nedeni engebeli yeryüzü şekilleridir. (Not: Kelimeye “-nin” eki eklememiz gerekiyor, soruda buna izin veriliyor.)
7. Tropikal ürünlerden olan kahve ve kakao ekvatoral iklim bölgesinde yetiştirilir.
Açıklama: Kahve, kakao, muz gibi ürünler bol sıcaklık ve yağış isteyen bitkilerdir. Bu koşulları sağlayan iklim ise yıl boyu sıcak ve yağışlı olan ekvatoral iklimdir.
8. Muson ikliminin görüldüğü yerlerde yazın yağışlar fazladır.
Açıklama: Özellikle Güneydoğu Asya’da (Hindistan, Çin gibi) görülen ve en belirgin özelliği yaz aylarında okyanustan karaya doğru esen rüzgarların getirdiği çok şiddetli yağmurlar olan iklim tipi muson iklimidir. “Muson yağmurları” diye duymuşsunuzdur.
Umarım tüm açıklamalar anlaşılır olmuştur çocuklar. Gördüğünüz gibi, coğrafya konuları birbiriyle ne kadar bağlantılı! Bu konuları tekrar etmeyi unutmayın. Hepinize iyi çalışmalar dilerim, harikasınız!