Harika bir çalışma konusu! Merhaba sevgili öğrencilerim, ben Sosyal Bilgiler öğretmeniniz. Bugün sizlerle birlikte ülkemizin fiziki özelliklerini, yani yeryüzü şekillerini harita üzerinden inceleyeceğiz. Gönderdiğin görseldeki soruları hep birlikte, adım adım çözümleyelim. Haydi başlayalım!
***
Hazırlık Çalışması
Yaşadığınız çevrede hangi yeryüzü şekilleri bulunmaktadır? Bilgilerinizi arkadaşlarınızla paylaşınız.
Çözüm:
Sevgili çocuklar, bu soru aslında sizin ne kadar dikkatli bir gözlemci olduğunuzu anlamak için sorulmuş bir soru. Cevabı, her birinizin yaşadığı yere göre değişecektir. Gelin farklı yerlerde yaşayan arkadaşlarımızın nasıl cevaplar verebileceğini düşünelim.
Bu sorunun tek bir doğru cevabı yok, çünkü herkes farklı bir yerde yaşıyor. Önemli olan, yaşadığınız yeri gözlemleyip oradaki dağ, ova, tepe, akarsu gibi yeryüzü şekillerini fark etmeniz.
Adım 1
Öncelikle yaşadığınız şehri veya ilçeyi düşünün. Etrafınıza baktığınızda ne görüyorsunuz? Yüksek tepeler mi, yoksa dümdüz uzanan araziler mi? Belki de bir nehir veya göl kenarında yaşıyorsunuzdur.
Adım 2
Şimdi birkaç örnek üzerinden gidelim:
- Eğer Konya‘da yaşıyorsanız, etrafınızın geniş ve düz ovalarla kaplı olduğunu söylersiniz. Çünkü Konya, Türkiye’nin en büyük ovalarından birinin üzerinde kurulmuştur.
- Eğer Rize‘de yaşıyorsanız, evinizin hemen arkasında yemyeşil dağların başladığını, denize doğru dik yamaçlar olduğunu anlatırsınız. Çünkü Karadeniz Bölgesi dağlık bir yapıya sahiptir.
- Eğer İstanbul‘da yaşıyorsanız, şehrin küçük tepeler üzerine kurulu olduğunu, bir boğazın (İstanbul Boğazı) şehri ikiye ayırdığını ve Marmara Denizi’ne kıyısı olduğunu söylersiniz.
- Eğer Antalya‘da yaşıyorsanız, arkanızda Toros Dağları’nın heybetli bir şekilde yükseldiğini, önünüzde ise Akdeniz’in masmavi sularının uzandığını belirtirsiniz.
Sonuç:
Kısacası, bu soruyu cevaplamak için pencerenizden dışarı bakmanız ve çevrenizdeki coğrafi şekillere dikkat etmeniz yeterli. Kendi gözlemlerinizi arkadaşlarınızla paylaştığınızda, Türkiye’nin ne kadar çeşitli yeryüzü şekillerine sahip olduğunu daha iyi anlayacaksınız.
***
Görseli Yorumlayalım
Aşağıda Türkiye fiziki haritası verilmiştir. Haritadaki renkleri dikkate alarak ülkemizin sahip olduğu özellikleri tahmin etmeye çalışınız. Düşüncelerinizi arkadaşlarınızla paylaşınız.
Çözüm:
Harika bir harita! Fiziki haritalar, bir yerin adeta röntgen filmi gibidir. Bize o yerin dağlarını, ovalarını, platolarını, yani yükseltisini gösterir. Bunu da renkler yardımıyla yapar. Gelin bu renklerin dilini çözelim.
Adım 1: Renklerin Anlamını Öğrenelim
Fiziki haritalarda kullanılan renkler, deniz seviyesinden ne kadar yüksekte olduğumuzu anlatır. Bu haritanın sol alt köşesindeki renk skalasına (lejant) bakarak bunu anlayabiliriz.
- Mavi: Deniz, göl ve akarsu gibi su alanlarını gösterir. Mavinin tonu koyulaştıkça suyun derinliği artar.
- Yeşil: Alçak yerleri gösterir. Deniz seviyesine en yakın (0-500 metre) olan ovalar ve kıyı şeritleri genellikle yeşil renktedir. Bu alanlar tarım için çok verimlidir.
- Sarı: Orta yükseklikteki yerleri, yani yaylaları ve platoları gösterir. (500-1000 metre)
- Turuncu ve Kahverengi: Yüksek yerleri, yani dağları gösterir. Renk kahverengiye döndükçe ve koyulaştıkça, yükselti de o kadar artıyor demektir. (1000 metreden daha yüksek yerler)
Adım 2: Haritayı Renklere Göre Yorumlayalım
Şimdi bu renk bilgilerini kullanarak Türkiye haritasını yorumlayalım.
- Haritanın batısına, yani Ege ve Marmara bölgelerine baktığımızda bolca yeşil renk görüyoruz. Bu bize, bu bölgelerin genellikle alçak ve verimli ovalardan oluştuğunu gösterir.
- Haritanın ortasına, İç Anadolu Bölgesi‘ne baktığımızda ise sarı ve turuncu renkler ağırlıkta. Bu da bize İç Anadolu’nun geniş platolarla kaplı olduğunu anlatır.
- Haritanın doğusuna, Doğu Anadolu Bölgesi‘ne doğru ilerlediğimizde renklerin koyu kahverengiye döndüğünü görüyoruz. Bu ne anlama geliyordu? Evet, doğru bildiniz! Ülkemizin en yüksek dağları bu bölgededir. Bu yüzden Türkiye’nin en yüksek ve en dağlık bölgesi Doğu Anadolu’dur.
- Karadeniz ve Akdeniz bölgelerinde ise kıyı şeridinin hemen arkasında kahverengi sıralar halinde uzanan dağları (Kuzey Anadolu Dağları ve Toroslar) görüyoruz. Bu dağlar denize paralel uzanır.
Sonuç:
Bu haritayı yorumladığımızda ülkemiz hakkında şu önemli sonuçlara varabiliriz:
1. Türkiye’de yükselti genellikle batıdan doğuya doğru artar.
2. Ülkemizin batı kıyıları alçak, iç ve doğu kesimleri ise yüksektir.
3. Ülkemiz genel olarak dağlık ve engebeli bir arazi yapısına sahiptir.
4. Kuzeyde ve güneyde dağlar kıyıya paralel (aynı hizada) uzanır.
İşte bu kadar basit! Haritadaki renkler bize ne kadar çok şey anlatıyor, değil mi? Aferin çocuklar, harika bir iş çıkardınız!