Merhaba sevgili öğrencilerim,
Ben 6. Sınıf Fen Bilimleri öğretmeniniz. Gönderdiğiniz bu güzel soruları şimdi hep birlikte, adım adım çözeceğiz. Takıldığınız yerleri anlamanız için elimden geldiğince basit ve anlaşılır bir şekilde anlatacağım. Haydi başlayalım!
Ç. Aşağıdaki görsellerde verilen araç gereçlerdeki iletken ve yalıtkan kısımları oklarla gösteriniz.
Bu soruda bizden resimlerdeki araçların elektriği ileten (iletken) ve elektriği iletmeyen (yalıtkan) kısımlarını bulmamız isteniyor. Unutmayın, metaller genellikle iletken, plastik, tahta gibi maddeler ise yalıtkandır.
1. Görsel (Elektrik Kablosu):
Bu hepimizin evlerde gördüğü bir elektrik kablosu. Elektriği güvenli bir şekilde taşımamızı sağlar.
- İletken Kısımlar: Kablonun içindeki parlak, metalik renkteki teller (genellikle bakırdan yapılır). Elektrik akımı bu teller üzerinden geçer.
- Yalıtkan Kısımlar: İçteki metal telleri saran renkli (siyah, kırmızı) plastik kaplamalar ve en dıştaki beyaz renkli kalın plastik kılıf. Bu plastik kısımlar elektriğin dışarıya sızmasını engeller ve bizi elektrik çarpmasından korur.
2. Görsel (Kontrol Kalemi):
Bu alet, prizde veya kabloda elektrik olup olmadığını anlamamıza yarayan bir kontrol kalemi.
- İletken Kısımlar: Kalemin sivri olan metal ucu ve arkasındaki metal kısım. Elektriği algılaması için bu metal kısımlar gereklidir.
- Yalıtkan Kısım: Kalemi tuttuğumuz şeffaf plastik gövde. Bu kısım sayesinde kalemi tutarken elektrik bize zarar vermez.
D. Aşağıdaki tabloda özellikleri verilen tellerin elektriksel dirençlerinin büyüklüklerini karşılaştırıp tablodaki soruyu cevaplayınız.
Sevgili çocuklar, bu soruyu çözmeden önce bir telin elektrik akımına karşı gösterdiği zorluğun, yani direncin nelere bağlı olduğunu hatırlayalım:
- Telin Uzunluğu: Tel ne kadar uzunsa direnci o kadar fazla olur.
- Telin Kalınlığı (Kesit Alanı): Tel ne kadar inceyse direnci o kadar fazla olur. Kalın teller elektriği daha rahat geçirir.
- Telin Cinsi: Her maddenin elektriğe karşı gösterdiği zorluk farklıdır. Örneğin demir telin direnci, aynı özelliklerdeki bakır telden daha fazladır.
Şimdi bu kurallara göre tablomuzu inceleyelim.
1. Karşılaştırma:
K Teli: 8 cm uzunluğunda, ince bakır tel
L Teli: 10 cm uzunluğunda, ince bakır tel
Çözüm: Burada tellerin cinsi (ikisi de bakır) ve kalınlığı (ikisi de ince) aynı. Sadece uzunlukları farklı. Kuralımız neydi? Uzun telin direnci daha büyüktür. L teli (10 cm), K telinden (8 cm) daha uzun olduğu için direnci daha fazladır.
Sonuç:L telinin direnci daha fazladır.Çünkü daha uzundur.
2. Karşılaştırma:
K Teli: 12 cm uzunluğunda, kalın bakır tel
L Teli: 12 cm uzunluğunda, ince bakır tel
Çözüm: Bu sefer de tellerin cinsi (bakır) ve uzunlukları (12 cm) aynı. Farklı olan şey kalınlıkları. Kuralımız neydi? İnce telin direnci daha büyüktür. L teli, K telinden daha ince olduğu için direnci daha fazladır.
Sonuç:L telinin direnci daha fazladır.Çünkü daha incedir.
3. Karşılaştırma:
K Teli: 6 cm uzunluğunda, ince bakır tel
L Teli: 6 cm uzunluğunda, ince alüminyum tel
Çözüm: Burada tellerin uzunlukları ve kalınlıkları aynı. Sadece tellerin yapıldığı madde, yani cinsi farklı. Alüminyumun elektrik akımına gösterdiği zorluk, bakırdan daha fazladır. Yani alüminyumun direnci daha büyüktür.
Sonuç:L (alüminyum) telinin direnci daha fazladır.Çünkü telin cinsi farklıdır ve alüminyumun direnci bakırdan büyüktür.
4. Karşılaştırma:
K Teli: 10 cm uzunluğunda, ince demir tel
L Teli: 10 cm uzunluğunda, kalın demir tel
Çözüm: Yine tellerin cinsi (demir) ve uzunlukları (10 cm) aynı. Sadece kalınlıkları farklı. Kuralımızı hatırlayalım: İnce telin direnci daha büyüktür. K teli, L telinden daha ince olduğu için direnci daha fazladır.
Sonuç:K telinin direnci daha fazladır.Çünkü daha incedir.
E. 1. Yandaki şekilde verilen basit elektrik devresi kuruluyor. Devrenin K-L ve M-N test uçlarına aşağıda verilen madde çiftlerinden hangisi temas ettirildiğinde ampul yanar?
Sevgili öğrenciler, bu soruda ampulün yanması için devrenin tamamlanması gerekiyor. Bu da demek oluyor ki, hem K-L arasına hem de M-N arasına koyduğumuz maddelerin ikisinin de elektriği ileten, yani iletken maddeler olması lazım. Eğer bir tanesi bile yalıtkan olursa, elektrik devreyi tamamlayamaz ve ampul yanmaz.
Adım 1
Devrenin çalışması için elektrik akımının pilden çıkıp ampulden geçmesi, sonra K-L arasına koyduğumuz maddeden geçmesi, sonra M-N arasına koyduğumuz maddeden geçmesi ve tekrar pile dönmesi gerekir. Kısacası, yol üzerinde hiçbir engel olmamalıdır.
Adım 2
Şimdi şıkları tek tek inceleyelim ve hangi maddelerin iletken, hangilerinin yalıtkan olduğunu bulalım.
A) K-L: Tahta kürdan (Yalıtkan) M-N: Plastik çatal (Yalıtkan)
İkisi de yalıtkan olduğu için akım geçmez ve ampul yanmaz.
B) K-L: Kâğıt (Yalıtkan) M-N: Altın yüzük (İletken)
Kâğıt yalıtkan olduğu için devre K-L arasında kesilir. Ampul yanmaz.
C) K-L: Demir çivi (İletken) M-N: Metal kaşık (İletken)
Hem demir çivi hem de metal kaşık iletkendir. Akım her iki aralıktan da geçebilir. Bu yüzden ampul yanar!
D) K-L: Alüminyum folyo (İletken) M-N: Porselen yüzük (Yalıtkan)
Porselen yalıtkan olduğu için devre M-N arasında kesilir. Ampul yanmaz.
Adım 3
Gördüğümüz gibi, ampulün yanması için her iki boşluğa da iletken bir madde konulmalıdır. Bu şartı sağlayan tek seçenek C şıkkıdır.
Sonuç:
Doğru Cevap: C) Demir çivi – Metal kaşık
Umarım açıklamalarım faydalı olmuştur. Anlamadığınız bir yer olursa çekinmeden tekrar sorun. Hepinize derslerinizde başarılar dilerim!