Harika bir deneydi, değil mi sevgili öğrencilerim? Şimdi gelin, bu deneyin sonuçlarını birlikte değerlendirelim ve aklımızdaki sorulara cevap bulalım.
Soru 1: Yaptığınız deneyde oyuncak arabaya etki eden kuvvetin türü nedir?
Çözüm:
Merhaba çocuklar, bu soruyu cevaplamak için deneyi nasıl yaptığımızı bir hatırlayalım.
-
Adım 1: Deneyimizin 3. aşamasında ne yapmıştık? Oyuncak arabayı iki ucundan, iki farklı dinamometre ile farklı büyüklükte ve zıt yönlü kuvvetlerle çektik.
-
Adım 2: Şimdi düşünelim. Eğer iki taraftan da eşit kuvvetle çekseydik, araba yerinden oynar mıydı? Tıpkı halat çekme oyununda iki takım da eşit güçte olduğunda kimsenin kazanamaması gibi, arabamız da hareket etmezdi. İşte bu duruma dengelenmiş kuvvetler diyoruz.
-
Adım 3: Ama biz deneyde kuvvetlerin farklı büyüklükte olmasını sağladık. Mesela bir taraf 10 Newton ile çekerken, diğer taraf 5 Newton ile çekti. Bu durumda kuvvetler birbirini dengeleyemez. Biri diğerinden daha güçlüdür! İşte bu tür kuvvetlere dengelenmemiş kuvvetler adını veriyoruz.
Sonuç:
Deneyde oyuncak arabaya etki eden kuvvet türü, dengelenmemiş kuvvettir. Çünkü arabaya zıt yönlerde, farklı büyüklükte kuvvetler uygulanmıştır.
Soru 2: Farklı büyüklükte ve zıt yönlü kuvvet uygulanan oyuncak arabanın hareket durumunda ne gözlemlediniz?
Çözüm:
Bu soruda ise deneyin en heyecanlı kısmını, yani gözlemimizi anlatmamız isteniyor.
-
Adım 1: Deneyin en başında oyuncak arabamız masanın üzerinde hareketsiz, yani duran bir cisimdi. Arkadaşımız üstünden tutarak onun sabit kalmasını sağlıyordu.
-
Adım 2: Biz zıt yönlerden farklı kuvvetler uygulamaya başladık. Sonra ne oldu? Arkadaşımız elini çektiğinde oyuncak araba bir anda hareket etmeye başladı!
-
Adım 3: Peki, araba hangi yöne doğru hareket etti? Elbette büyük olan kuvvetin yönüne doğru hareket etti. Eğer sağ taraftaki dinamometre daha güçlü çekiyorsa araba sağa, sol taraftaki daha güçlü çekiyorsa araba sola doğru ilerledi.
Bu gözlemimiz bize çok önemli bir kuralı öğretiyor: Dengelenmemiş kuvvetler, duran bir cismi harekete geçirebilir.
Sonuç:
Başlangıçta durmakta olan oyuncak arabanın, üzerine etki eden dengelenmemiş kuvvetler nedeniyle hareket etmeye başladığını gözlemledik. Araba, uygulanan daha büyük kuvvetin yönünde ilerlemiştir.
