Merhaba sevgili öğrencilerim! Fen Bilimleri dersimize hoş geldiniz. Bugün sizlerle Güneş Sistemi ve gezegenler konusunu pekiştireceğimiz iki güzel soru çözeceğiz. Hazırsanız, haydi başlayalım!
6. Güneş sisteminde yer alan dört gezegen K, L, M ve N harfleriyle belirtilmiştir. Bu gezegenlerin Güneş’e uzaklıkları arasındaki ilişki N > M > L > K şeklindedir. K, L, M ve N gezegenleri ile ilgili şu bilgiler veriliyor:
- K, üzerinde hayat olduğu bilinen tek gezegendir.
- L gezegeninin iki doğal uydusu vardır.
- N, Güneş’e en uzak gezegendir.
Buna göre M gezegeniyle ilgili aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?
A) Güneş sistemindeki en büyük gezegendir.
B) Halkası vardır.
C) Karasal gezegendir.
D) Doğal uydusu yoktur.
Çözüm:
Sevgili çocuklar, bu soru adeta bir bulmaca gibi! Bize verilen ipuçlarını bir dedektif gibi kullanarak gezegenleri tek tek bulalım.
Adım 1: K ve L gezegenlerini tanıyalım.
İlk ipucu diyor ki, “K, üzerinde hayat olduğu bilinen tek gezegendir.” Biliyoruz ki üzerinde yaşam olan tek gezegen bizim evimiz, yani Dünya‘dır. O halde K = Dünya.
İkinci ipucu, “L gezegeninin iki doğal uydusu vardır.” diyor. Güneş sisteminde Dünya’dan sonra gelen ve iki tane uydusu (Phobos ve Deimos) olan komşumuz Mars‘tır. O halde L = Mars.
Adım 2: Gezegenlerin sıralamasını inceleyelim.
Soruda bize gezegenlerin Güneş’e uzaklık sıralaması N > M > L > K olarak verilmiş. Yani en yakın K, en uzak N gezegeni.
Bulduğumuz gezegenleri yerine koyalım: N > M > Mars > Dünya.
Bu sıralamaya göre, M gezegeni Mars’tan daha uzakta olmalı. Mars’tan sonra gelen gezegenler hangileriydi? Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün. Bu gezegenlerin hepsi “Dış Gezegen” ya da “Gazsal Gezegen” olarak adlandırılır. Demek ki M gezegeni bu gaz devlerinden biri!
Adım 3: Şıkları değerlendirelim.
Şimdi M gezegeninin Jüpiter, Satürn veya Uranüs olabileceğini düşünerek şıklara bakalım hangisi kesinlikle doğru.
- A) Güneş sistemindeki en büyük gezegendir. En büyük gezegen Jüpiter’dir. Ama M’nin kesin olarak Jüpiter olduğunu bilemiyoruz, belki de Satürn’dür. Bu yüzden bu şık kesin doğru değil.
- B) Halkası vardır. Mars’tan sonraki gazsal gezegenlerin (Jüpiter, Satürn, Uranüs, Neptün) hepsinin bir halkası vardır. Kiminin halkası çok belirgin, kimininki ise daha soluktur ama hepsinin vardır. M gezegeni de bu gezegenlerden biri olduğuna göre, halkasının olması kesinlikle doğrudur.
- C) Karasal gezegendir. Karasal gezegenler ilk dört gezegendir (Merkür, Venüs, Dünya, Mars). M, Mars’tan sonra geldiği için bir gazsal gezegendir. Bu şık kesinlikle yanlış.
- D) Doğal uydusu yoktur. Bütün gazsal gezegenlerin çok sayıda doğal uydusu vardır. Bu şık da kesinlikle yanlış.
Sonuç olarak, M gezegeni hakkında kesin olarak emin olabileceğimiz tek bilgi, onun bir halkası olduğudur.
Doğru Cevap: B
7. Aşağıdaki tabloda Güneş sistemindeki gezegenlerle ilgili bazı bilgiler verilmiştir.
Tabloya göre,
- Halkası olan tüm gezegenler gazsal gezegendir.
- Karasal gezegenlerin iki tanesinin doğal uydusu yoktur.
- Doğal uydusu olan tüm gezegenlerin halkası vardır.
ifadelerinden hangileri kesinlikle doğrudur?
A) Yalnız II
B) Yalnız III
C) I ve II
D) II ve III
Çözüm:
Çocuklar, bu soruda yapmamız gereken tek şey bize verilen ifadeleri yukarıdaki tabloyla dikkatlice karşılaştırmak. Hadi başlayalım!
Adım 1: Birinci ifadeyi kontrol edelim.
I. Halkası olan tüm gezegenler gazsal gezegendir.
Hemen tabloda “Halkası Var mı?” sütununda “Evet” yazan gezegenleri bulalım. Bunlar: Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün.
Şimdi bu gezegenlerin “Yüzey Yapısı” sütununa bakalım. Gördüğümüz gibi, dördünün de karşısında “Gazsal gezegen” yazıyor. O zaman bu ifade tabloya göre doğrudur.
Adım 2: İkinci ifadeyi kontrol edelim.
II. Karasal gezegenlerin iki tanesinin doğal uydusu yoktur.
Önce tablodan karasal gezegenleri bulalım. Bunlar: Merkür, Venüs, Dünya ve Mars.
Şimdi bu dört gezegenin “Doğal Uydusu Var mı?” sütununa bakalım.
- Merkür: Hayır
- Venüs: Hayır
- Dünya: Evet
- Mars: Evet
Gerçekten de karasal gezegenlerden iki tanesinin (Merkür ve Venüs) doğal uydusu yokmuş. O zaman bu ifade de tabloya göre doğrudur.
Adım 3: Üçüncü ifadeyi kontrol edelim.
III. Doğal uydusu olan tüm gezegenlerin halkası vardır.
Tablomuza göre doğal uydusu olan gezegenler: Dünya, Mars, Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün.
İfadeye göre bu gezegenlerin hepsinin halkası olması gerekiyor. Ama tabloya baktığımızda Dünya ve Mars‘ın doğal uydusu olmasına rağmen “Halkası Var mı?” sütununda “Hayır” yazdığını görüyoruz. Bu durum ifadenin yanlış olduğunu gösteriyor. Çünkü “tüm” gezegenler bu kurala uymuyor. O zaman bu ifade yanlıştır.
Sonuç olarak, I ve II numaralı ifadeler doğru, ama III numaralı ifade yanlıştır. Bu durumda doğru şıkkımız I ve II’yi içeren C şıkkıdır.
Doğru Cevap: C