Merhaba sevgili öğrencim, ben Fen Bilimleri öğretmeniniz. Gönderdiğin bu güzel soruları birlikte, tane tane anlayarak çözelim. Hazırsan başlayalım!
8. Soru: Ayça, aşağıdaki tablonun aynı satırına yazılan beş gezegenden birini belirli bir özelliğine göre diğerlerinden ayıracaktır. Ayça’nın bu ayrımı yaparken dikkate alacağı özellikler, tabloda verilmiştir. Ayça gezegenler hakkında yeterli bilgiye sahip olduğuna göre tablodaki I, II, III numaralı satırlara aşağıdaki gezegenlerden hangisini yazmıştır?
Bu soruyu çözmek için gezegenler hakkındaki bilgilerimizi tazelememiz gerekiyor. Tablodaki her satırı adım adım inceleyelim.
Unutma, Güneş sistemimizde gezegenleri iç (karasal) ve dış (gazsal) gezegenler olarak iki gruba ayırıyoruz.
- İç (Karasal) Gezegenler: Merkür, Venüs, Dünya, Mars (Yüzeyleri katı, kayalık yapıdadır.)
- Dış (Gazsal) Gezegenler: Jüpiter, Satürn, Uranüs, Neptün (Gaz ve buz devleridir, belirgin katı yüzeyleri yoktur ve halkaları vardır.)
Adım 1: I numaralı satırı inceleyelim.
- Gezegenler: Mars, Merkür, Venüs, Dünya, Neptün
- Özellik: Yüzey yapısı (karasal-gazsal gezegen)
Bu gezegenleri gruplandıralım:
- Mars, Merkür, Venüs ve Dünya karasal gezegenlerdir.
- Neptün ise bir gazsal gezegendir.
Bu durumda diğerlerinden farklı olan gezegen Neptün‘dür. Yani I = Neptün.
Adım 2: II numaralı satırı inceleyelim.
- Gezegenler: Satürn, Uranüs, Jüpiter, Neptün, Mars
- Özellik: Halkası olup olmaması
Hangi gezegenlerin halkası olduğunu hatırlayalım:
- Satürn, Uranüs, Jüpiter ve Neptün dış gezegenlerdir ve hepsinin halkası vardır.
- Mars ise bir iç gezegendir ve halkası yoktur.
Bu durumda halkası olmadığı için diğerlerinden farklı olan gezegen Mars‘tır. Yani II = Mars.
Adım 3: III numaralı satırı inceleyelim.
- Gezegenler: Venüs, Uranüs, Mars, Satürn, Jüpiter
- Özellik: Doğal uydusu olup olmaması
Bu gezegenlerin uydularını düşünelim:
- Uranüs, Mars, Satürn ve Jüpiter’in doğal uyduları (ayları) vardır. Hatta Jüpiter ve Satürn’ün onlarca uydusu bulunur! Mars’ın bile 2 tane uydusu vardır.
- Ancak Venüs’ün hiç doğal uydusu yoktur. (Merkür’ün de yoktur.)
Bu durumda doğal uydusu olmadığı için farklı olan gezegen Venüs‘tür. Yani III = Venüs.
Adım 4: Sonuçlarımızı birleştirelim ve şıkları kontrol edelim.
Bulduğumuz sonuçlar:
- I: Neptün
- II: Mars
- III: Venüs
Şimdi şıklara bakalım:
A) Neptün – Jüpiter – Mars
B) Dünya – Mars – Uranüs
C) Merkür – Satürn – Venüs
D) Neptün – Mars – Mars
Gördüğümüz gibi, bulduğumuz sonuçlarla tam olarak eşleşen bir şık yok. Bu, soruda küçük bir baskı hatası olabileceğini gösteriyor. Ancak bulduğumuz ilk iki sonuç (I=Neptün, II=Mars) D şıkkı ile uyuşuyor. Üçüncü kısımda bir hata yapılmış ve Venüs yerine Mars yazılmış. Bu durumda en yakın ve en doğru şık D seçeneğidir.
Sonuç:
Sorunun doğru cevabı, ilk iki bölümü doğru olan D) Neptün, Mars, Mars şıkkıdır.
9. Soru: Güneş, Dünya ve Ay’ın birbirlerine göre konumları esnasında gerçekleşen bir doğa olayı aşağıdaki modelde gösterilmiştir. Bu doğa olayıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
Harika bir görsel! Bu tür gök olayları her zaman çok ilgi çekicidir. Hadi bu olayı ve şıkları dikkatlice inceleyelim.
Adım 1: Görseli Analiz Edelim
Görselde Güneş, Ay ve Dünya’nın aynı hizada olduğunu görüyoruz. Sıralama şu şekilde: Güneş – Ay – Dünya. Ay, Güneş ile Dünya’nın arasına girmiş ve Güneş’ten gelen ışınların bir kısmını engelleyerek Dünya’nın üzerine bir gölge düşürmüş. Bu olayı biz “Güneş’in tutulması” olarak biliriz.
Adım 2: Doğa Olayını Tanımlayalım
Ay’ın, Dünya ile Güneş arasına girerek Güneş’i kısmen veya tamamen örtmesi olayına Güneş tutulması denir. Yani görselde anlatılan olay bir Güneş tutulmasıdır.
Adım 3: Şıkları Tek Tek Değerlendirelim
- A) Ay, yeni ay evresindeyken gerçekleşir.
Ay’ın evrelerini hatırlayalım. Ay’ın Güneş ile Dünya arasında olduğu ve bizim Dünya’dan Ay’ın karanlık yüzünü gördüğümüz evreye yeni ay evresi denir. Güneş tutulması da tam olarak bu konumda gerçekleşir. Dolayısıyla bu ifade doğrudur. - B) Güneş tutulması olarak adlandırılır.
Evet, Adım 2’de de belirlediğimiz gibi bu olayın adı Güneş tutulmasıdır. Bu ifade de doğrudur. - C) Dünya’nın gölgesi Ay’ın üzerine düşer.
Görsele dikkatli bakarsak, tam tersi olduğunu görürüz. Ay’ın gölgesi Dünya’nın üzerine düşüyor. Dünya’nın gölgesinin Ay’ın üzerine düşmesi olayına ise Ay tutulması denir. Bu yüzden bu ifade yanlıştır. - D) Ayda bir kere gerçekleşen bir olaydır.
Ay, Dünya etrafındaki turunu yaklaşık bir ayda tamamlar ve her ay yeni ay evresi yaşanır. Ancak Ay’ın yörünge düzlemi ile Dünya’nın yörünge düzlemi arasında küçük bir eğim farkı olduğu için her yeni ay evresinde Güneş, Ay ve Dünya tam olarak aynı hizaya gelmez. Bu nedenle Güneş tutulması her ay gerçekleşmez, daha nadir bir olaydır. Bu ifade yanlıştır.
Adım 4: En Doğru Cevabı Seçelim
A ve B şıklarının ikisinin de doğru olduğunu gördük. Böyle durumlarda sorunun bizden tam olarak ne istediğine odaklanmalıyız. Soru, görseldeki doğa olayıyla ilgili doğru bir ifade istiyor. Görsel bize doğrudan bir Güneş tutulması modelini gösteriyor. Bu olayın adını söylemek, görseli en temel ve en doğrudan şekilde tanımlamaktır. A şıkkı ise bu olayın hangi şartta (Ay’ın hangi evresinde) gerçekleştiğini söylüyor. İkisi de doğru olsa da, bir olayı gösteren görsele verilecek en temel cevap, o olayın adıdır.
Sonuç:
Bu doğa olayını en iyi tanımlayan ifade B) Güneş tutulması olarak adlandırılır. seçeneğidir.