Merhaba sevgili öğrencilerim! Ben Fen Bilimleri öğretmeniniz. Gönderdiğiniz bu çalışma kağıdındaki soruları sizin için adım adım, tane tane çözeceğim. Böylece konuları çok daha iyi anlayacaksınız. Haydi başlayalım!
B. Aşağıdaki soruların cevaplarını defterinize yazınız.
1. Destek ve hareket sistemini oluşturan yapı ve organlar nelerdir?
Çözüm: Vücudumuzun dimdik durmasını, koşup oynamamızı sağlayan harika bir sistemimiz var: Destek ve Hareket Sistemi! Bu sistemi oluşturan temel parçaları şöyle sıralayabiliriz:
- Kemikler: Vücudumuzun çatısını oluşturur, bizi korur.
- Eklemler: Kemiklerin birbirine bağlandığı yerlerdir ve hareket etmemizi sağlarlar.
- Kıkırdak: Kemiklerin uçlarında bulunur, aşınmayı önler ve hareketi kolaylaştırır. Burnumuzun ucu ve kulak kepçemiz de kıkırdaktandır.
- Kaslar: Kemiklere bağlıdır ve kasılıp gevşeyerek hareket etmemizi sağlarlar.
2. Enzimlerin kimyasal sindirimdeki görevi nedir?
Çözüm: Sevgili çocuklar, yediğimiz büyük besinlerin (mesela bir ekmek parçasının) kana karışabilecek kadar küçücük parçalara ayrılması gerekir. İşte bu işleme kimyasal sindirim diyoruz.
Enzimler, bu büyük besinleri parçalayan minicik makaslar gibidir. Onlar olmadan besinler yeterince küçülemez ve vücudumuz onlardan faydalanamaz. Yani enzimler, kimyasal sindirimi hızlandıran özel yardımcılardır.
3. Dolaşım sistemini oluşturan yapı ve organlar nelerdir?
Çözüm: Dolaşım sistemi, vücudumuzun kargo şirketi gibidir. Besin ve oksijeni hücrelere taşır, atıkları da toplar. Bu muhteşem sistemin elemanları şunlardır:
- Kalp: Vücudumuza kan pompalayan güçlü bir motordur.
- Damarlar: Kanın içinde dolaştığı yollardır. (Atardamar, toplardamar ve kılcal damar olarak üçe ayrılır.)
- Kan: Besin, oksijen, hormon gibi maddeleri taşıyan hayati sıvıdır.
4. Küçük kan dolaşımının amacı nedir?
Çözüm: Bu soruyu adım adım düşünelim.
Adım 1: Vücudumuzda kirlenen, yani içindeki oksijeni azalıp karbondioksiti artan kan, kalbimize geri döner.
Adım 2: Kalbimiz bu “kirli” kanı temizlenmesi için akciğerlere pompalar.
Adım 3: Akciğerlerde kan, karbondioksiti bırakır ve taptaze oksijeni alır. Artık “temiz” kan olmuştur.
Adım 4: Bu temiz kan, tekrar kalbe geri döner.
Sonuç: İşte kalpten çıkıp akciğerlere gidip temizlenerek tekrar kalbe dönen bu kısa yolculuğa küçük kan dolaşımı denir. Amacı, kirlenmiş kanı oksijen bakımından zenginleştirmektir.
5. Kan bağışının toplum açısından önemi nedir?
Çözüm: Kan bağışı, kelimenin tam anlamıyla hayat kurtaran bir davranıştır.
- Ameliyat olacak hastalara,
- Kaza geçiren ve kan kaybeden yaralılara,
- Kan hastalığı olan insanlara (lösemi, talasemi gibi) kan gerekir.
Bizim bağışladığımız kanlar, bu insanların hayata tutunmasını sağlar. Bu yüzden kan bağışı, bir insanlık görevidir ve çok büyük bir iyiliktir. Unutmayın, bir gün bizim de kana ihtiyacımız olabilir!
6. Solunum sistemini oluşturan yapı ve organlar nelerdir?
Çözüm: Nefes alıp vermemizi sağlayan solunum sistemimiz, havanın vücudumuza girdiği andan itibaren geçtiği yollardan oluşur. Sırasıyla bu yapılar:
- Burun ve Ağız: Havanın vücuda giriş kapılarıdır. Burun, havayı ısıtır, nemlendirir ve temizler.
- Yutak: Soluk borusu ile yemek borusunun birleştiği yerdir.
- Gırtlak: Ses tellerimiz burada bulunur.
- Soluk Borusu: Havanın akciğerlere iletilmesini sağlayan borudur.
- Akciğerler: Solunumun asıl gerçekleştiği, süngerimsi yapıda olan organımızdır.
- Bronşlar ve Bronşçuklar: Soluk borusunun akciğerler içinde ayrıldığı daha ince kollardır.
7. Kalın bağırsak, deri ve akciğerin boşaltımdaki görevi nedir?
Çözüm: Boşaltım, vücuttaki atık maddelerin dışarı atılması demektir. Bu organlarımız da birer boşaltım organıdır ama farklı atıkları atarlar.
- Kalın Bağırsak: Besinlerin sindirilemeyen posa kısımlarını, su ve safrayı dışkı olarak vücuttan atar.
- Deri: Vücuttaki fazla su ve tuzu terleme yoluyla dışarı atar.
- Akciğerler: Hücrelerimizde oluşan atık gaz olan karbondioksiti ve bir miktar su buharını nefes vererek vücuttan uzaklaştırır.
C. Aşağıdaki ifadeleri verilen kavramların uygun olanlarıyla tamamlayınız.
1. Kalbin bölümlerine …………………. adı verilir.
Çözüm: Kalbimiz, kanın pompalandığı odalardan oluşur. Üstte iki kulakçık ve altta iki karıncık olmak üzere toplam dört bölümü vardır. Bu bölümlerin genel adına odacık denir.
Doğru Cümle: Kalbin bölümlerine odacık adı verilir.
2. …………………., atardamarlar ve toplardamarlar arasındaki bağlantıyı sağlar.
Çözüm: Atardamarlar kanı kalpten götürür, toplardamarlar ise kalbe geri getirir. Bu iki büyük damar türü arasında, hücrelerin arasına kadar sızabilen, gözle görülemeyecek kadar ince damarlar vardır. Bu damarlara kılcal damarlar denir. Madde alışverişi burada gerçekleşir.
Doğru Cümle:Kılcal damarlar, atardamarlar ve toplardamarlar arasındaki bağlantıyı sağlar.
3. Kanın kalp ile vücuttaki yapı ve organlar arasındaki dolanımına …………………. denir.
Çözüm: Kalpteki temiz kanın tüm vücuda dağılıp, kirlendikten sonra tekrar kalbe dönmesine büyük kan dolaşımı denir. Bu, küçük kan dolaşımından daha uzun bir yoldur.
Doğru Cümle: Kanın kalp ile vücuttaki yapı ve organlar arasındaki dolanımına büyük kan dolaşımı denir.
4. …………………. karbondioksit bakımından zengin olan kanın oksijen bakımından zenginleşmesini sağlar.
Çözüm: Yukarıdaki 4. soruda da açıklamıştık. Kirli kanın (karbondioksit bakımından zengin) akciğerlere gidip temizlenmesi (oksijen bakımından zenginleşmesi) olayına küçük kan dolaşımı diyoruz.
Doğru Cümle:Küçük kan dolaşımı karbondioksit bakımından zengin olan kanın oksijen bakımından zenginleşmesini sağlar.
5. Kanın yapısında …………………. ve kan hücreleri bulunur.
Çözüm: Kanımız sadece kırmızı hücrelerden oluşmaz. Kanın büyük bir kısmı, hücrelerin içinde yüzdüğü sarımsı bir sıvıdır. Bu sıvı kısma kan plazması denir.
Doğru Cümle: Kanın yapısında kan plazması ve kan hücreleri bulunur.
6. Oksijenin taşınmasında görevli kan hücrelerine …………………. denir.
Çözüm: Kana kırmızı rengini veren ve en önemli görevi akciğerlerden aldığı oksijeni tüm vücut hücrelerine taşımak olan kan hücrelerimiz alyuvarlardır.
Doğru Cümle: Oksijenin taşınmasında görevli kan hücrelerine alyuvarlar denir.
7. …………………., A kan gruplu ve kanında Rh faktörü olmayan kişilerin kan grubudur.
Çözüm: Kan gruplarında, A, B, AB ve 0 gruplarının yanında bir de Rh faktörü vardır. Bu faktör kanda varsa (+), yoksa (-) ile gösterilir. Soruda A grubu olduğu ve Rh faktörü olmadığı söylendiği için bu kan grubu A Rh (-) olur.
Doğru Cümle:A Rh (-), A kan gruplu ve kanında Rh faktörü olmayan kişilerin kan grubudur.
8. Gönüllü ve sağlıklı bir kişiden kan ürünleri elde etmek için kan alınmasına …………………. denir.
Çözüm: Bir insanın, ihtiyacı olan başka birine verilmek üzere kan vermesi işlemine kan bağışı denir. Bu çok değerli bir davranıştır.
Doğru Cümle: Gönüllü ve sağlıklı bir kişiden kan ürünleri elde etmek için kan alınmasına kan bağışı denir.
9. Bağışçıdan elde edilen kan veya kan ürünlerinin damar yoluyla ihtiyacı olan kişilere aktarılmasına …………………. denir.
Çözüm: Bağışlanan kanın, bir hastaya damarından verilmesi işlemine kan nakli denir.
Doğru Cümle: Bağışçıdan elde edilen kan veya kan ürünlerinin damar yoluyla ihtiyacı olan kişilere aktarılmasına kan nakli denir.
10. Kanın vücuttaki yapı ve organlara ulaşmasını sağlayan kanal şeklindeki yapılara …………………. denir.
Çözüm: Kanın içinde dolaştığı, vücudumuzu bir ağ gibi saran boru şeklindeki yolların genel adı damardır.
Doğru Cümle: Kanın vücuttaki yapı ve organlara ulaşmasını sağlayan kanal şeklindeki yapılara damar denir.
Umarım tüm açıklamalar anlaşılır olmuştur. Harika bir iş çıkardınız! Anlamadığınız bir yer olursa çekinmeden sorun. Başarılar dilerim!