Merhaba sevgili öğrencilerim, ben Fen Bilimleri öğretmeniniz.
Bugün sizlerle ders kitabımızdaki bir sayfayı inceleyeceğiz. Gönderdiğiniz görseldeki etkinlik ve soruyu gelin birlikte, adım adım anlayarak çözelim. Hazırsanız başlayalım!
Öncelikle görselin üst kısmında yer alan “Uygulamalar” tablosunu analiz edelim.
Bu tablo, sınıfta yapacağımız bir deney veya etkinlik için hazırlanmış bir gözlem formudur. a, b, c, ç, d, e olarak belirtilen yerlere, dinleyeceğimiz farklı ses kaynaklarının (örneğin; bir kaşığın bardağa vurulması, bir kitabın yere düşmesi, bir flüt sesi gibi) isimlerini yazarız. “Tahmini” yazan sütunlara ise bu sesin neye ait olduğunu tahminlerinizi yazmanız istenir. Bu bir soru olmadığı için, bir etkinlik yönlendirmesidir.
Şimdi gelelim asıl önemli olan ve hepimizin düşünmesi gereken “Sonuca Varma” sorusuna.
Soru: Ses kaynağının değişmesiyle işitilen sesler, aynı mıdır yoksa farklı mıdır? Sizce bu durumun sebebi nedir?
Çözüm:
Bu soruyu cevaplamak için kitaptaki görselleri ve açıklamaları bir dedektif gibi kullanalım.
Adım 1: Sorunun ilk kısmını cevaplayalım: Sesler aynı mıdır, farklı mıdır?
Günlük hayattan düşünelim. Bir kedinin miyavlaması ile bir köpeğin havlaması aynı mı? Tabii ki değil! Ya da bir ambulans sireni ile okul zilinin sesi? Onlar da çok farklı. Kitabımızdaki örneklere bakalım: keman, flüt ve davul. Bu üç müzik aletinden çıkan seslerin de birbirinden tamamen farklı olduğunu biliyoruz.
O halde ilk cevabımız çok net: Ses kaynağı değiştiğinde işitilen sesler farklıdır.
Adım 2: Şimdi de sorunun ikinci ve en önemli kısmına gelelim: Bu durumun sebebi nedir?
Her şeyin başı titreşim! Unutmayın ki ses, maddelerin titreşmesi sonucu oluşur. Tıpkı durgun bir suya taş attığınızda oluşan dalgalar gibi, ses de bir kaynaktan çıkan titreşimlerin dalgalar halinde etrafa yayılmasıdır.
- Kemanda ses çıkaran şey, yayın tellere sürtmesiyle tellerin titreşmesidir.
- Flütte ses çıkaran şey, içine üflediğimiz havanın flütün içinde titreşmesidir.
- Davulda ise ses çıkaran şey, tokmağın vurduğu deri yüzeyin titreşmesidir.
Gördüğünüz gibi, her bir örnekte titreşen madde farklı! Biri tel, biri hava, biri de deri… İşte bütün sır burada saklı.
Farklı maddeler, farklı şekillerde ve farklı hızlarda titreşirler. Bir keman teli ile davulun derisi aynı şekilde titreşemez. İşte bu titreşimlerdeki farklılık, kulağımızın sesleri farklı olarak algılamasına neden olur.
Sonuç:
Ses kaynağı değiştiğinde işitilen sesler farklıdır. Bunun sebebi, her ses kaynağının farklı bir maddeyi (teli, havayı, deriyi vb.) kendine özgü bir şekilde titreştirmesidir. Bu farklı titreşimler de kulağımıza farklı sesler olarak ulaşır ve biz de sesleri birbirinden ayırt edebiliriz.