Merhaba sevgili öğrencilerim!
Ben Fen Bilimleri öğretmeniniz. Bugün sizlerle birlikte destek ve hareket sistemimizle ilgili bu güzel değerlendirme çalışmasını yapacağız. Soruları adım adım, hep birlikte anlayarak çözeceğiz. Hazırsanız, haydi başlayalım!
A. Aşağıdaki tabloda boş bırakılan yerlere numaralandırılmış kavramlarla ilgili cümleler yazınız. Bu cümlelerin öğrendiğiniz konularla ilişkili olmasına özen gösteriniz.
Bu bölümde bizden verilen kavramları kullanarak anlamlı ve doğru cümleler kurmamız isteniyor. Tıpkı bir yapbozun parçalarını birleştirmek gibi!
1. Kavramlar: Kemik, kas, eklem
Çözüm: Bu üç kavram, vücudumuzun iskeletini ve hareket yeteneğini oluşturan temel yapılardır. Onları bir araya getiren bir cümle kuralım.
Vücudumuzun hareket etmesini sağlayan destek ve hareket sistemimiz; kemik, kas ve eklemlerden oluşur. Kemikler iskeletimizi oluşturur, kaslar kemiklere bağlanarak hareketi sağlar, eklemler ise kemiklerin birleştiği yerlerdir.
2. Kavramlar: Düz kas, çizgili kas, kalp kası
Çözüm: Bunlar vücudumuzdaki üç farklı kas çeşidiydi. Hepsinin görevleri ve çalışma şekilleri birbirinden farklıydı, değil mi? Hadi bunu anlatan bir cümle yazalım.
Vücudumuzda yapılarına ve çalışma şekillerine göre üç çeşit kas bulunur: İç organlarımızda bulunan ve isteğimiz dışında çalışan düz kas, kemiklerimize bağlı olan ve isteğimizle çalışan çizgili kas ve sadece kalbimizde bulunan, yapı olarak çizgili kasa benzese de isteğimiz dışında çalışan kalp kası.
3. Kavramlar: Oynar eklem, oynamaz eklem, yarı oynar eklem
Çözüm: Bu kavramlar da eklemlerin hareket yeteneklerine göre sınıflandırılmasıdır. Bu sınıflandırmayı açıklayan bir cümle en doğrusu olacaktır.
Kemiklerin birleştiği yerler olan eklemler, hareket yeteneklerine göre üçe ayrılır: Kol ve bacaklarımızdaki gibi hareketi sağlayan oynar eklem, omurlarımız arasında bulunan ve sınırlı hareket eden yarı oynar eklem ve kafatasımızda olduğu gibi hiç hareket etmeyen oynamaz eklem.
B. Yandaki görsellerde kolun dirsekten bükülmesi ve açılması esnasında kasların görünümü verilmiştir. Buna göre aşağıdaki soruların cevaplarını defterinize yazınız.
Bu bölümde kolumuzun bükülüp açılmasını sağlayan kasların nasıl çalıştığını inceleyeceğiz. Unutmayın, kaslarımız zıt yönlü, yani biri kasılırken diğeri gevşeyerek çalışır.
1. Görsellerde hangi harflerle gösterilen kaslar kasılmaktadır?
Çözüm: Kasılmak demek, kasın boyunun kısalıp kalınlaşması demektir.
- Adım 1: İlk resimde kol bükülüyor. Kolumuzu büktüğümüzde, kolumuzun üst kısmındaki K ile gösterilen kas (pazu kası) şişkinleşir ve kısalır. Yani K kası kasılır.
- Adım 2: İkinci resimde kol açılıyor (düzleşiyor). Kolumuzu açtığımızda ise bu sefer kolumuzun alt kısmındaki N ile gösterilen kas kasılır.
Sonuç:K ve N harfleriyle gösterilen kaslar kasılmaktadır.
2. Görsellerde hangi harflerle gösterilen kaslar gevşemektedir?
Çözüm: Gevşemek ise kasın boyunun uzayıp incelmesi demektir. Kaslar zıt çalıştığı için bir önceki sorunun tam tersini düşüneceğiz.
- Adım 1: İlk resimde K kası kasılırken, onun zıttı olan L kası uzar ve incelir. Yani L kası gevşer.
- Adım 2: İkinci resimde N kası kasılırken, onun zıttı olan M kası (K kasının gevşemiş hali) gevşer. Yani M kası gevşer.
Sonuç:L ve M harfleriyle gösterilen kaslar gevşemektedir.
3. K, L, M ve N kaslarının çeşitleri nelerdir? Neden?
Çözüm: Bu kasların hangi çeşit olduğunu bulmak için nerede bulunduklarına ve nasıl çalıştıklarına bakmalıyız.
- Adım 1: Bu kaslar kolumuzdaki kemiklere bağlıdır ve kolumuzu hareket ettirmemizi sağlar.
- Adım 2: Biz kolumuzu kendi isteğimizle hareket ettiririz. Kemiklere bağlı olan ve isteğimizle çalışan kaslara çizgili kas (iskelet kası) denir.
Sonuç: K, L, M ve N kaslarının hepsi çizgili kas çeşididir. Çünkü kemiklere bağlıdırlar ve istemli olarak çalışırlar.
4. Kolun hareketini sağlayan eklemleri görsellerde işaretleyip bu eklemlerin çeşidini belirtiniz.
Çözüm: Görselde kolun büküldüğü ve açıldığı yer, hareketin merkezidir.
- Adım 1: Resimdeki kol, dirsek bölgesinden bükülüp açılmaktadır. O zaman hareketin sağlandığı eklem dirsek eklemidir.
- Adım 2: Dirsek eklemi, kolumuzu rahatça bükmemizi sağlayan, geniş hareket kabiliyetine sahip bir eklemdir. Bu tür eklemlere oynar eklem adını veriyoruz.
Sonuç: Hareket eden eklem dirsek eklemidir ve çeşidi oynar eklemdir.
C. Aşağıdaki ifadeleri verilen kavramların uygun olanlarıyla tamamlayınız.
Harika gidiyorsunuz! Son bölümde de öğrendiğimiz bilgileri kullanarak boşlukları doğru kelimelerle dolduracağız.
1. Uzunluğu kalınlığından fazla olan kemiklere …………………….. adı verilir.
Çözüm: Bu tanım, kol ve bacaklarımızdaki gibi kemiklere aittir. Bu kemiklere uzun kemik diyoruz.
2. El ve ayak bileklerindeki kemikler …………………….. türüne örnektir.
Çözüm: El ve ayak bileklerimizdeki kemikler küçük, küp şekline benzer yapıdadır. Bu kemik türü kısa kemik olarak adlandırılır.
3. Kol, bacak, el ve ayak kemiklerindeki eklemler…………………….. türüne örnektir.
Çözüm: Vücudumuzun en hareketli bölgeleri olan kol, bacak, el ve ayaklarımızdaki eklemler, bize geniş hareket imkanı sunar. Bu yüzden bu eklemler oynar eklem türüne örnektir.
4. …………………….. kemiklerin birbirine sürtünmesini ve aşınmasını önler.
Çözüm: Oynar eklemlerde kemiklerin uçlarında, onların kaygan bir şekilde hareket etmesini sağlayan ve aşınmayı önleyen pürüzsüz bir yapı bulunur. Bu yapı kıkırdak dokusudur.
5. İç organların yapısında bulunan ve isteğimiz dışında çalışan kaslara …………………….. adı verilir.
Çözüm: Midemiz, bağırsaklarımız gibi iç organlarımız biz farkında olmadan sürekli çalışır. Bu organların yapısındaki, isteğimiz dışında çalışan kaslara düz kas denir.
6. İstemli olarak hareket ettirdiğimiz yapı ve organlarımızda …………………….. bulunur.
Çözüm: Koşarken, yazarken, konuşurken kullandığımız kaslar bizim kontrolümüzdedir. Kendi isteğimizle çalıştırdığımız bu kaslar, kemiklerimize bağlı olan çizgili kas‘lardır.
Tebrikler! Bütün soruları başarıyla tamamladık. Unutmayın, tekrar etmek bilgiyi kalıcı hale getirir. Başka bir derste görüşmek üzere!