Merhaba sevgili öğrencilerim!
Bugün sizlerle birlikte kitabımızdaki elektrik devreleri ile ilgili bir deneyi ve sonuçlarını inceleyeceğiz. Görseldeki soruları birlikte, adım adım, anlayarak çözeceğiz. Hazırsanız başlayalım!
5. Uzunlukları farklı, dik kesit alanları aynı bakır telleri test uçlarına temas ettirdiğinizde basit elektrik devresindeki ampulün parlaklığında nasıl bir değişim olacaktır? Tahmin ediniz. Tahminlerinizi defterinize yazınız. Tahminlerinizi “parlak” veya “sönük” ifadeleriyle belirtiniz.
Bu soru, deneyi yapmadan önce ne olacağını düşünmemizi, yani bir tahmin yürütmemizi istiyor. Elektriğin bir yolculuk yaptığını hayal edelim. Teller, elektriğin yoludur. Sizce uzun bir yolda mı daha rahat ilerler, yoksa kısa bir yolda mı? Elbette kısa yolda! Elektrik akımı da tıpkı bizim gibi, yol uzadıkça daha fazla zorlanır. Bu zorluğa biz direnç diyoruz.
Tahminimiz: Kısa bakır teli kullandığımızda, elektrik akımı daha az zorlanacağı için devreden daha kolay geçer ve ampul parlak yanar. Uzun bakır teli kullandığımızda ise elektrik akımı daha çok zorlanacağı için devreden daha zor geçer ve ampul sönük yanar.
6. Uzunlukları farklı bakır telleri sırayla test uçlarına temas ettiriniz. Basit elektrik devresindeki ampulün parlaklığını gözlemleyiniz. Gözlem sonuçlarınızı defterinize yazınız. Gözleminizi “parlak” veya “sönük” ifadeleriyle belirtiniz.
Şimdi de deneyi yapmış gibi sonuçları, yani gözlemlerimizi yazalım. Kitabımızdaki görseller ve açıklamalar bize bu konuda yol gösteriyor. İlk görselde ampul çok parlak yanarken, ikinci görselde daha sönük yanıyor. Bu da bize farklı tellerin farklı sonuçlar verdiğini gösteriyor.
Gözlemimiz: Deneyi yaptığımızda, kısa olan bakır teli test uçlarına değdirdiğimizde ampulün parlak yandığını gözlemleriz. Uzun olan bakır teli kullandığımızda ise ampulün sönük yandığını gözlemleriz.
Sonuca Varma
1. Basit elektrik devresindeki ampulün parlaklığıyla ilgili yaptığınız tahminler ve gözlemleriniz birbiriyle uyumlu mu?
Evet, uyumludur! Çünkü deney öncesinde yaptığımız bilimsel tahmin, deney sonucunda elde ettiğimiz gözlemlerle birebir aynı çıktı. Kısa telde parlak, uzun telde sönük yanacağını tahmin etmiştik ve sonuç da tam olarak böyle oldu.
2. Basit elektrik devresinde kullanılan iletkenin uzunluğu arttıkça ampul parlaklığı nasıl değişir?
Bu soru, deneyden çıkarmamız gereken en önemli sonucu soruyor. Hadi bu sonucu adımlar halinde açıklayalım:
- Adım 1: Bir iletken telin elektrik akımına karşı gösterdiği zorluğa elektriksel direnç denir. Bunu bir yolun ne kadar zorlu olduğu gibi düşünebilirsiniz.
- Adım 2: İletken bir telin uzunluğu arttıkça, direnci de artar. Yani yol uzadıkça, yolculuk zorlaşır. Görsel 7.2.3’teki gibi 10 cm’lik K telinin direnci en az, 30 cm’lik M telinin direnci ise en fazladır.
- Adım 3: Bir devrede direnç ne kadar artarsa, üzerinden geçen elektrik akımı o kadar azalır. Azalan akım ise ampulün daha sönük yanmasına sebep olur.
Sonuç: Kısacası, basit bir elektrik devresinde kullanılan iletkenin uzunluğu arttıkça, telin direnci artar ve buna bağlı olarak ampulün parlaklığı azalır. Yani ampul daha sönük yanar.