Merhaba sevgili öğrencilerim, ben Fen Bilimleri öğretmeniniz.
Bugün sizlerle birlikte kitabımızdaki “Aktif Katılım” etkinliğini yapacağız. Önümüzdeki yol-zaman grafiğini inceleyip atletlerin süratlerini karşılaştıracağız. Haydi başlayalım!
Soru:
Atletizm yarışmalarına hazırlanan Sinem, Uğur ve Tolga’nın yol-zaman grafiği aşağıda verilmiştir. Grafiği inceleyerek verilen soruyu cevaplayınız.
Atletlerin süratleri arasındaki ilişki nedir? Nedenleriyle birlikte açıklayınız.
Çözüm:
Harika bir soru! Bu soruyu çözmek için önce yol-zaman grafiklerinin bize ne anlattığını hatırlamamız gerekiyor. Unutmayın, bir hareketlinin süratini bulmak için aldığı yolu, geçen zamana böleriz. Formülümüz şuydu:
Sürat = Alınan Yol / Geçen Zaman
Grafiğe baktığımızda dikey çizgi (eksen) bize atletlerin aldığı yolu (metre), yatay çizgi (eksen) ise bu yolu alırken geçen zamanı (saniye) gösteriyor.
Ayrıca bir ipucumuz daha var: Yol-zaman grafiğinde, bir hareketlinin çizgisi ne kadar dik ise sürati o kadar fazladır.
Şimdi bu bilgileri kullanarak sorumuzu adım adım çözelim.
Adım 1: Grafikteki Verileri İnceleyelim
Her bir atletin aynı sürede, yani 32 saniyede ne kadar yol aldığını grafikten bulalım.
- Sinem: 32 saniyede 240 metre yol almıştır.
- Uğur: 32 saniyede 120 metre yol almıştır.
- Tolga: 32 saniyede 60 metre yol almıştır.
Adım 2: Süratleri Karşılaştıralım
Şimdi süratlerini karşılaştırmak için iki yöntem kullanabiliriz.
1. Yöntem: Hesaplama Yaparak
Her birinin süratini formülümüzü kullanarak hesaplayalım.
- Sinem’in Sürati: 240 metre / 32 saniye = 7,5 m/sn
- Uğur’un Sürati: 120 metre / 32 saniye = 3,75 m/sn
- Tolga’nın Sürati: 60 metre / 32 saniye = 1,875 m/sn
Gördüğünüz gibi, en büyük sürat değeri Sinem’e, en küçük sürat değeri ise Tolga’ya aittir.
2. Yöntem: Grafiğin Eğimine (Dikliğine) Bakarak
Bu yöntem çok daha kolay! Grafikteki çizgilere baktığımızda:
- En dik çizgi Sinem‘e aittir. Bu, onun en süratli olduğunu gösterir.
- En az dik (en yatık) çizgi ise Tolga‘ya aittir. Bu da onun en yavaş olduğunu gösterir.
- Uğur’un çizgisi ise ikisinin arasındadır.
Sonuç:
Her iki yöntemle de aynı sonuca ulaştık. Atletlerin süratleri arasındaki ilişki büyükten küçüğe doğru şu şekildedir:
Sinem > Uğur > Tolga
Nedeni ise şudur: Çünkü aynı sürede (32 saniyede) en fazla yolu Sinem (240 m) almıştır, bu yüzden en süratli odur. En az yolu ise Tolga (60 m) aldığı için en yavaş olan da odur. Uğur (120 m) ise ikisinin arasında bir sürate sahiptir. Bunu grafikteki çizgilerin dikliğinden de kolayca anlayabiliriz.