Merhaba sevgili öğrencilerim,
Bugün sizlerle dolaşım sistemiyle ilgili bu güzel değerlendirme sorularını birlikte çözeceğiz. Unutmayın, Fen Bilimleri dersi, vücudumuzun harika işleyişini anlamak için bir maceradır. Hadi başlayalım!
A. Aşağıda damar çeşitlerinin görevleri ve damar çeşitleri verilmiştir. Verilen görevleri damar çeşitleriyle ok yardımıyla eşleştiriniz.
Hadi gelin bu soruyu adım adım birlikte çözelim. Damarlarımızın görevlerini hatırlayarak doğru eşleştirmeyi yapalım. Vücudumuzdaki damarları bir şehrin yolları gibi düşünebiliriz. Bazıları büyük otoyollar, bazıları da ara sokaklar gibidir.
1. Oksijen bakımından zengin olan kanı kalpten vücuda dağıtır.
Çözüm: Kalbimiz bir pompa gibidir, değil mi? İşte bu pompa, temiz, yani oksijen dolu kanı tüm vücudumuza göndermek için güçlü ve büyük damarlara ihtiyaç duyar. Bu otoyol gibi damarlar atardamarlardır. “Atar” kelimesi, kalbin kanı vücuda “atmasından” aklınızda kalabilir. Bu yüzden bu görev a) Atardamarlar ile eşleşir.
2. Atardamarlarla toplardamarları birleştiren çok ince damarlardır.
Çözüm: Otoyollardan (atardamarlardan) gelen kanın, hücrelerin bulunduğu en ücra köşelere kadar ulaşması gerekir. İşte bu görevi, adeta bir ağ gibi vücudumuzu saran, gözle göremeyeceğimiz kadar ince olan kılcal damarlar yapar. Bu ince damarlar, atardamarlar ile toplardamarlar arasında bir köprü görevi görür. Dolayısıyla bu tanım c) Kılcal damarlar ile eşleşir.
3. Karbondioksit bakımından zengin olan kanı vücuttan kalbe taşır.
Çözüm: Hücrelerimiz oksijeni kullandıktan sonra atık olarak karbondioksit üretir. Bu “kirlenmiş” kanın tekrar temizlenmek üzere kalbe geri getirilmesi gerekir. İşte bu “toplama” işini yapan damarlar toplardamarlardır. Adı üstünde, kanı vücuttan “toplayıp” kalbe getirirler. Bu nedenle, bu görev b) Toplardamarlar ile eşleşir.
4. Kanın vücuttaki yapı ve organların tümüne ulaşmasını sağlayarak madde alışverişini gerçekleştirir.
Çözüm: Hani kılcal damarlar için “ara sokaklar” demiştik ya? İşte o ara sokaklarda çok önemli bir olay gerçekleşir: madde alışverişi. Kılcal damarlar o kadar incedir ki, duvarlarından oksijen ve besinler kolayca hücrelere geçebilir. Aynı şekilde, hücrelerdeki karbondioksit ve atık maddeler de kana geçebilir. Bu hayati alışveriş sadece kılcal damarlarda olur. Bu yüzden bu görev de c) Kılcal damarlar ile eşleşir.
Sonuç olarak eşleştirme şu şekilde olmalıdır:
- 1 → a (Atardamarlar)
- 2 → c (Kılcal damarlar)
- 3 → b (Toplardamarlar)
- 4 → c (Kılcal damarlar)
B. Aşağıdaki tabloda verilen boşlukları uygun ifadelerle tamamlayınız.
Şimdi de vücudumuzdaki iki önemli kan dolaşımını inceleyelim: Büyük Kan Dolaşımı ve Küçük Kan Dolaşımı. Bu dolaşımların nerelerde gerçekleştiğini ve amaçlarının ne olduğunu hatırlayarak tabloyu dolduralım.
Büyük Kan Dolaşımı
Adından da anlaşılacağı gibi bu, kanın vücutta yaptığı büyük turdur.
Adım 1: Vücudumuzda hangi yapılar arasında gerçekleşir?
Temiz kan kalpten pompalanır, beynimizden ayak parmaklarımıza kadar tüm vücudu dolaşır ve kirlendikten sonra tekrar kalbe döner. Yani bu dolaşım kalp ile tüm vücut arasında gerçekleşir.
Adım 2: Gerçekleşme amacı nedir?
Bu büyük turun amacı, hücrelerimizin yaşamak için ihtiyacı olan oksijeni ve besinleri onlara ulaştırmak ve onlarda biriken atık maddeleri ve karbondioksiti alıp geri getirmektir. Kısacası, vücuda servis yapmaktır.
Küçük Kan Dolaşımı
Bu da kanın yaptığı kısa ama çok önemli bir gezintidir.
Adım 1: Vücudumuzda hangi yapılar arasında gerçekleşir?
Vücuttan toplanan kirli kan, temizlenmek için özel bir yere gitmelidir. Bu yer neresidir? Tabii ki akciğerlerimiz! Kan, kalpten akciğerlere gider, orada temizlenir ve tekrar kalbe döner. Yani bu dolaşım kalp ile akciğerler arasında gerçekleşir.
Adım 2: Gerçekleşme amacı nedir?
Bu kısa gezintinin tek bir amacı vardır: kirlenmiş, yani karbondioksit bakımından zengin kanı akciğerlere götürüp temizlemek. Akciğerlerde karbondioksiti bırakır, yerine taptaze oksijeni alır ve böylece kan temizlenmiş olur.
Sonuç olarak tablomuzun doldurulmuş hali şöyledir:
Büyük Kan Dolaşımı
- Vücudumuzda hangi yapılar arasında gerçekleşir?
Kalp ile tüm vücut arasında.- Gerçekleşme amacı nedir?
Besin ve oksijeni vücut hücrelerine taşımak, atık maddeleri ve karbondioksiti hücrelerden alarak kalbe getirmek.
Küçük Kan Dolaşımı
- Vücudumuzda hangi yapılar arasında gerçekleşir?
Kalp ile akciğerler arasında.- Gerçekleşme amacı nedir?
Karbondioksitçe zengin kanı akciğerlerde temizleyerek oksijence zengin hâle getirmek.
Umarım açıklamalarım anlaşılır olmuştur. Aklınıza takılan bir şey olursa çekinmeden sorun. Harikasınız çocuklar!