Merhaba sevgili öğrencilerim, ben Fen Bilimleri öğretmeniniz. Gönderdiğiniz görseldeki soruları sizin için adım adım, kolayca anlayacağınız bir dille çözeceğim. Haydi başlayalım!
Soru 1: Satürn ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Gazsal gezegendir.
B) “Halkalı Gezegen” olarak bilinir.
C) Jüpiter ile Uranüs arasında yer alır.
D) İç gezegendir.
Çözüm:
Bu soruda Güneş sistemimizdeki güzel gezegenlerden biri olan Satürn hakkında hangisinin yanlış olduğunu bulmamız isteniyor. Şıkları tek tek inceleyelim:
- A) Gazsal gezegendir: Güneş sistemimizdeki gezegenleri iç (karasal) ve dış (gazsal) gezegenler olarak ikiye ayırırız. Satürn, Jüpiter, Uranüs ve Neptün dış gezegenlerdir ve yapıları gazlardan oluşur. Yani bu ifade doğrudur.
- B) “Halkalı Gezegen” olarak bilinir: Satürn’ü diğer gezegenlerden ayıran en belirgin özelliği etrafındaki muhteşem halkalarıdır. Bu yüzden ona “Halkalı Gezegen” deriz. Bu ifade de doğrudur.
- C) Jüpiter ile Uranüs arasında yer alır: Gezegenleri Güneş’e olan uzaklıklarına göre sıraladığımızda sıralama şöyledir: Merkür, Venüs, Dünya, Mars, Jüpiter, Satürn, Uranüs, Neptün. Gördüğümüz gibi Satürn, Jüpiter ile Uranüs’ün tam arasında yer alıyor. Bu ifade de doğrudur.
- D) İç gezegendir: Az önce de söylediğim gibi, iç gezegenler Güneş’e daha yakın olan ilk dört gezegendir: Merkür, Venüs, Dünya ve Mars. Satürn ise bir dış gezegendir. Bu nedenle bu ifade yanlıştır.
Sonuç olarak, sorunun bizden istediği yanlış ifade D şıkkındadır.
Doğru Cevap: D
Soru 2: Güneş, Dünya ve Ay’ın konumları yukarıdaki görselde verildiği gibi olduğunda,
I. Güneş tutulması olur.
II. Ay, yeni ay evresinde olur.
III. Ay’ın gölgesi Dünya’nın üzerine düşer.
durumlarından hangileri gerçekleşir?
Çözüm:
Sevgili çocuklar, görselde Güneş, Ay ve Dünya’nın aynı hizada olduğunu ve Ay’ın, Güneş ile Dünya’nın arasında kaldığını görüyoruz. Şimdi bu durumda neler olabileceğini adım adım düşünelim.
- Adım 1 (I. ifade): Ay, Güneş ile Dünya’nın arasına girdiğinde, Güneş’ten gelen ışınların Dünya’ya ulaşmasını engeller. Yani Ay, Güneş’in önünü kapatır. Biz bu olaya Güneş tutulması diyoruz. Dolayısıyla I. ifade doğrudur.
- Adım 2 (II. ifade): Ay’ın evrelerini hatırlayalım. Ay, Dünya ile Güneş arasında olduğunda, Ay’ın Güneş’ten ışık alan parlak yüzü bize dönük olmaz. Biz Ay’ın karanlık yüzünü görürüz ve bu evreye yeni ay evresi denir. Güneş tutulması da zaten sadece yeni ay evresinde gerçekleşebilir. Bu yüzden II. ifade de doğrudur.
- Adım 3 (III. ifade): Güneş tutulmasının tanımı tam olarak budur. Ay, bir engel gibi davranarak Güneş ışığını keser ve kendi gölgesini Dünya’nın üzerine düşürür. Dünya’nın o bölgesinde yaşayanlar kısa bir süreliğine Güneş’i göremezler. Yani III. ifade de doğrudur.
Gördüğümüz gibi, verilen konumda I, II ve III numaralı durumların hepsi gerçekleşir.
Doğru Cevap: D (I, II ve III)
Soru 3: Bir öğrenci, Güneş ve Ay tutulmalarını modelle göstermek amacıyla pinpon topu, bakır tel, alüminyum folyoyla yapılan küresel cisim ve el fenerini kullanarak yandaki deney düzeneğini kuruyor. Buna göre,
I. El feneri, pinpon topu ve alüminyum folyoyla yapılan küresel cisim yandaki görselde verilen konumdayken Güneş tutulması modellenmektedir.
II. Deney düzeneğinde pinpon topu Dünya’yı temsil etmektedir.
III. Düzeneĸ, Ay tutulmasını modellemek için yetersizdir.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
Çözüm:
Bu deney düzeneğini gerçek gök cisimleriyle eşleştirelim. El feneri ışık kaynağı olduğu için Güneş‘i, pinpon topu küçük olduğu için Ay‘ı ve alüminyum folyolu büyük küre de Dünya‘yı temsil eder.
- Adım 1 (I. ifade): Düzeneğe bakalım: El feneri (Güneş) → Pinpon topu (Ay) → Alüminyum folyolu küre (Dünya). Bu sıralama, Ay’ın Güneş ile Dünya arasına girdiği Güneş tutulması modelidir. Pinpon topunun gölgesi, büyük kürenin üzerine düşecektir. Dolayısıyla bu ifade doğrudur.
- Adım 2 (II. ifade): Yukarıda da belirttiğimiz gibi, bu modelde küçük olan pinpon topu Ay’ı, büyük olan alüminyum folyolu küre ise Dünya’yı temsil eder. Bu ifadede ise pinpon topunun Dünya’yı temsil ettiği söyleniyor. Bu nedenle bu ifade yanlıştır.
- Adım 3 (III. ifade): Ay tutulmasını modellemek için sıralamanın Güneş → Dünya → Ay (yani El feneri → Alüminyum folyolu küre → Pinpon topu) şeklinde olması gerekir. Öğrencinin elindeki malzemelerle (fener, büyük top, küçük top) bu sıralamayı yapması mümkündür. Ancak soruda “Düzeneĸ” kelimesi, yani resimde kurulmuş olan bu sabit telli sistem kastediliyor. Bu sistemin bu haliyle, tellerin yerini değiştirmeden Ay tutulmasını göstermesi mümkün değildir. Bu yüzden bu düzenek, şu anki kurulmuş haliyle, Ay tutulmasını modellemek için yetersizdir. Dolayısıyla bu ifadeyi doğru kabul edebiliriz.
Sonuç olarak I ve III numaralı ifadeler doğrudur.
Doğru Cevap: C (I ve III)