Merhaba sevgili öğrencilerim!
Bugün Fen Bilimleri dersimizdeki “Ölçme ve Değerlendirme Çalışmaları” sayfasını birlikte çözeceğiz. Bu etkinlik sayesinde maddelerin elektriği iletip iletmediğini, yani **iletken** mi yoksa **yalıtkan** mı olduklarını daha iyi anlayacağız. Haydi, kalemlerinizi ve defterlerinizi hazırlayın, başlıyoruz!
A. Yanda şeması verilen basit elektrik devresi kuruluyor. Devredeki test uçlarına sırayla tabloda verilen maddeler temas ettiriliyor. Maddelerin test uçlarına temas ettirilmesiyle ampulün yanıp yanmayacağını belirleyerek tabloyu doldurunuz.
Sevgili çocuklar, bu soruda bize verilen basit elektrik devresindeki test uçlarına tablodaki maddeleri tek tek değdirmemiz ve ampulün ışık verip vermediğini gözlemlememiz isteniyor. Eğer bir madde elektriği iletiyorsa, devre tamamlanır ve ampulümüz yanar. Bu tür maddelere iletken deriz. Eğer madde elektriği iletmiyorsa, devre tamamlanamaz ve ampulümüz yanmaz. Bu tür maddelere de yalıtkan deriz. Unutmayın, genel olarak metaller ve asitli/tuzlu sıvılar iletkenken; plastik, tahta, cam gibi maddeler yalıtkandır. Şimdi tabloyu bu bilgilere göre dolduralım.
Test Uçlarına Temas Ettirilen Madde: Kâğıt mendil
Ampul Yandı mı? Yanmaz
Sınıflandırma: Yalıtkan
Test Uçlarına Temas Ettirilen Madde: Demir çivi
Ampul Yandı mı? Yanar
Sınıflandırma: İletken
Test Uçlarına Temas Ettirilen Madde: Cam bardak
Ampul Yandı mı? Yanmaz
Sınıflandırma: Yalıtkan
Test Uçlarına Temas Ettirilen Madde: Tahta çubuk
Ampul Yandı mı? Yanmaz
Sınıflandırma: Yalıtkan
Test Uçlarına Temas Ettirilen Madde: Gümüş yüzük
Ampul Yandı mı? Yanar
Sınıflandırma: İletken
Test Uçlarına Temas Ettirilen Madde: Alüminyum levha
Ampul Yandı mı? Yanar
Sınıflandırma: İletken
Test Uçlarına Temas Ettirilen Madde: Bakır kaşık
Ampul Yandı mı? Yanar
Sınıflandırma: İletken
Test Uçlarına Temas Ettirilen Madde: Plastik çatal
Ampul Yandı mı? Yanmaz
Sınıflandırma: Yalıtkan
Test Uçlarına Temas Ettirilen Madde: Seramik fincan
Ampul Yandı mı? Yanmaz
Sınıflandırma: Yalıtkan
Test Uçlarına Temas Ettirilen Madde: Altın kolye
Ampul Yandı mı? Yanar
Sınıflandırma: İletken
Test Uçlarına Temas Ettirilen Madde: Limonlu su
Ampul Yandı mı? Yanar
Sınıflandırma: İletken (Çünkü asitli sıvılar elektriği iletir)
Test Uçlarına Temas Ettirilen Madde: Plastik
Ampul Yandı mı? Yanmaz
Sınıflandırma: Yalıtkan
Test Uçlarına Temas Ettirilen Madde: Maden suyu
Ampul Yandı mı? Yanar
Sınıflandırma: İletken (Çünkü içinde çözünmüş mineraller vardır)
Test Uçlarına Temas Ettirilen Madde: Alüminyum folyo
Ampul Yandı mı? Yanar
Sınıflandırma: İletken
B. Aşağıdaki soruların cevaplarını defterinize yazınız.
1. İletken nedir? İletken maddelere beş örnek veriniz.
Adım 1: İlk olarak iletkenin ne olduğunu tanımlayalım. Elektrik enerjisinin kendi üzerinden geçmesine, yani akmasına izin veren maddelere iletken madde denir. Bu maddeler sayesinde elektrik bir yerden başka bir yere taşınabilir.
Adım 2: Şimdi de günlük hayattan iletken maddelere örnekler verelim.
- Demir
- Bakır (Elektrik kablolarının içinde kullanılır)
- Altın
- Tuzlu su
- Alüminyum folyo
2. Yalıtkan nedir? Yalıtkan maddelere beş örnek veriniz.
Adım 1: Yalıtkanın tanımı ile başlayalım. Elektrik enerjisinin kendi üzerinden geçmesine izin vermeyen, elektriği iletmeyen maddelere yalıtkan madde denir. Bu maddeler elektriğin akışını durdurur.
Adım 2: Çevremizdeki yalıtkan maddelere bakalım.
- Plastik (Kabloların dış kaplaması, prizler)
- Tahta
- Cam
- Porselen
- Kâğıt
3. Maddelerin iletkenlik ve yalıtkanlık özelliklerinin günlük hayattaki kullanım alanlarına örnekler veriniz.
Sevgili arkadaşlar, maddelerin bu özellikleri hayatımızın her alanında işimize yarar. Elektriği istediğimiz yere taşımak için iletkenleri, elektriğin bize zarar vermesini veya yanlış yerlere gitmesini engellemek için de yalıtkanları kullanırız.
İletkenlerin Kullanım Alanları:
- Bakır teller: Evimizdeki duvarların içinden geçen ve prizlere elektrik taşıyan kabloların içinde bakır teller bulunur.
- Alüminyum teller: Şehirler arasında elektrik taşıyan yüksek gerilim hatlarında genellikle alüminyum kullanılır.
- Fişlerin metal uçları: Elektrikli aletlerin fişlerinin prize giren metal kısımları iletkendir ve elektriği alete taşır.
Yalıtkanların Kullanım Alanları:
- Plastik kablo kaplamaları: Elektrik tellerinin dışı, bize elektrik çarpmaması için plastik gibi yalıtkan malzemelerle kaplıdır.
- Tornavidanın plastik sapı: Elektrik işi yapan bir usta, elektrik çarpmasından korunmak için sapı plastik olan bir tornavida kullanır.
- Prizlerin plastik kasası: Prizlerin dış kısımları plastikten yapılır ki prize dokunduğumuzda tehlike yaşamayalım.
4. Elektrikli aletlerin dış kısımlarının yalıtkan maddelerle kaplanmasının sağladığı avantajlar nelerdir?
Bu çok önemli bir güvenlik sorusu, çocuklar! Elektrikli aletlerin (örneğin saç kurutma makinesi, tost makinesi, bilgisayar) dışını yalıtkan maddelerle kaplamanın en büyük avantajı güvenliktir.
Adım 1: Elektrik Çarpmasını Önler.
Aletin içinde yüksek elektrik akımı dolaşır. Eğer dış kısmı metal gibi bir iletken olsaydı, alete dokunduğumuz an elektrik bizi çarpardı. Plastik gibi yalıtkan kaplamalar sayesinde elektriğe temas etmeden aleti güvenle kullanabiliriz.
Adım 2: Kısa Devreyi ve Yangını Önler.
Yalıtkan kaplama, aletin içindeki elektrik akımının istenmeyen yerlere kaçmasını engeller. Eğer elektrik yanlış bir yere temas ederse “kısa devre” olur, bu da aletin bozulmasına ve hatta yangın çıkmasına neden olabilir. Yalıtkanlar bu tehlikeleri önler.
Kısacası, yalıtkan malzemeler hem bizim can güvenliğimizi sağlar hem de elektrikli aletlerin güvenli çalışmasını temin eder.
Umarım tüm soruları ve çözümlerini güzelce anlamışsınızdır. Anlamadığınız bir yer olursa derste tekrar sormaktan çekinmeyin. Hepinize iyi çalışmalar dilerim!