Harika bir deney sorusu! Merhaba sevgili öğrencilerim, ben Fen Bilimleri öğretmeniniz. Şimdi hep birlikte bu deneyi analiz edip tablomuzu adım adım dolduralım. Bu deneyin amacı, çevremizdeki maddelerin elektriği iletip iletmediğini anlamak. Bazı maddeler elektriğin içinden geçmesine izin verir, biz bunlara iletken deriz. Bazıları ise izin vermez, onlara da yalıtkan adını veririz.
Haydi bakalım, deneyimizdeki basit elektrik devresinin test uçlarına maddeleri tek tek değdirince ne oluyormuş görelim ve tablomuzu dolduralım!
1. Metal çay kaşığı
Çözüm:
Adım 1: Deneydeki devrenin açık olan test uçlarını metal bir çay kaşığına dokundurduğumuzu hayal edelim.
Adım 2: Metaller, elektriği çok iyi ileten maddelerdir. Bu yüzden elektrik, devreyi kaşık üzerinden tamamlayacak ve ampul ışık verecektir.
Sonuç: Bu durumda “Ampul Yandı mı?” sorusuna Evet yazarız ve metal çay kaşığını İletken olarak sınıflandırırız.
2. Plastik tarak
Çözüm:
Adım 1: Test uçlarımızı bu sefer de plastik bir tarağa dokunduralım.
Adım 2: Plastik, elektriğin kendi üzerinden geçmesine izin vermeyen bir maddedir. Yani elektriği iletmez. Bu yüzden devre tamamlanamaz ve ampul yanmaz.
Sonuç: “Ampul Yandı mı?” sorusunun cevabı Hayır olur. Plastik tarak bir Yalıtkan maddedir.
3. Çivi
Çözüm:
Adım 1: Test uçlarımızı bir çiviye değdirelim. Çiviler genellikle demir gibi metallerden yapılır.
Adım 2: Tıpkı metal kaşık gibi, çivi de bir metal olduğu için elektriği çok iyi iletir. Devre tamamlanır ve ampulümüz ışıl ışıl yanar!
Sonuç: “Ampul Yandı mı?” sorusuna Evet diyoruz ve çiviyi İletken olarak işaretliyoruz.
4. Tahta çubuk
Çözüm:
Adım 1: Şimdi de test uçlarını kuru bir tahta çubuğa dokunduralım.
Adım 2: Tahta, aynı plastik gibi, elektriği iletmeyen bir maddedir. Elektrik akımı tahtanın üzerinden geçip devreyi tamamlayamaz. Bu yüzden ampul yanmaz.
Sonuç: “Ampul Yandı mı?” sorusunun cevabı Hayır‘dır. Tahta çubuk bir Yalıtkan‘dır.
5. Alüminyum folyo
Çözüm:
Adım 1: Test uçlarımızı mutfaklarımızda sıkça kullandığımız alüminyum folyoya değdirelim.
Adım 2: Alüminyum da bir metaldir ve metallerin elektriği çok iyi ilettiğini artık biliyoruz. Dolayısıyla devre tamamlanır ve ampul yanar.
Sonuç: “Ampul Yandı mı?” sorusuna Evet yazarız. Alüminyum folyo İletken bir maddedir.
6. Cam çubuk
Çözüm:
Adım 1: Sırada cam çubuk var. Test uçlarını cam çubuğa dokunduralım.
Adım 2: Cam, elektriği hiç iletmeyen maddelerden biridir. Bu nedenle elektrik akımı devreyi tamamlayamaz ve ampulümüz yanmaz.
Sonuç: “Ampul Yandı mı?” sorusunun cevabı tabii ki Hayır olacak. Cam çubuk Yalıtkan bir maddedir.
7. Kâğıt
Çözüm:
Adım 1: Test uçlarını bir parça kâğıda değdirelim.
Adım 2: Kâğıt, ağaçtan yapıldığı için tahta gibi özellik gösterir ve elektriği iletmez. Devre tamamlanmayacağı için ampul yanmayacaktır.
Sonuç: “Ampul Yandı mı?” sorusuna Hayır diyoruz. Kâğıt da Yalıtkan maddelerdendir.
8. Kurşun kalem ucu
Çözüm:
Adım 1: Bu maddeye dikkat! Test uçlarını kurşun kalemin ucuna, yani yazdığımız siyah kısma dokunduralım. Kalemin tahta kısmına değil, ucuna!
Adım 2: Kurşun kalem ucu, kurşundan değil, grafit adı verilen bir karbon maddesinden yapılır. Grafit, metal olmamasına rağmen elektriği ileten özel maddelerden biridir. Bu yüzden devre tamamlanır ve ampul yanar! Bu sizi şaşırtmasın, fen bilimlerinde böyle ilginç durumlarla karşılaşabiliriz.
Sonuç: “Ampul Yandı mı?” sorusunun cevabı Evet‘tir. Kurşun kalem ucu (grafit) İletken bir maddedir.
Deney Sonucu ve Doldurulmuş Tablo
Sevgili çocuklar, yaptığımız bu harika deneyin sonucunda tablomuz aşağıdaki gibi olacaktır:
Maddeler Ampul Yandı mı? İletken Yalıtkan
Metal çay kaşığı Evet ✔
Plastik tarak Hayır ✔
Çivi Evet ✔
Tahta çubuk Hayır ✔
Alüminyum folyo Evet ✔
Cam çubuk Hayır ✔
Kâğıt Hayır ✔
Kurşun kalem ucu Evet ✔
Unutmayın, günlük hayatta kullandığımız elektrik kablolarının dışının plastikle kaplı olmasının sebebi de budur. İçindeki metal tel elektriği iletirken, dışındaki plastik kaplama yalıtkan olduğu için bizi elektrik çarpmasından korur. Harika bir iş çıkardınız!