Merhaba sevgili öğrencilerim,
Ben Fen Bilimleri öğretmeniniz. Bugün birlikte, merkezi sinir sistemi ve iç salgı bezlerimizle ilgili çok önemli iki soruyu çözeceğiz. Bu konular, vücudumuzun nasıl harika bir uyum içinde çalıştığını anlamamızı sağlar. Hazırsanız, haydi başlayalım!
C. Yandaki modelde merkezî sinir sistemini oluşturan yapı ve organlar numaralarla gösterilmiştir. Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
Öncelikle modeldeki numaraların hangi yapılara ait olduğunu bir hatırlayalım. Bu, soruları çözmemizi çok kolaylaştıracak.
- 1 Numara: Beyin (Düşünme, öğrenme, hafıza gibi en gelişmiş merkezimiz)
- 2 Numara: Beyincik (Denge ve hareket merkezimiz)
- 3 Numara: Omurilik (Reflekslerimizi kontrol eden merkez)
- 4 Numara: Omurilik Soğanı (İsteğimiz dışında çalışan iç organlarımızı, mesela solunumu, yöneten merkez)
Şimdi bu bilgilerle soruları tek tek cevaplayalım.
a. Refleks davranışlarının kontrol merkezi, modelde hangi numarayla gösterilmiştir? Bu yapının adı nedir?
Adım 1: Soru bizden reflekslerimizin kontrol merkezini istiyor. Hani elimiz sıcak bir şeye değdiğinde aniden çekeriz ya, işte o bir reflekstir.
Adım 2: Bu tür ani ve istemsiz hareketleri, yani refleksleri, omurilik kontrol eder.
Adım 3: Modelde omuriliğin gösterildiği numara ise 3‘tür.
Sonuç: Refleks davranışlarının kontrol merkezi 3 numara ile gösterilen omuriliktir.
b. Vücudun denge ve hareket merkezi, modelde hangi numarayla gösterilmiştir? Bu yapının adı nedir?
Adım 1: Bu soruda ise vücudumuzun denge ve hareket merkezini bulmamız isteniyor. Yürürken, koşarken veya bisiklete binerken dengede kalmamızı sağlayan yapıdan bahsediyoruz.
Adım 2: Vücudumuzun bu harika denge mekanizmasını sağlayan organımız beyinciktir.
Adım 3: Modelimize baktığımızda beyinciğin 2 numara ile gösterildiğini görüyoruz.
Sonuç: Vücudun denge ve hareket merkezi 2 numara ile gösterilen beyinciktir.
c. İsteğimiz dışında çalışan iç organlarının faaliyetlerini kontrol eden yapı, modelde hangi numarayla gösterilmiştir? Bu yapının adı nedir?
Adım 1: Bu soruda bizden, biz farkında bile olmadan çalışan iç organlarımızı (kalp atışı, nefes alıp verme, sindirim gibi) kontrol eden merkezi bulmamız isteniyor. Bunlara “hayat düğümü” de denir, çünkü yaşamsal faaliyetleri yönetir.
Adım 2: Bu çok önemli görevi yerine getiren yapı omurilik soğanıdır.
Adım 3: Modelde omurilik soğanı 4 numara ile gösterilmiştir.
Sonuç: İç organların faaliyetlerini kontrol eden yapı 4 numara ile gösterilen omurilik soğanıdır.
ç. Vücudun öğrenme, yönetim ve hafıza merkezi, modelde hangi numarayla gösterilmiştir? Bu yapının adı nedir?
Adım 1: Son olarak, en gelişmiş zihinsel faaliyetlerimizin merkezini bulacağız. Ders çalışmak, problem çözmek, hayal kurmak, anılarımızı saklamak gibi işleri yapan merkez…
Adım 2: Tüm bu karmaşık işlerin merkezi, beynimizin en büyük kısmı olan beyindir.
Adım 3: Modelde beyin, 1 numara ile gösterilmiştir.
Sonuç: Vücudun öğrenme, yönetim ve hafıza merkezi 1 numara ile gösterilen beyindir.
Ç. Aşağıdaki kutucuklarda iç salgı bezleri, bu bezlerin salgıladığı hormonlar ve bu hormonların görevleri verilmiştir. İç salgı bezleri ile salgıladıkları hormonları, salgılanan hormonlar ile bunların görevlerini örnekteki gibi eşleştiriniz.
Sevgili çocuklar, bu soruda vücudumuzun kimyasal habercileri olan hormonları ve onları üreten bezleri eşleştireceğiz. Vücudumuzun büyümesi, gelişmesi, kan şekerinin ayarlanması gibi birçok olay bu hormonlar sayesinde olur. Haydi doğru eşleştirmeleri yapalım!
Örnek zaten verilmiş: Hipofiz bezi, Büyüme hormonu salgılar ve bu hormon Büyümeyi sağlar.
Şimdi diğerlerini biz bulalım:
- Tiroit bezi → Tiroksin hormonunu salgılar. → Bu hormon vücudumuzdaki büyümeyi, gelişmeyi ve kimyasal olayları (metabolizmayı) düzenler.
- Pankreas → İki önemli hormon salgılar: İnsülin ve Glukagon.
- İnsülin hormonu → Yükselen kan şekerini düşürür.
- Glukagon hormonu → Düşen kan şekerini yükseltir.
Gördüğünüz gibi bu iki hormon birbirinin zıttı çalışarak kan şekerimizi dengede tutar.
- Böbrek üstü bezleri → Adrenalin hormonunu salgılar. → Bu hormon korku, heyecan ve öfke anlarında metabolizmayı hızlandırır. Hani çok heyecanlanınca kalbimiz hızla çarpar ya, işte sebebi adrenalin!
- Eşeysel bezler → Eşeysel hormonlar salgılar. → Bu hormonlar ergenlik döneminde cinsiyete ait özelliklerin (sesin kalınlaşması, sakal çıkması gibi) oluşmasını sağlar.
Umarım tüm çözümler anlaşılır olmuştur. Unutmayın, vücudumuz birbiriyle mükemmel bir uyum içinde çalışan sistemlerden oluşur. Bu sistemleri öğrenmek, kendimizi tanımaktır! Başarılar dilerim!