Merhaba sevgili öğrencilerim, ben Fen Bilimleri öğretmeniniz. Bugün sizlerle gönderdiğiniz bu güzel soruları birlikte çözeceğiz. Her soruyu dikkatlice okuyup, adım adım ilerleyerek mantığını kavrayacağız. Hazırsanız, haydi başlayalım!
4. Yandaki tabloda sesin aynı sıcaklıkta, farklı maddelerdeki süratleri verilmiştir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
Çözüm:
Hadi bu soruyu çözmek için önce tablomuzu dikkatlice inceleyelim ve sonra şıkları tek tek kontrol edelim. Unutmayın, bizden söylenemeyecek olanı, yani yanlış olan bilgiyi bulmamız isteniyor.
- Adım 1: Tabloyu Analiz Edelim
Tabloda bize bazı maddeler ve sesin o maddelerdeki hızı (sürati) verilmiş.
- Gazlar: Hava (344 m/sn), Hidrojen (1.284 m/sn)
- Sıvı: Su (1.482 m/sn)
- Katılar: Bakır (3.560 m/sn), Demir (5.130 m/sn)
Genel olarak baktığımızda sesin en hızlı katılarda, sonra sıvılarda, en yavaş ise gazlarda yayıldığını görüyoruz.
- Adım 2: Şıkları Değerlendirelim
- A) Ses katı maddelerde en hızlı yayılır.
Tabloya bakalım. En yüksek süratler Demir (5.130 m/sn) ve Bakır’da (3.560 m/sn). Bu maddeler katı. Demek ki bu ifade doğru.
- B) Fiziksel hâli aynı olan maddelerde ses aynı hızla yayılır.
Hemen kontrol edelim. Hava ve Hidrojen’in ikisi de gazdır, yani fiziksel hâlleri aynı. Ama birinde sesin sürati 344 m/sn iken diğerinde 1.284 m/sn. Aynı şekilde Bakır ve Demir de katı olmasına rağmen sesin süratleri farklı. Demek ki bu ifade yanlış.
- C) Sesin sıvı maddelerdeki sürati, katı maddelerdeki süratinden daha azdır.
Sıvı olan Su’daki sürat 1.482 m/sn. Katı olan Bakır ve Demir’deki süratler ise çok daha fazla. Yani bu ifade de doğru.
- D) Ses gaz maddelerde en yavaş yayılır.
Tablodaki en düşük sürat 344 m/sn ile Hava’ya ait. Genel olarak da gazlardaki süratler, sıvı ve katılardan daha düşük. Bu ifade de doğru.
- A) Ses katı maddelerde en hızlı yayılır.
Sonuç:
Bizden yanlış olan ifadeyi bulmamız istendiği için doğru cevabımız B şıkkıdır.
5. Aşağıdaki olaylardan hangisi sesin bir enerji türü olduğunun kanıtı değildir?
Çözüm:
Sevgili çocuklar, sesin bir enerji olduğunu nasıl anlarız? Eğer ses bir şeyi hareket ettirebiliyor, titreştirebiliyor veya kırabiliyorsa, yani bir iş yapabiliyorsa, o zaman enerji taşıyor demektir. Şimdi şıklara bu gözle bakalım.
- Adım 1: Şıkları İnceleyelim
- A) Bir patlama olduğunda bazı evlerin camlarının titreşmesi
Patlama sesi o kadar güçlü bir enerji taşır ki camları titretebilir, hatta kırabilir. Bu, sesin enerji olduğunun bir kanıtıdır.
- B) Böbrek taşlarının vücut dışından gönderilen şok ses dalgalarıyla kırılması
Ses dalgaları kullanılarak böbrek taşları gibi sert cisimlerin kırılması, sesin ne kadar güçlü bir enerji taşıyabileceğinin harika bir örneğidir. Bu da bir kanıtıdır.
- C) Ses kaynağından uzaklaştıkça sesin duyulmasının zorlaşması
Bu durum, ses enerjisinin uzaklaştıkça dağıldığını ve şiddetinin azaldığını gösterir. Ancak bu, sesin bir şeyi hareket ettirmesi veya kırması gibi doğrudan bir enerji kanıtı değildir. Bu, sesin bir özelliğiyle ilgilidir. Diğer şıklara göre daha zayıf bir kanıt veya kanıt sayılmaz.
- D) Alçaktan uçan helikopterin evlerin camlarını sarsması
Helikopterin pervanelerinin çıkardığı güçlü ses, havada basınç dalgaları oluşturur ve bu enerji camları sarsar. Tıpkı A şıkkındaki gibi bu da sesin enerji olduğunun bir kanıtıdır.
- A) Bir patlama olduğunda bazı evlerin camlarının titreşmesi
Sonuç:
A, B ve D şıkları sesin bir iş yapabildiğini (titreşim, kırma, sarsma) göstererek enerji olduğunu kanıtlıyor. C şıkkı ise sesin yayılma özelliğiyle ilgili bir durumdur. Bu yüzden doğru cevap C şıkkıdır.
6. Kemal, aşağıda aşamalar hâlinde verilen deneyi yapıyor. Deneyin her aşamasında oluşan sesin birbirinden farklı olduğunu gözlemliyor. Bu deney ve sonuçlarıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
Çözüm:
Kemal’in yaptığı deneyi ve gözlemlerini anlayarak şıkları değerlendirelim. Unutmayalım, yine yanlış olan ifadeyi arıyoruz.
- Adım 1: Deneyi Anlayalım
Kemal her üç aşamada da aynı şeyi yapıyor: iki cam bilyeyi birbirine vuruyor. Yani sesin kaynağı hep aynı. Değişen şey ise sesin yayıldığı ortam.
- 1. Aşama: Bilyeleri havada vuruyor. Ses havada yayılıyor.
- 2. Aşama: Bilyeleri suyun içinde vuruyor. Ses suda yayılıyor.
- 3. Aşama: Bilyeleri masanın altında vuruyor ve kulağını masaya dayıyor. Ses masada (katıda) yayılıyor.
Kemal’in her seferinde farklı ses duymasının sebebi de işte bu ortam değişikliğidir.
- Adım 2: Şıkları Değerlendirelim
- A) Deneyin her aşamasında oluşan sesin kaynağı aynıdır.
Evet, her seferinde birbirine vuran cam bilyeler ses çıkarıyor. Bu ifade doğru.
- B) Her aşamada sesin yayıldığı ortam değiştiği için Kemal, oluşan sesleri farklı işitir.
Evet, ortamlar hava, su ve katı (masa) olarak değişiyor. Ses farklı ortamlarda farklı yayıldığı için duyulan ses de farklı olur. Bu ifade doğru.
- C) Kemal, aynı deneyi iki metal kaşıkla yapsaydı deneyin tüm aşamalarında oluşan sesi aynı işitirdi.
Bu ifade yanlış. Çünkü sesin kaynağı metal kaşıklar olsa bile, ses yine farklı ortamlarda (hava, su, katı) yayılacaktı. Ortam değiştiği için duyulan ses yine her aşamada farklı olurdu.
- D) Deneyin 3. aşamasında sesin katılarda yayılması gözlemlenmiştir.
Evet, Kemal kulağını masaya dayadığında sesi masadan, yani katı bir ortamdan duymuştur. Bu ifade doğru.
- A) Deneyin her aşamasında oluşan sesin kaynağı aynıdır.
Sonuç:
Söylenemeyecek olan, yani yanlış olan ifade C şıkkındadır. Doğru cevap C‘dir.
7. Aynı evin içinde farklı odada bulunan aile büyüklerinizden biri size seslendiğinde o kişiyi görmeseniz bile sesinden onun kim olduğunu anlayabilirsiniz. Bu durumun sebebi sesin aşağıdaki özelliklerinden hangisiyle açıklanabilir?
Çözüm:
Bu soru günlük hayattan çok güzel bir örnek. Annenizin, babanızın veya kardeşinizin sesini duyunca, onları görmeseniz bile kim olduğunu hemen anlarsınız, değil mi? Peki neden?
- Adım 1: Durumu Düşünelim
Her insanın ses telleri, ağız ve burun yapısı farklıdır. Bu yüzden her insanın çıkardığı sesin tınısı, frekansı, yani özellikleri farklıdır. Tıpkı her müzik aletinin (gitar, keman, piyano) aynı notayı çalsa bile farklı sesler çıkarması gibi.
- Adım 2: Şıkları Bu Bilgiyle Değerlendirelim
- A) Aynı sesin farklı ortamlarda farklı duyulması
Bu durum sesin yayıldığı ortamla ilgilidir, sesin kaynağını tanımamızla ilgili değil.
- B) Ses kaynağının değişmesiyle seslerin farklı işitilmesi
İşte aradığımız cevap bu! Her bir aile üyesi farklı bir “ses kaynağı”dır. Ses kaynağı (konuşan kişi) değiştiği için duyduğumuz ses de değişir ve biz de bu fark sayesinde kimin konuştuğunu anlarız. Bu ifade durumu mükemmel açıklıyor.
- C) Sesin katılarda sıvılardakinden daha süratli yayılması
Bu doğru bir bilgi olsa da, insanların sesini tanımamızla hiçbir ilgisi yoktur.
- D) Aynı sıcaklıkta farklı maddelerde sesin farklı süratlerle yayılması
Bu da doğru bir bilgidir ama yine sorumuzun cevabı değildir.
- A) Aynı sesin farklı ortamlarda farklı duyulması
Sonuç:
İnsanları seslerinden tanıyabilmemizin sebebi, her insanın farklı bir ses kaynağı olması ve farklı sesler üretmesidir. Bu yüzden doğru cevap B şıkkıdır.