Merhaba sevgili 6. sınıf öğrencilerim!
Ben Sosyal Bilgiler öğretmeniniz. Bugün birlikte gönderdiğiniz bu harika soruları çözeceğiz. Her soruyu adım adım, tane tane anlatacağım ki aklınızda hiçbir soru işareti kalmasın. Hazırsanız, haydi başlayalım!
1. Bir yerin mutlak konumunu belirlemek için aşağıdakilerden hangilerini kullanırız?
A) Yükselti ve meridyenleri
B) Meridyen ve paralelleri
C) Paraleller ve dağların denize uzanış yönü
D) Meridyenler ve denizelliği
Çözüm:
Adım 1: Öncelikle soruda bizden ne istendiğini anlayalım. Soru, bir yerin “mutlak konumu”nu, yani Dünya üzerindeki kesin adresini nasıl bulacağımızı soruyor. Tıpkı evimizin adresi gibi, Dünya’daki her noktanın da bir adresi vardır.
Adım 2: Bu adresi bulmak için kullandığımız hayali çizgilere ne ad verdiğimizi hatırlayalım. Dünya’yı yatay olarak bölen çizgilere paralel, dikey olarak bölen çizgilere ise meridyen diyorduk. Bir yerin hangi paralel ve hangi meridyen üzerinde olduğunu bilirsek, o yerin tam noktasını, yani mutlak konumunu bulmuş oluruz.
Adım 3: Şimdi şıklara bakalım. A, C ve D şıklarında verilen “yükselti”, “dağların uzanış yönü” ve “denizellik” gibi özellikler, bir yerin özel konumunu belirtir, yani o yerin kendine has özellikleridir. Ancak mutlak konum için bize sadece paralel ve meridyenler gerekir.
Sonuç olarak, bir yerin Dünya üzerindeki net adresini bulmak için meridyen ve paralelleri kullanırız.
Doğru cevap B) Meridyen ve paralelleri şıkkıdır.
2. Yeryüzü şekilleri engebeli olduğu için bu şehirde iklim şartları uygun değildir. Bu yüzden ulaşım gelişmemiştir. Nüfus ise azdır. Bilgileri verilen ilimiz aşağıdakilerden hangisi olabilir?
A) Adana
B) Ardahan
C) Bursa
D) Gaziantep
Çözüm:
Adım 1: Soruda bize bir ilimizin özellikleri verilmiş: dağlık ve engebeli, iklimi sert, ulaşımı zor ve nüfusu az. Bu özelliklere uyan şehri bulmamız isteniyor.
Adım 2: Şıkları tek tek inceleyelim.
- Adana: Çukurova gibi verimli ve düz bir ovanın üzerinde kurulmuştur. İklimi sıcaktır, ulaşımı kolaydır ve nüfusu çok fazladır. Bu yüzden Adana olamaz.
- Ardahan: Doğu Anadolu Bölgemizde yer alır. Yüksek ve dağlık bir platodur. Kışları çok soğuk ve kar yağışlı geçer. Bu yüzden ulaşım zordur ve nüfusu ülkemizin en az olan illerindendir. Verilen özelliklere tam olarak uyuyor!
- Bursa: Marmara Bölgesi’nde, verimli bir ovanın üzerinde yer alır. Sanayisi ve tarımı gelişmiştir. Ulaşımı kolaydır ve nüfusu çok fazladır. Bu yüzden Bursa da olamaz.
- Gaziantep: Güneydoğu Anadolu’da yer alır. Genellikle düz arazilere sahiptir. Sanayisi ve tarımı gelişmiştir, nüfusu oldukça fazladır. Bu yüzden Gaziantep de aradığımız cevap değil.
Adım 3: Gördüğümüz gibi, soruda anlatılan tüm olumsuz şartları taşıyan ilimiz Ardahan’dır.
Bu nedenle doğru cevap B) Ardahan şıkkıdır.
3. Aşağıda verilenlerden hangisi İstanbul, Ankara, İzmir, Adana gibi illerimizin nüfuslarının fazla olmasında diğerlerinden daha fazla etkilidir?
A) Sanayinin gelişmiş olması
B) Tarım faaliyetlerinin yapılması
C) Su kaynaklarının bulunması
D) Turizmin gelişmiş olması
Çözüm:
Adım 1: Soru bize Türkiye’nin en kalabalık şehirlerinden bazılarını vermiş ve “Neden bu şehirler bu kadar kalabalık?” diye soruyor. En önemli sebebi bulmalıyız.
Adım 2: Bu şehirlerin ortak özelliğini düşünelim. İstanbul, Ankara, İzmir ve Adana… Bu şehirlerin hepsi büyük fabrikaların, iş yerlerinin olduğu, yani sanayinin çok geliştiği yerlerdir. Sanayinin gelişmiş olması demek, daha fazla iş imkanı demektir. İnsanlar da iş bulmak için bu şehirlere göç ederler ve bu da nüfusu artırır.
Adım 3: Diğer şıklara bakalım. Tarım (Adana için önemli olsa da İstanbul ve Ankara için ana sebep değil), su kaynakları (her şehir için gereklidir ama bu şehirleri diğerlerinden ayıran asıl neden değil) ve turizm (İstanbul ve İzmir için önemli ama Ankara ve Adana için en büyük etken değil) gibi faktörler de etkilidir. Ancak bu dört büyük şehrin hepsindeki nüfus yoğunluğunun temel ve ortak nedeni sanayinin ve buna bağlı iş imkanlarının çok fazla olmasıdır.
Bu yüzden en güçlü etken sanayinin gelişmiş olmasıdır.
Doğru cevap A) Sanayinin gelişmiş olması şıkkıdır.
4. • Yıl boyunca sıcaklık yüksek, yağış fazladır. • Bitki örtüsü gür ormanlardır. • İnsanlar ince kıyafetler giyer ve ısınma problemi yaşamazlar. Özellikleri verilen iklim türü aşağıdakilerden hangisidir?
A) Akdeniz iklimi
B) Ekvatoral iklim
C) Kutup iklimi
D) Muson iklimi
Çözüm:
Adım 1: Bize bir iklimin özellikleri verilmiş: Sürekli sıcak, sürekli yağmurlu ve bu yüzden her yer yemyeşil ormanlarla kaplı. Bu iklimin adını bulacağız.
Adım 2: İklim türlerini hatırlayalım.
- Akdeniz iklimi: Yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlıdır. Yani yıl boyunca yağışlı değildir.
- Ekvatoral iklim: Ekvator çevresinde görülür. Yılın her günü hem çok sıcak hem de çok yağışlıdır. Bu yüzden balta girmemiş ormanlar bulunur. Tanıma tam olarak uyuyor!
- Kutup iklimi: Yıl boyunca her yer buzla kaplıdır ve çok soğuktur. Orman yoktur. Tanımın tam tersi.
- Muson iklimi: Yazları çok yağışlı, kışları ise kuraktır. Yani yıl boyunca yağışlı değildir.
Adım 3: Verilen bilgiler (yıl boyu sıcak ve yağışlı, gür ormanlar) sadece Ekvatoral iklime aittir.
Bu yüzden doğru cevap B) Ekvatoral iklim şıkkıdır.
5. Aşağıdakilerden hangisi ülkemizin temel beşerî coğrafya özellikleri arasında yer almaz?
A) Nüfusu en fazla olan ilimiz İstanbul’dur.
B) Ülkemizin kıyı kesimlerinde nüfus, iç kesimlere göre daha fazladır.
C) Nüfusun büyük çoğunluğu kentsel alanlarda yaşar.
D) Nüfus, ülkenin her yerine eşit şekilde dağılmıştır.
Çözüm:
Adım 1: Soru, ülkemizin nüfus özellikleriyle ilgili hangi bilginin yanlış olduğunu soruyor. “Beşerî coğrafya” insanlarla ilgili coğrafya demektir, yani nüfus, yerleşme, tarım gibi konuları inceler.
Adım 2: Şıkları tek tek doğruluk kontrolünden geçirelim.
- A) “Nüfusu en fazla olan ilimiz İstanbul’dur.” Bu bilgi doğru. İstanbul, Türkiye’nin en kalabalık şehridir.
- B) “Ülkemizin kıyı kesimlerinde nüfus, iç kesimlere göre daha fazladır.” Bu bilgi de doğru. Kıyılarımız iklim, tarım ve turizm açısından daha elverişli olduğu için daha kalabalıktır.
- C) “Nüfusun büyük çoğunluğu kentsel alanlarda yaşar.” Bu bilgi de doğru. İnsanların çoğu köylerde değil, şehirlerde yaşamaktadır.
- D) “Nüfus, ülkenin her yerine eşit şekilde dağılmıştır.” Bu bilgi yanlış. Düşünsenize, İstanbul’daki insan sayısı ile Ardahan’daki insan sayısı bir mi? Tabii ki değil. Ülkemizde nüfus dağılışı çok dengesizdir. Bazı yerler çok kalabalıkken, bazı yerler çok tenhadır.
Soru bizden yanlış olan bilgiyi istediği için doğru cevabımız D şıkkıdır.
Doğru cevap D) Nüfus, ülkenin her yerine eşit şekilde dağılmıştır. şıkkıdır.
6. Emine, Kuzey Amerika kıtasındadır. Gemiyle dünyanın en büyük okyanusunu geçerek nüfusu en fazla olduğu kıtaya ulaşmak istemektedir. Buna göre Emine’nin sırasıyla aşağıda verilen hangi okyanus ve kıtadan geçmesi gerekmektedir?
A) Büyük Okyanus – Asya kıtası
B) Atlas Okyanusu – Asya kıtası
C) Hint Okyanusu – Avrupa kıtası
D) Büyük Okyanus – Avrupa kıtası
Çözüm:
Adım 1: Bu soruyu çözmek için iki önemli bilgiye ihtiyacımız var:
- Dünyanın en büyük okyanusu hangisidir?
- Dünyanın en kalabalık kıtası hangisidir?
Adım 2: Bu bilgileri hatırlayalım. Dünyanın en büyük okyanusu Büyük Okyanus (Pasifik Okyanusu)‘tur. Dünyanın en kalabalık kıtası ise Çin ve Hindistan gibi ülkeleri içinde barındıran Asya kıtası‘dır.
Adım 3: Emine, Kuzey Amerika’dan yola çıkıp en büyük okyanusu (Büyük Okyanus) geçerek en kalabalık kıtaya (Asya) ulaşacak. Dünya haritasını gözümüzün önüne getirdiğimizde, Kuzey Amerika’nın batısında Büyük Okyanus, onun da batısında Asya kıtası yer alır. Yani Emine’nin rotası tam olarak budur.
Sonuç olarak Emine, Büyük Okyanus’u geçerek Asya kıtasına ulaşmalıdır.
Doğru cevap A) Büyük Okyanus – Asya kıtası şıkkıdır.
7. Toprağın verimli olduğu yerlerde tarım, bir ekonomik faaliyet olarak yapılmaktadır. Bu yerlerin çevresinde ise nüfus genellikle fazladır. Buna göre aşağıdakilerden hangisi nüfusun seyrek olduğu yerlere örnektir?
A) Çukurova ve çevresi
B) Erzurum Platosu ve çevresi
C) Bafra Ovası ve çevresi
D) Çarşamba Ovası ve çevresi
Çözüm:
Adım 1: Soru bize bir kural veriyor: “Verimli topraklar = Tarım = Kalabalık nüfus”. Sonra da bu kuralın tam tersi bir yer bulmamızı istiyor. Yani toprağı daha az verimli, iklimi tarıma elverişsiz ve bu yüzden nüfusu seyrek (az) olan bir yeri bulacağız.
Adım 2: Şıkları inceleyelim.
- A) Çukurova, C) Bafra Ovası, D) Çarşamba Ovası: Bu üç yer de nehirlerin taşıdığı alüvyonlarla oluşmuş çok verimli delta ovalarıdır. Buralarda tarım çok gelişmiştir ve bu nedenle nüfusları yoğundur. Yani bu üç şık, sorudaki kurala uyan yerlerdir.
- B) Erzurum Platosu ve çevresi: Burası Doğu Anadolu’da, çok yüksek bir yerdir. Yüksek olduğu için iklimi sert, kışları çok uzundur. Tarım olanakları sınırlıdır. Bu sebeplerden dolayı nüfusu seyrektir.
Adım 3: Soru bizden nüfusu seyrek olan yeri istediği için, aradığımız cevap Erzurum Platosu’dur.
Bu yüzden doğru cevap B) Erzurum Platosu ve çevresi şıkkıdır.
Umarım tüm açıklamalar anlaşılır olmuştur. Unutmayın, Sosyal Bilgiler dersi yaşadığımız dünyayı anlamamızı sağlar. Anlamadığınız bir yer olursa çekinmeden sorun. Başarılar dilerim