Harika bir çalışma! Sevgili öğrencilerim, gönderdiğiniz bu testteki soruları sizin için bir öğretmeniniz olarak tek tek, adım adım çözeceğim. Haydi bakalım, hep birlikte bu soruların üstesinden gelelim!
1. Soru: Destan ve yazıtlardan yararlanarak Orta Asya’da kurulan Türk devletlerinin özellikleri hakkında bilgi sahibi olabiliriz. Buna göre aşağıdakilerden hangisi Orta Asya’da kurulan Türk devletlerinin özelliklerinden biri değildir?
Bu soruyu çözmek için Orta Asya’da kurulan ilk Türk devletlerini (Hunlar, Göktürkler, Uygurlar gibi) düşünmeliyiz. Onların yaşam tarzını ve tarihlerini hatırlayalım.
Adım 1: Şıkları tek tek inceleyelim.
- A) Türklerin bağımsızlıklarına düşkün olması: Bu, Türklerin tarih boyunca en bilinen ve en önemli özelliğidir. “Oksızlık” yani bağımsızlık, onlar için kutsaldı. Bu yüzden bu şık doğrudur.
- B) Türklerin Haçlılarla mücadele etmesi: Haçlı Seferleri, 11. yüzyılın sonunda başlamış ve genellikle Anadolu’daki ve Ortadoğu’daki Türk ve Müslüman devletlere (Türkiye Selçukluları, Eyyubiler gibi) karşı yapılmıştır. Orta Asya’da kurulan ilk Türk devletleri ise bu tarihlerden çok daha önce vardı ve coğrafya olarak da Haçlıların hedefi değillerdi. Bu yüzden bu ifade yanlış görünüyor.
- C) Yaşadıkları bölgenin karasal iklim şartlarına sahip olması: Orta Asya, bozkırların olduğu, yazları sıcak ve kurak, kışları ise çok soğuk geçen bir yerdir. Buna karasal iklim diyoruz. Bu şık doğrudur.
- D) Türklerin hayvancılıkla uğraşması: Göçebe ve bozkır kültüründe yaşadıkları için temel geçim kaynakları hayvancılıktı. Atı evcilleştirmeleri de bunun en güzel kanıtıdır. Bu şık da doğrudur.
Adım 2: Soru bizden “özelliklerinden biri değildir” olanı, yani yanlış bilgiyi bulmamızı istiyor. Yaptığımız incelemede B şıkkının ilk Türk devletleri için geçerli olmadığını gördük.
Sonuç: Doğru Cevap B şıkkıdır.
2. Soru: Türkiye Selçukluları Dönemi’nde gerçekleştirilen kültürel faaliyetler, Anadolu’nun yurt edinilme sürecini hızlandırmıştır. Buna göre aşağıdakilerden hangisi Türkiye Selçuklu Devleti Dönemi’nde yapılan kültürel faaliyetlerden birisi değildir?
Bu soruda Anadolu Selçuklu Devleti zamanında yapılan eserleri ve çalışmaları düşünmemiz gerekiyor. Unutmayın, bu dönemde Anadolu’ya çok sayıda kalıcı eser bırakılmıştır.
Adım 1: Şıkları dikkatlice okuyalım ve hangisinin o döneme ait olmadığını bulmaya çalışalım.
- A) İnce Minareli Medrese’nin yapılması: Konya’daki bu muhteşem eser, en bilinen Anadolu Selçuklu yapılarından biridir. Yani bu, o döneme aittir.
- B) Torumtay Darüşşifası’nın yapılması: Darüşşifa, hastane demektir. Amasya’daki Torumtay Darüşşifası da bir Selçuklu eseridir. Bu da o döneme aittir.
- C) Mevlânâ’nın halkı aydınlatması ve yol göstermesi: Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî, 13. yüzyılda Konya’da yaşamış ve en önemli eserlerini Anadolu Selçukluları zamanında vermiştir. Onun çalışmaları da dönemin önemli bir kültürel faaliyetidir.
- D) Kurulan medreselerde yalnızca hadis, kelam ve fıkıh gibi dinî ilimlerin okutulması: Bu şıkka dikkat edelim. “Yalnızca” kelimesi çok önemli. Selçuklu medreseleri sadece dinî ilimlerin okutulduğu yerler değildi. Buralarda tıp, matematik, astronomi gibi pozitif bilimler de okutulurdu. Bu yüzden bu ifade eksik ve yanlıştır.
Adım 2: Soru bizden yanlış olan bilgiyi istiyor. Medreselerde sadece dinî ilimlerin okutulduğu bilgisi doğru değildir.
Sonuç: Doğru Cevap D şıkkıdır.
3. Soru: Orta Asya’da kurulan Türk devletleri ile Çin arasındaki mücadelenin temel sebebi İpek Yolu’na hâkim olma düşüncesidir. Buna göre Türk devletleri ile Çin arasındaki mücadelelerin sebebi aşağıdaki alanlardan hangisi ile daha çok ilgilidir?
Çocuklar, bu sorunun cevabı aslında sorunun içinde gizli! İpek Yolu’nun ne olduğunu hatırlarsak, soruyu hemen çözeriz.
Adım 1: İpek Yolu nedir? Çin’den başlayıp Avrupa’ya kadar uzanan, üzerinde ipek, baharat gibi değerli ürünlerin taşındığı bir ticaret yoludur. Ticaret, para, alım-satım gibi konular hangi alana girer?
- A) Dinî
- B) Ekonomik
- C) Kültürel
- D) Siyasi
Adım 2: Ticaret yollarına sahip olmak, o devletlere büyük paralar kazandırırdı. Yani zenginlik kaynağıydı. Bu durum doğrudan ekonomi ile ilgilidir. İpek Yolu’na hakim olan devlet, ekonomik olarak çok güçlenirdi. Türkler ve Çinliler de bu güce sahip olmak için mücadele etmişlerdir.
Sonuç: Doğru Cevap B şıkkıdır.
4. Soru: Müşrikler, Bedir Savaşı’nın intikamını almak için tekrar saldırdılar. Savaş, bir dağın çevresinde yapıldı. Müslümanlar bu savaşta büyük kayıplar verdi. Bu durumun en önemli sebebi Hz. Muhammed’in (s.a.v.) dağa yerleştirdiği okçuların savaşın kazanıldığını düşünerek bulundukları yerleri terk etmesidir. Anlatılan tarihî olay aşağıdakilerden hangisidir?
Bu soruda İslam tarihinin önemli bir savaşından bahsediliyor. Paragraftaki ipuçlarına çok dikkat edelim: Bedir’in intikamı, okçuların yerini terk etmesi…
Adım 1: Paragrafta anlatılan olayı hatırlayalım. Peygamberimiz, Uhud Dağı’ndaki bir geçide okçular yerleştirmiş ve “Biz kazansak da kaybetsek de siz buradan asla ayrılmayın!” demiştir. Savaşın başında Müslümanlar kazanırken okçuların bir kısmı ganimet almak için yerlerini terk edince, düşman ordusu arkadan saldırmış ve savaşın gidişatı değişmiştir.
Adım 2: Bu olay, İslam tarihinde “Uhud Savaşı” olarak bilinir. Şıkları inceleyelim:
- A) Dandanakan Savaşı: Selçuklular ile Gazneliler arasında yapıldı.
- B) Hendek Savaşı: Müslümanlar Medine’nin etrafına hendek kazarak şehri savundular.
- C) Mekke’nin Fethi: Savaşsız bir şekilde Mekke’nin alınmasıdır.
- D) Uhud Savaşı: Paragrafta anlatılan olayların yaşandığı savaştır.
Sonuç: Doğru Cevap D şıkkıdır.
5. Soru: Türkler, İslamiyet ile ilk defa Emeviler Dönemi’nde tanıştılar. Ancak Türklerin İslamiyet’i kabul etmeleri Abbasiler Dönemi’nde gerçekleşti. Buna göre bahsedilen durumun temel sebebi aşağıdakilerden hangisidir?
Bu soru, Türklerin neden İslamiyet’i Emeviler zamanında değil de Abbasiler zamanında daha yoğun bir şekilde kabul ettiğini soruyor. İki devletin Türklere karşı tutumunu düşünmeliyiz.
Adım 1: Emeviler ve Abbasilerin politikalarını hatırlayalım. Emeviler, Arap milliyetçiliği politikası izliyorlardı. Yani Arap olan Müslümanları, Arap olmayan Müslümanlardan (bunlara mevali diyorlardı) üstün görüyorlardı. Bu durum, Türklerin ve diğer milletlerin İslamiyet’e ısınmasını engelledi.
Adım 2: Abbasiler ise Emevilerin aksine daha hoşgörülü ve eşitlikçi bir politika izlediler. Arap olmayan Müslümanlara da devlet içinde ve orduda önemli görevler verdiler. Bu adil ve kucaklayıcı tutum, Türklerin kitleler halinde İslamiyet’i kabul etmesini kolaylaştırdı.
Adım 3: Şimdi şıklara bakalım.
- A) Abbasilerin Türklere para yardımında bulunması: Bu tek başına temel sebep olamaz.
- B) Emevilerin uyguladığı Arap milliyetçiliği politikası: İşte bu, Türklerin Emeviler döneminde İslam’a mesafeli durmasının en temel sebebidir.
- C) Türklerin Gök Tanrı inancını bırakmak istememesi: Bu genel bir durumdur ama neden Abbasiler döneminde kabul ettiklerini açıklamaz.
- D) Türklerin göçebe bir yaşama sahip olması: Bu da bir etkendir ama temel sebep değildir.
Sonuç: Doğru Cevap B şıkkıdır.
6. Soru: İpek Yolu üzerinde ticaret yapan tüccarların barınma, yiyecek, güvenlik ve hayvanlarının bakımı gibi ihtiyaçlarını karşılamak için yapılan mimari yapılar aşağıdakilerden hangisidir?
Harika bir soru! Eski zamanlarda uzun yollarda seyahat eden kervanların dinlendiği, ihtiyaçlarını giderdiği yerleri soruyor. Bu yapılar ticaretin can damarıydı.
Adım 1: Şıklardaki yapıların ne anlama geldiğini hatırlayalım.
- A) Darüşşifa: Hastane demektir.
- B) Medrese: Okul, eğitim kurumu demektir.
- C) Kervansaray: Kervanların konakladığı, güvenli, büyük hanlardır. Soruda anlatılan bütün özellikler (barınma, yiyecek, güvenlik, hayvan bakımı) kervansaraylarda bulunurdu.
- D) Kümbet: Genellikle önemli devlet adamları veya komutanlar için yapılmış anıt mezarlardır.
Adım 2: Soruda tanımı yapılan yapı, tüccarların ve kervanların konakladığı yerdir. Bu tanıma en uygun olan yapı Kervansaray’dır.
Sonuç: Doğru Cevap C şıkkıdır.
Umarım açıklamalarım anlaşılır olmuştur. Hepiniz harika bir iş çıkardınız. Anlamadığınız bir yer olursa çekinmeden sorun olur mu? Başarılar dilerim!