Harika bir etkinlik! Merhaba sevgili öğrencim, ben Fen Bilimleri öğretmenin. Şimdi birlikte bu lezzetli çikolata deneyindeki soruları adım adım çözeceğiz ve maddenin hâl değişimini daha iyi anlayacağız. Hazırsan, haydi başlayalım!
1. Soru: Çikolata buzdolabından çıkınca ……………………… hâldeydi.
Çözüm:
Adım 1: İlk olarak, buzdolabından yeni çıkardığımız bir kalıp çikolatayı gözümüzün önüne getirelim. Bu çikolata nasıl olur? Elimize aldığımızda belirli bir şekli vardır, serttir ve akmaz, değil mi?
Adım 2: Maddelerin, tıpkı bu çikolata gibi, belirli bir şekli ve hacmi olan bu durumuna biz katı hâl diyoruz. Tıpkı bir kalem, bir silgi veya bir buz parçası gibi.
Sonuç: Bu nedenle cümlenin doğru olması için boşluğa katı kelimesini yazmalıyız.
Doğru cümle: Çikolata buzdolabından çıkınca katı hâldeydi.
2. Soru: Çikolata ocağa konulunca ısı ………………………, ……………………… hâle geçti.
Çözüm:
Adım 1: Deneyimizde katı çikolatayı bir tencereye koyup ocağın üzerine yerleştirdik. Ocak, tencereye ve içindeki çikolataya ne verir? Tabii ki ısı verir. Çikolata da bu ısıyı üzerine çeker, yani ısı alır. Bu, ilk boşluğumuzun cevabı.
Adım 2: Peki, ısı alan katı çikolataya ne oldu? Görselde de gördüğümüz gibi, yavaş yavaş eriyerek akışkan bir hâle geldi. Tıpkı su gibi, zeytinyağı gibi bulunduğu kabın şeklini alan bu akışkan hâle biz sıvı hâl diyoruz. Bu da ikinci boşluğumuzun cevabı.
Sonuç: Öyleyse ilk boşluğa aldı, ikinci boşluğa ise sıvı kelimelerini yazacağız.
Doğru cümle: Çikolata ocağa konulunca ısı aldı, sıvı hâle geçti.
3. Soru: Çikolatanın katı hâlden sıvı hâle geçmesine ……………………… denir.
Çözüm:
Adım 1: Bu soruda bizden bir olayın bilimsel adını istiyor. Katı bir maddenin, örneğin çikolatanın veya buzun, ısı alarak sıvı hâle geçmesi olayını hatırlayalım.
Adım 2: Katıların ısı alarak sıvıya dönüşmesi olayına Fen Bilimleri dersinde biz erime diyoruz. Çikolatamız da ocakta eriyerek sıvılaştı.
Sonuç: Boşluğa gelmesi gereken doğru kavram erime‘dir.
Doğru cümle: Çikolatanın katı hâlden sıvı hâle geçmesine erime denir.
4. Soru: Çikolatanın sıvı hâlden katı hâle geçmesine ……………………… denir.
Çözüm:
Adım 1: Şimdi de bir önceki sorunun tam tersini düşünelim. Kekimizin üzerine döktüğümüz sıvı çikolata bir süre sonra ne oldu? Soğudu ve tekrar sertleşti, yani katı bir hâle geri döndü. Tıpkı suyu buzluğa koyduğumuzda ısı vererek buza dönüşmesi gibi.
Adım 2: Bir sıvının çevresine ısı vererek, yani soğuyarak, katı hâle geçmesi olayına ise donma adını veriyoruz.
Sonuç: Bu durumda sorumuzun doğru cevabı donma olmalıdır.
Doğru cümle: Çikolatanın sıvı hâlden katı hâle geçmesine donma denir.
Harikasın! Gördüğün gibi maddeler çevreden ısı alarak veya çevreye ısı vererek hâl değiştirebilirler. Bu lezzetli deneyle erime ve donma olaylarını çok güzel bir şekilde tekrar etmiş olduk. Aferin sana!