Merhaba sevgili öğrencim,
Harika bir Fen Bilimleri etkinliği ile karşındayım! Bu görseldeki maddelerin hâl değişimlerini ve bu sırada ısı ile olan ilişkilerini birlikte inceleyeceğiz. Unutma, maddeler hâl değiştirirken ya çevrelerinden ısı alırlar ya da çevrelerine ısı verirler. Bu çok önemli bir kuraldır.
Haydi şimdi görselleri tek tek ele alalım ve adım adım çözelim.
3. Aşağıdaki görselleri inceleyelim. Görsellerdeki maddelerde, erime veya donma olaylarından hangisinin gerçekleştiğini bulalım. Tespitlerimizi görsellerin altına yazalım. Erime veya donma olayı gerçekleşirken çevresinden ısı alan maddeleri “Isı aldı.” yazısıyla örnekteki gibi eşleştirelim. Erime veya donma olayı gerçekleşirken çevresine ısı veren maddeleri ise “Isı verdi.” yazısıyla eşleştirelim.
Önemli bir hatırlatma: Bir maddenin katı hâlden sıvı hâle geçmesine erime diyoruz. Erime olması için maddenin ısınması, yani çevreden ısı alması gerekir. Tıpkı bir buzun erimesi için sıcak bir ortama ihtiyaç duyması gibi.
Bir maddenin sıvı hâlden katı hâle geçmesine ise donma diyoruz. Donma olması için maddenin soğuması, yani sahip olduğu ısıyı çevresine vermesi gerekir. Tıpkı suyu buzluğa koyduğumuzda suyun ısısını buzluğa vererek donması gibi.
1. Görsel (İçinde ahududu olan buz küpleri)
Adım 1: Bu görselde suyun donarak buz hâline geldiğini görüyoruz. Bu olayın adı donma‘dır. Örnekte de bu yazılmış.
Adım 2: Şimdi düşünelim. Su donarken, yani katılaşırken ne yapar? Sıvı hâldeki su, içindeki ısıyı dışarıya, yani kendisini soğutan ortama (örneğin buzluğa) verir. Isısını kaybettiği için soğur ve donar. Bu yüzden donma olayı sırasında madde çevresine ısı verir.
Sonuç: Bu görsel “Isı verdi.” ile eşleşmelidir.
2. Görsel (Yanan ve eriyen mumlar)
Adım 1: Yanan mumların katı kısımlarının sıvılaştığını görüyoruz. Katı bir maddenin sıvılaşmasına erime denir.
Adım 2: Mumun erimesi için neye ihtiyacı var? Alevin sıcaklığına, yani ısıya! Katı mum, alevden ısı alarak sıvılaşır. Yani bu olay sırasında madde çevresinden ısı aldı.
Sonuç: Bu görsel “Isı aldı.” ile eşleşmelidir. Görselin altına erime yazmalıyız.
3. Görsel (Tost içindeki erimiş peynir)
Adım 1: Tost makinesinin sıcaklığı ile katı hâldeki kaşar peyniri sıvı ve akışkan bir hâle gelmiş. Bu olayın adı erime‘dir.
Adım 2: Peynir kendi kendine erimedi, değil mi? Tost makinesinin sıcaklığını, yani ısısını aldı. Çevresinden ısı aldığı için eridi. Bu yüzden bu olay sırasında madde ısı aldı.
Sonuç: Bu görsel “Isı aldı.” ile eşleşmelidir. Görselin altına erime yazmalıyız.
4. Görsel (Dumanı tüten sıcak çay)
Adım 1: Bu görselde buharlaşan ve zamanla soğuyan bir çay bardağı var. Bu tam olarak bir donma olayı olmasa da, çayın sıcaklığı çevreye yayılıyor. Yani çay soğuyor.
Adım 2: Sıcak çay neden soğur? Çünkü kendisinden daha soğuk olan odaya veya havaya sürekli olarak ısısını verir. Isısını kaybettiği için de zamanla soğur. Bu yüzden bu olay sırasında madde çevresine ısı verdi.
Sonuç: Bu görsel “Isı verdi.” ile eşleşmelidir. Görselin altına soğuma yazabiliriz.
5. Görsel (Saçaklarda oluşmuş buz sarkıtları)
Adım 1: Çatıdan akan su damlaları soğuk havanın etkisiyle katılaşarak buz sarkıtlarına dönüşmüş. Sıvı suyun katı buza dönüşmesi olayına donma diyoruz.
Adım 2: Su damlaları nasıl dondu? İçlerindeki ısıyı soğuk havaya verdiler. Isılarını kaybettikleri için donarak katılaştılar. Demek ki bu olay sırasında madde çevresine ısı verdi.
Sonuç: Bu görsel “Isı verdi.” ile eşleşmelidir. Görselin altına donma yazmalıyız.
6. Görsel (Erimiş dondurma)
Adım 1: Katı hâldeki dondurma, ortamın sıcaklığıyla sıvılaşmış, yani akışkan bir hâle gelmiş. Bu olayın adı erime‘dir.
Adım 2: Dondurma neden erir? Çünkü soğuk olan dondurma, kendisinden daha sıcak olan havadan sürekli ısı alır. Isı aldığı için de erimeye başlar. Yani bu olay sırasında madde çevresinden ısı aldı.
Sonuç: Bu görsel “Isı aldı.” ile eşleşmelidir. Görselin altına erime yazmalıyız.
7. Görsel (Akışkan hâldeki çikolata)
Adım 1: Katı bir kalıp çikolatanın ısıtılarak sıvı ve akışkan bir hâle getirildiğini görüyoruz. Bu olayın adı erime‘dir.
Adım 2: Katı çikolata nasıl erir? Tıpkı peynir ve dondurma gibi, çevresinden (örneğin sıcak su dolu bir kaptan veya ocaktan) ısı alarak erir. Demek ki bu olay sırasında madde ısı aldı.
Sonuç: Bu görsel “Isı aldı.” ile eşleşmelidir. Görselin altına erime yazmalıyız.
Umarım bu açıklamalarla konuyu çok daha iyi anlamışsındır. Aklına takılan bir şey olursa çekinme, tekrar sorabilirsin! Başarılar dilerim