Merhaba sevgili öğrencilerim!
Harika bir etkinlikle karşınızdayım. Fen Bilimleri dersimizde öğrendiğimiz “Maddenin Hâlleri” konusunu ne kadar iyi anladığımızı görmek için bu soruları birlikte, adım adım çözeceğiz. Unutmayın, yanlış yapmak öğrenmenin bir parçasıdır. Önemli olan neden yanlış yaptığımızı anlamak ve doğrusunu öğrenmektir.
Haydi başlayalım!
1. Aşağıdaki cümleleri okuyalım. Bu cümlelerin doğru olduğunu düşünüyorsak “D” harfini yuvarlak içine alalım. Yanlış olduğunu düşünüyorsak “Y” harfini yuvarlak içine alalım. Yanlış cümlelerin doğrularını cümlelerin altındaki boşluklara yazalım.
a. Katılar belli bir şekle sahiptir.
Çözüm:
Adım 1: Cümleyi dikkatlice okuyalım. “Katılar belli bir şekle sahiptir.” diyor. Şimdi etrafımızdaki katı maddeleri düşünelim. Mesela kitabımız, kalemimiz, sıramız… Bunların hepsinin kendine ait bir şekli var, değil mi? Kalemimizi bardağın içine de koysak, kutuya da koysak şekli değişmez.
Adım 2: Bu durumda bu cümle doğrudur. Bu yüzden “D” harfini yuvarlak içine alıyoruz.
b. Bir madde yalnızca tek bir hâlde bulunabilir.
Çözüm:
Adım 1: Bu cümleyi düşünelim. “Sadece tek bir hâlde bulunur” diyor. Aklımıza hemen en iyi bildiğimiz maddeyi, yani suyu getirelim. Suyu buzluğa koyunca ne olur? Buz olur, yani katı hâle geçer. Peki suyu ocakta kaynatınca ne olur? Tencereden çıkan su buharı olur, yani gaz hâle geçer. Zaten içtiğimiz hâli de sıvı hâlidir.
Adım 2: Gördüğümüz gibi su, hem katı, hem sıvı, hem de gaz hâlinde bulunabiliyor. Öyleyse bu cümle yanlıştır. “Y” harfini yuvarlak içine almalıyız.
Adım 3: Şimdi cümlenin doğrusunu altındaki boşluğa yazalım:
Doğrusu: Bir madde birden fazla hâlde (katı, sıvı, gaz) bulunabilir.
c. Kolonya bir gazdır.
Çözüm:
Adım 1: Kolonya şişesini düşünelim. Elimize döktüğümüzde akar ve ıslaklık hissederiz, değil mi? Akışkan olan maddeler neydi? Elbette sıvılar!
Adım 2: Kolonyanın kokusunun odaya yayılması, onun çok kolay buharlaştığını yani gaz hâline geçtiğini gösterir. Ama kolonyanın kendisi şişenin içinde sıvı hâldedir. Bu yüzden bu cümle yanlıştır. “Y” harfini işaretliyoruz.
Adım 3: Doğru cümleyi yazalım:
Doğrusu: Kolonya bir sıvıdır.
ç. Işık bir maddedir.
Çözüm:
Adım 1: Bir şeyin “madde” sayılması için iki önemli özelliği olması gerektiğini öğrenmiştik: Bir kütlesi (ağırlığı gibi düşünebiliriz) ve bir hacmi (boşlukta yer kaplaması) olmalıydı.
Adım 2: Peki, ışığı bir kutuya doldurup tartabilir miyiz? Veya ışık bir yerde durup başka bir şeyin oraya girmesini engelleyebilir mi? Hayır. Işığın kütlesi ve hacmi yoktur. O bir enerji çeşididir.
Adım 3: Bu durumda bu cümle yanlıştır. “Y” harfini yuvarlak içine alıyoruz.
Adım 4: Cümlenin doğrusunu yazalım:
Doğrusu: Işık bir madde değildir, bir enerji çeşididir.
d. Sıvılar akışkan olduğu için bulundukları kabın şeklini alır.
Çözüm:
Adım 1: Bir sürahideki suyu önce bir bardağa, sonra da geniş bir tabağa döktüğümüzü hayal edelim. Su, her seferinde girdiği kabın şeklini alır. Sürahide sürahinin, bardakta bardağın, tabakta ise tabağın şeklindedir.
Adım 2: Bunun sebebi sıvıların akışkan olması ve taneciklerinin birbiri üzerinden kayabilmesidir. Bu cümle sıvıların özelliğini çok doğru bir şekilde açıklamış. Yani bu cümle doğrudur. “D” harfini işaretliyoruz.
e. Gazların şekli vardır.
Çözüm:
Adım 1: Gazları düşünelim, mesela şu an soluduğumuz havayı. Odanın içindeki havanın belli bir şekli var mı? Hayır, odanın şeklini almış durumda. Peki bir balonu şişirdiğimizde içindeki havanın şekli ne olur? Balonun şekli olur.
Adım 2: Buradan anlıyoruz ki gazların kendilerine ait belirli bir şekli yoktur. Onlar da sıvılar gibi, içine konuldukları kabın şeklini alırlar. Hatta sadece şeklini almakla kalmaz, kabı tamamen doldururlar. Bu yüzden bu cümle yanlıştır. “Y” harfini yuvarlak içine alalım.
Adım 3: Doğrusunu yazalım:
Doğrusu: Gazların belirli bir şekli yoktur, bulundukları kabı tamamen doldururlar.
f. Gazlar yayılma özelliğine sahiptir.
Çözüm:
Adım 1: Mutfakta pişen bir yemeğin kokusunun salona kadar gelmesini düşünelim. Ya da bir odanın köşesinde sıkılan parfümün kokusunun bir süre sonra tüm odaya yayılmasını… İşte bu olay, gazların yayılma özelliğinin en güzel örneğidir.
Adım 2: Gaz tanecikleri serbestçe hareket eder ve bulundukları ortamın her yerine dağılırlar. Bu yüzden bu ifade doğrudur. “D” harfini işaretleyebiliriz.
g. Katılar bulundukları kabın şeklini alır.
Çözüm:
Adım 1: Bu cümlenin doğru olup olmadığını test edelim. Bir silgiyi alıp su bardağının içine koyalım. Silgi, bardağın şeklini aldı mı? Tabii ki hayır! Kendi dikdörtgen şeklinde kalmaya devam etti.
Adım 2: Bulundukları kabın şeklini alanlar sıvılar ve gazlardı. Katıların ise kendilerine ait belirli bir şekilleri vardır. Bu yüzden bu cümle yanlıştır. “Y” harfini işaretliyoruz.
Adım 3: Cümlenin doğrusunu yazalım:
Doğrusu: Katıların belirli bir şekli vardır, bulundukları kabın şeklini almazlar.
Harikasınız çocuklar! Bütün soruları başarıyla tamamladık. Bu etkinlik sayesinde katı, sıvı ve gazların özelliklerini tekrar etmiş olduk. Unutmayın, Fen Bilimleri etrafımızdaki dünyayı anlamaktır. Gözlem yapmaya ve soru sormaya devam edin!