Merhaba sevgili öğrencilerim!
Ben sizin 4. Sınıf Fen Bilimleri öğretmeninizim. Gönderdiğiniz bu güzel etkinlik sayfasını şimdi birlikte adım adım çözeceğiz. Kuvvetin cisimler üzerindeki etkilerini ve hareket türlerini ne kadar iyi öğrendiğimizi göreceğiz. Hazırsanız, haydi başlayalım!
Doğru mu? Yanlış mı? Bölümü
Bu bölümde cümleleri dikkatlice okuyup doğruysa “D” harfini, yanlışsa “Y” harfini seçeceğiz. Unutmayın, yanlış olanların doğrularını da düşünmek konuyu daha iyi anlamamızı sağlar.
1. Soru: Piste inmek üzere olan uçak yavaşlama hareketi yapar.
Çözüm:
Adım 1: Piste inmekte olan bir uçağı hayal edelim. Uçak havada çok hızlıdır, değil mi? Ama yere güvenli bir şekilde inebilmesi için hızını azaltması gerekir.
Adım 2: Bir cismin hızını azaltmasına biz yavaşlama hareketi diyoruz. Uçak da tam olarak bunu yapıyor.
Sonuç: Bu ifade DOĞRU‘dur. Cevabımız (D).
2. Soru: Kurabiye yapılırken hamura germe kuvveti uygulanır.
Çözüm:
Adım 1: Anneniz veya babanız kurabiye yaparken hiç izlediniz mi? Hamuru yoğururlar, merdaneyle açarlar veya elleriyle bastırarak şekil verirler. Bu hareketler sıkma, ezme, yuvarlama gibi kuvvetlerdir.
Adım 2: “Germe” kuvveti ise bir lastiği veya yayı iki ucundan çekmek gibidir. Hamura böyle bir kuvvet uygulamayız.
Sonuç: Bu ifade YANLIŞ‘tır. Cevabımız (Y). Doğrusu: Kurabiye yapılırken hamura sıkma, yoğurma gibi şekil değiştirici kuvvetler uygulanır.
3. Soru: Pipet, mıknatıs tarafından çekilebilir.
Çözüm:
Adım 1: Mıknatısların hangi maddeleri çektiğini hatırlayalım. Mıknatıslar; demir, nikel, kobalt gibi maddeleri çeker. Toplu iğne, ataş, demir tozu gibi…
Adım 2: Pipet ise genellikle plastikten yapılır. Plastik, mıknatısın çektiği maddelerden biri değildir.
Sonuç: Bu ifade YANLIŞ‘tır. Cevabımız (Y).
4. Soru: Kavşaktan dönen araç yön değiştirme hareketi yapar.
Çözüm:
Adım 1: Bir arabanın düz bir yolda gittiğini düşünelim. Sonra bir kavşağa gelip sağa veya sola dönüyor.
Adım 2: Araba artık düz gitmiyor, farklı bir yola saptı. Yani gittiği yönü değiştirdi. Bu harekete yön değiştirme hareketi denir.
Sonuç: Bu ifade DOĞRU‘dur. Cevabımız (D).
5. Soru: Bazı çantalar ve telefon kapakları mıknatıslıdır.
Çözüm:
Adım 1: Bazı telefon kılıflarının kapakları kapattığınızda ekrana yapışır. Veya bazı çantaların ağzını kapattığınızda “çıt” diye bir ses duyulur ve kapanır.
Adım 2: İşte bu kapanmayı sağlayan şey, içlerine yerleştirilmiş küçük mıknatıslardır. Mıknatıslar birbirini çekerek kapağın kapalı kalmasını sağlar.
Sonuç: Bu ifade DOĞRU‘dur. Cevabımız (D).
6. Soru: Mıknatısın uyguladığı kuvvet temas gerektirir.
Çözüm:
Adım 1: Bir mıknatısı masadaki bir toplu iğneye yavaşça yaklaştıralım. Mıknatıs, iğneye daha hiç dokunmadan iğnenin hareket edip mıknatısa doğru zıpladığını görürüz.
Adım 2: Mıknatıs, cisme dokunmadan, yani temas etmeden de çekim kuvveti uygulayabilir. Bu tür kuvvetlere “temas gerektirmeyen kuvvet” deriz.
Sonuç: Bu ifade YANLIŞ‘tır. Cevabımız (Y). Doğrusu: Mıknatısın uyguladığı kuvvet temas gerektirmeyen bir kuvvettir.
7. Soru: Koşmaya başlayan at hızlanma hareketi yapar.
Çözüm:
Adım 1: Durmakta olan veya yavaşça yürüyen bir atı düşünelim. Aniden koşmaya başladığında ne olur? Hızı artar.
Adım 2: Bir cismin hızının artmasına biz hızlanma hareketi diyoruz.
Sonuç: Bu ifade DOĞRU‘dur. Cevabımız (D).
8. Soru: Kırılan oyuncak uygulanan kuvvet ortadan kalkınca eski hâline dönebilir.
Çözüm:
Adım 1: Bir plastik arabanın tekerleğini kırdığımızı düşünelim. Kırdıktan sonra kuvvet uygulamayı bıraksak bile tekerlek kendi kendine tamir olup eski hâline döner mi? Hayır, dönmez.
Adım 2: Kırılma, kalıcı bir şekil değişikliğidir. Sadece sünger, lastik gibi esnek cisimler kuvvet kalkınca eski hâline dönebilir.
Sonuç: Bu ifade YANLIŞ‘tır. Cevabımız (Y).
9. Soru: Bebek arabasını yavaşlatmak için arabaya, hareket yönüyle aynı yönde kuvvet uygulanır.
Çözüm:
Adım 1: İleri doğru giden bir bebek arabasını düşünelim. Eğer onu yavaşlatmak veya durdurmak istiyorsak, onu geriye doğru çekeriz veya önünden ittiririz. Yani hareket ettiği yönün tersine bir kuvvet uygularız.
Adım 2: Eğer hareket yönüyle aynı yönde, yani arkasından itersek, araba yavaşlamak yerine daha da hızlanır!
Sonuç: Bu ifade YANLIŞ‘tır. Cevabımız (Y). Doğrusu: Bebek arabasını yavaşlatmak için arabaya, hareket yönünün zıttı yönde bir kuvvet uygulanır.
10. Soru: Mıknatısın iki kutbu vardır.
Çözüm:
Adım 1: Mıknatısları öğrendiğimizde onların iki ucu, yani iki kutbu olduğunu öğrenmiştik. Hatta bir mıknatısı ortadan ikiye kırsak bile oluşan her yeni parça yine iki kutuplu olur.
Adım 2: Bu kutuplara Kuzey (N) ve Güney (S) kutbu adını veririz.
Sonuç: Bu ifade DOĞRU‘dur. Cevabımız (D).
Boşluk Doldurma Bölümü
Şimdi de cisimlere kuvvet uyguladığımızda şekillerinin nasıl değiştiğini ve esnek olup olmadıklarını bulalım. Harikasınız, çok iyi gidiyorsunuz!
Teneke kutu ……………….. Vurma. Eski hâline dönmez.(Bu örnek olarak verilmiş.)
Bakır tel ………………..
Çözüm:
Adım 1: Bakır bir teli elimize aldığımızda ona nasıl şekil verebiliriz? Onu kolayca bükebiliriz.
Adım 2: Peki büktüğümüz teli bıraktığımızda kendiliğinden düzelir mi? Hayır, büküldüğü şekilde kalır. Yani esnek değildir.
Sonuç:Bükme. Eski hâline dönmez.
Paket lastiği ………………..
Çözüm:
Adım 1: Paket lastiğine uyguladığımız en temel kuvvet onu iki ucundan çekmektir. Bu kuvvete germe diyoruz.
Adım 2: Lastiği gerdikten sonra bıraktığımızda ne olur? Hemen eski, kısa hâline geri döner. Çünkü paket lastiği esnek bir maddedir.
Sonuç:Germe. Eski hâline döner.
Limon ………………..
Çözüm:
Adım 1: Limonun suyunu çıkarmak için ne yaparız? Onu avucumuzun içinde veya bir aletle kuvvetlice sıkarız.
Adım 2: Sıktığımız bir limon, biz bırakınca tekrar eski yuvarlak ve sert hâline döner mi? Hayır, ezilmiş ve suyu çıkmış bir şekilde kalır. Yani esnek değildir.
Sonuç:Sıkma. Eski hâline dönmez.
Harika bir iş çıkardınız çocuklar! Bütün soruları başarıyla tamamladık. Unutmayın, Fen Bilimleri etrafımızdaki dünyayı anlamanın en eğlenceli yoludur. Bir sonraki dersimizde görüşmek üzere!