Merhaba sevgili öğrencilerim,
Harika bir etkinlik sayfasıyla karşı karşıyayız! Fen Bilimleri dersimizin en zevkli konularından biri olan “Maddenin Özellikleri” ünitesindeyiz. Gelin, bu sayfadaki etkinlikleri ve soruları hep birlikte, adım adım inceleyip çözelim. Eminim çok keyif alacaksınız!
21. Etkinlik: Saf madde mi? Karışım mı?
Soru: Bir gün boyunca etrafımızı dikkatlice gözlemleyelim. Karşılaştığımız maddeleri not alalım. Bu maddelerden saf madde olanları aşağıda verilen saf madde sütununa, karışım olanları ise karışım sütununa yazalım.
Çözüm:
Sevgili çocuklar, bu etkinliği yapabilmek için önce saf madde ve karışım ne demekti, kısaca bir hatırlayalım.
Saf Madde: İçinde kendisinden başka hiçbir madde bulunmayan, tek bir maddeden oluşan varlıklardır. Mesela tuz, sadece tuz taneciklerinden oluşur. Ya da su, sadece su taneciklerinden oluşur.
Karışım: İki ya da daha fazla maddenin kendi özelliklerini kaybetmeden bir araya gelmesiyle oluşur. Mesela salata; içinde domates, salatalık, biber gibi birçok farklı madde vardır ve hepsi kendi tadını korur.
Şimdi bu bilgilerle etrafımızda görebileceğimiz maddeleri listemize yazalım.
- Saf Madde
- Su
- Tuz
- Şeker
- Altın (Annenizin yüzüğü gibi)
- Demir (İnşaattaki demirler gibi)
- Oksijen (Soluduğumuz havanın içindeki gaz)
- Karışım
- Salata
- Limonata (Su, limon ve şeker karışımı)
- Ayran (Yoğurt ve su karışımı)
- Hava (İçinde oksijen, azot gibi farklı gazlar var)
- Toprak (İçinde taş, kum, yaprak kalıntıları var)
- Çorba
Gördüğünüz gibi, etrafımız hem saf maddelerle hem de karışımlarla dolu!
Karışımların Ayrılması
Soru: Etkinliğimizle birlikte saf madde ve karışımların neler olduğunu pekiştirmiş olduk. Sizce, karışımları ayırmak için neler yapabiliriz? Aşağıdaki “Yöntemini Söyle” isimli şiiri okuyalım.
Çözüm:
Bu harika bir soru! Karışımları oluşturan maddeleri birbirinden ayırmak için çeşitli yöntemler kullanırız. Şiir ve görseller bize bu yöntemler hakkında çok güzel ipuçları veriyor. Haydi gelin bu yöntemleri keşfedelim!
Adım 1: Birinci Yöntemi Keşfedelim
Şiirin ilk bölümünde ne diyor bir bakalım:
Eler eler, un eler,
Unun içinde neler neler,
Elekten geçince
Kalır mı hiç taneler…
Bu dizeler ve (a) görselindeki un eleyen kişi bize ELEME yöntemini anlatıyor. Eleme, farklı büyüklükteki katı maddeleri birbirinden ayırmak için kullanılır. Örneğin, kum ile çakıl taşlarını ayırmak için bir elek kullanabiliriz. Elek, küçük kum tanelerinin geçmesine izin verirken, büyük çakıl taşlarını üstünde tutar.
Adım 2: İkinci Yöntemi Keşfedelim
Şimdi de şiirin ikinci bölümünü okuyalım:
Makarna suyu kaynar,
Süzgece gelince akar da akar.
Suyu süzülen makarna
Ne de güzel kokar.
Bu dizeler ve (b) görselindeki süzgeçten geçirilen makarna ise bize SÜZME yöntemini gösteriyor. Süzme yöntemini, bir katı madde ile bir sıvı maddeyi birbirinden ayırmak için kullanırız. Tıpkı makarnayı suyundan ayırdığımız gibi! Süzgeç, katı olan makarnayı tutarken, sıvı olan suyun akıp gitmesini sağlar.
Adım 3: Üçüncü Yöntemi Keşfedelim
Sıra geldi şiirimizin son bölümüne:
Kimilerini çok sever,
Hüüp diye kendine çeker,
Birbirine karışmışsa maddeler,
Demiri, plastiği ayırır geçer.
Bu dizeler ve (c) görselindeki devasa mıknatıs bize hangi yöntemi hatırlatıyor? Elbette MIKNATISLA AYIRMA yöntemini! Mıknatıs, demir, nikel, kobalt gibi maddeleri çeker. Eğer bir karışımın içinde mıknatısın çekebileceği bir madde varsa, bu yöntemi kullanabiliriz. Örneğin, kumun içine karışmış demir tozlarını bir mıknatıs yardımıyla kolayca ayırabiliriz.
Umarım her şeyi çok iyi anlamışsınızdır. Unutmayın, Fen Bilimleri etrafımızdaki dünyayı anlama sanatıdır! Başka sorularınız olursa çekinmeden sorun. ❤️