Merhaba sevgili öğrencim,
Harika bir konuyla karşı karşıyayız: Mıknatıslar ve onların gizemli kuvveti! Kitabımızdaki bu güzel sayfayı ve hazırlık sorularını senin için adım adım inceleyelim ve birlikte çözelim. Tıpkı sınıfta yaptığımız gibi, düşüneceğiz ve öğreneceğiz.
***
Soru 1: Cisimleri hareket ettirebilmek için temas etmek zorunda mıyız? Dokunmadan hareket ettirebileceğimiz cisimler de vardır. Sizce cisimleri dokunmadan hareket ettiren etki nedir? Düşünelim.
Çözüm:
Bu soru, bizi kuvvetin farklı türlerini düşünmeye davet ediyor. Hadi adım adım gidelim.
Adım 1: İlk olarak sorunun ilk kısmını düşünelim: “Cisimleri hareket ettirebilmek için temas etmek zorunda mıyız?”
Cevabımız kesinlikle hayır! Genellikle bir topa vururken, bir kapıyı iterken veya bir sırayı çekerken cisimlere dokunuruz. Bunlara temas gerektiren kuvvetler diyoruz. Ama her zaman dokunmak zorunda değiliz.Adım 2: Şimdi de sorunun kilit noktasına gelelim: “Cisimleri dokunmadan hareket ettiren etki nedir?”
İşte burada işin içine sihir gibi görünen ama aslında tamamen bilimsel olan kuvvetler giriyor! Resimdeki ataşları çeken U şeklindeki mıknatısı görüyor musun? Mıknatıs ataşlara dokunmuyor ama onları kendine doğru çekerek hareket ettiriyor. İşte bu etkiye manyetik kuvvet ya da daha basitçe mıknatıs kuvveti diyoruz. Bu kuvvet, dokunmaya gerek duymadan, yani temas gerektirmeden cisimleri hareket ettirebilir. Okuma parçasında Asya’nın yere dökülen iğneleri bir mıknatısla toplaması da tam olarak bu duruma harika bir örnektir.
Sonuç: Cisimleri hareket ettirmek için onlara her zaman temas etmek zorunda değiliz. Mıknatısların uyguladığı manyetik kuvvet gibi kuvvetler, cisimleri dokunmadan hareket ettirebilir. Bu tür kuvvetlere temas gerektirmeyen kuvvetler adını veriyoruz.
***
Soru 2: Her cisim temas gerekmeden hareket edebilir mi? Araştıralım.
Çözüm:
Bu da çok güzel bir merak sorusu! Acaba mıknatıs her şeyi çekebilir mi? Hemen araştıralım.
Adım 1: Haydi bir düşünce deneyi yapalım. Elimizde güçlü bir mıknatıs olduğunu hayal et. Bu mıknatısı yerdeki demir bir çiviye yaklaştırdığımızda ne olur? Çivi hemen mıknatısa doğru zıplar!
Adım 2: Peki, aynı mıknatısı masanın üzerindeki plastik bir silgiye veya tahta bir kaleme yaklaştırsak ne olur? Hiçbir şey olmaz, değil mi? Silgi veya kalem yerinden oynamaz. Çünkü mıknatısın kuvveti her madde üzerinde etkili değildir.
Adım 3: Kitabımızdaki metinde de bu durum çok güzel açıklanmış. Mıknatıslar; demir, nikel ve kobalt gibi maddelerden yapılmış cisimleri çeker. Asya’nın topladığı iğneler demirden yapıldığı için mıknatıs onları çekebilmiştir. Ama örneğin yerdeki bir ekmek kırıntısını veya cam bir bardağı çekemez.
Sonuç:Hayır, her cisim temas gerekmeden hareket edemez. Bir cismin mıknatıs gibi temas gerektirmeyen bir kuvvetle hareket edebilmesi için o kuvvetten etkilenecek bir maddeden yapılmış olması gerekir. Mıknatıslar sadece demir, nikel, kobalt gibi belirli maddeleri çekebilir.
Umarım açıklamalarım konuyu daha iyi anlamana yardımcı olmuştur. Unutma, fen bilimleri merak etmek ve araştırmakla daha da keyifli hale gelir!