Merhaba sevgili öğrencilerim,
Ben 4. Sınıf Fen Bilimleri öğretmeniniz. Bugün birlikte “Uygulamalı Bilim” etkinliğini yapacağız. Bu etkinlikte, “Yer Kabuğu ve Dünya’mızın Hareketleri” ünitesinde öğrendiklerimizi kullanarak günlük hayattaki bir soruna çözüm bulacağız. Tıpkı gerçek bir bilim insanı gibi çalışacağız!
Haydi gelin, bu etkinliği birlikte, adım adım yapalım ve boşlukları örnek bir projeyle dolduralım.
“Yer kabuğu ve Dünya’mızın Hareketleri” ünitemizde öğrendiklerimizle ilgili günlük hayattan bir problemi ya da ihtiyacı belirleyelim.
Unutmayın, iyi bir proje her zaman bir sorundan veya bir ihtiyaçtan doğar. Çevremize baktığımızda neleri daha iyi yapabiliriz diye düşünelim. Aklıma harika bir fikir geldi! Yağmur yağdığında bahçelerdeki veya tarlalardaki toprağın suyla birlikte akıp gittiğini hiç gördünüz mü? Buna erozyon diyoruz ve bu, verimli topraklarımızı kaybetmemize neden olan önemli bir sorun.
Belirlediğimiz problemi ya da ihtiyacı aşağıda verilen boşluğa yazalım.
Problemimiz: Eğimli arazilerde (yamaçlarda) yağan şiddetli yağmurun, bitkiler için çok değerli olan verimli toprağı aşındırarak taşıması (erozyon) ve bunu önlemek için bir çözüm bulma ihtiyacı.
Problemin çözümüne dair alternatif çözüm yollarını araştıralım. Bulduğumuz çözüm önerilerini aşağıda verilen boşluğa yazalım.
Şimdi beyin fırtınası yapma zamanı! Bu sorunu çözmek için aklımıza gelen tüm fikirleri sıralayalım. Unutmayın, ilk başta çılgınca gelen fikirler bile harika sonuçlar doğurabilir.
1. Çözüm önerisi
Eğimli araziyi basamak basamak yapmak. Buna taraçalama (veya seki yapma) denir. Böylece su hızla akıp gitmez, basamaklarda yavaşlar ve toprağın taşınması zorlaşır.
2. Çözüm önerisi
Araziyi bitkilendirmek. Toprağın üzerini çim, çalı veya farklı bitkilerle kaplamak. Bitkilerin kökleri toprağı bir ağ gibi tutar ve suyun toprağı söküp götürmesini engeller.
3. Çözüm önerisi
Toprağın üzerini taşlarla veya özel olarak üretilmiş erozyon önleyici örtülerle kaplamak. Bu örtü, yağmur damlalarının doğrudan toprağa çarpmasını engeller ve toprağı yerinde tutar.
Bulduğumuz çözüm yollarını karşılaştıralım. Malzeme, zaman ve maliyet kriterleri açısından en uygun olanını belirleyelim. Seçtiğimiz çözüm önerisini aşağıdaki boşluğa yazalım.
Harika fikirlerimiz var! Şimdi hangisinin projemiz için en uygun olduğuna karar verelim. Okulda kolayca yapabileceğimiz, çok masraflı olmayan ve etkili bir çözüm seçmeliyiz.
- Taraçalama yapmak etkili ama modelini hazırlamak biraz zor olabilir.
- Özel örtüler kullanmak masraflı olabilir.
- Ama bitkilendirme yapmak hem çok ucuz, hem doğal, hem de etkisini gözlemlemesi çok kolay bir yöntem!
Seçilen Çözüm Önerisi
Araziyi bitkilendirmek. Çünkü bitki köklerinin toprağı nasıl tuttuğunu bir deneyle göstermek hem çok öğretici hem de uygulaması en kolay ve en düşük maliyetli yöntemdir.
Seçtiğimiz çözüme yönelik planlama yapalım. Ürünümüzün tasarımını ve sunumunu okul ortamında gerçekleştirelim. Ürün geliştirme aşamasında birçok deneme yapalım. Denemelerimiz sonucunda elde ettiğimiz verilerimiz ile gözlem sonuçlarımızı aşağıda verilen tabloya benzer bir tablo oluşturarak kaydedelim.
İşte en eğlenceli kısım! Fikrimizi test edeceğiz. Üç tane aynı boyda, eğimli bir yüzey oluşturalım. Bunları plastik kaplar ve toprakla yapabiliriz. Sonra her birine eşit miktarda su dökerek (yağmur gibi) ne olduğunu gözlemleyelim.
Kaydedilen veriler ve gözlemler
Adım 1: Deney Düzeneklerini Hazırlama
- 1. Deneme (Kontrol Grubu): Sadece toprak bulunan eğimli bir kap. Üzerinde hiçbir şey yok.
- 2. Deneme (Çözümümüz): Üzerine çim ekilmiş ve kök salmış toprak bulunan eğimli bir kap.
- 3. Deneme (Alternatif): Üzerine sadece kuru yapraklar ve küçük dallar serpilmiş toprak bulunan eğimli bir kap.
Adım 2: Gözlem Sonuçlarını Kaydetme
Her bir düzeneğe aynı yükseklikten, aynı miktarda su döktük ve kapların altından akan suyun durumunu ve taşınan toprak miktarını gözlemledik.
1. Deneme (Sadece Toprak)
Gözlem: Su, toprağın üzerinden çok hızlı bir şekilde aktı. Akan suyun rengi çamur gibiydi, yani çok bulanıktı. Kabın dibinde en çok toprak bu düzenekte birikti.
2. Deneme (Bitkilendirilmiş Toprak)
Gözlem: Su, bitkilerin arasından yavaşça süzülerek aktı. Akan su neredeyse temiz ve berraktı. Kabın dibinde çok çok az toprak birikti. Çünkü bitki kökleri toprağı sımsıkı tutmuştu.
3. Deneme (Yapraklı Toprak)
Gözlem: Su, çıplak toprağa göre daha yavaş aktı. Akan su biraz bulanıktı ama 1. denemedeki kadar değil. Kabın dibinde bir miktar toprak birikti. Yapraklar toprağı biraz korumuştu.
Kaydettiğimiz verileri ve gözlemleri grafik oluşturarak ve bu grafikleri okuyarak değerlendirelim.
Deneyimiz harika sonuçlar verdi! Gördük ki, bitkilendirme yapmak toprağı erozyona karşı korumada en etkili yöntem. Şimdi bu sonuçları bir sütun grafiği ile gösterebiliriz. Grafiğimizin bir tarafında “Bulanıklık Miktarı” (Az, Orta, Çok gibi), diğer tarafında ise “Denemeler” (1, 2 ve 3) yazabilir. Böylece en etkili yöntemin hangisi olduğu bir bakışta anlaşılır.
Ürün tasarımımız ve üretimimiz bittikten sonra ürünümüzü “Yıl Sonu Bilim Şenliği” etkinlikleri kapsamında sunalım.
Projemiz artık hazır! Bilim şenliğinde standımızı kurup üç deney düzeneğimizi de sergileyebiliriz. Yanına da sonuçları gösteren grafiğimizi ve projemizi anlatan bir poster asarız. Gelen ziyaretçilere erozyonun ne kadar önemli bir sorun olduğunu ve bitkilendirmenin ne kadar basit ama etkili bir çözüm olduğunu anlatabiliriz. Ne dersiniz, harika olmaz mı?
Umarım bu örnek proje, kendi projelerinizi yaparken size ilham verir. Unutmayın, en iyi öğrenme yolu denemek ve keşfetmektir. Hepinize başarılar dilerim!