Harika bir çalışma! Merhaba sevgili öğrencim, ben senin Fen Bilimleri öğretmeninim. Şimdi birlikte bu sayfadaki soruları adım adım, kolayca anlayacağın bir şekilde çözeceğiz. Hazırsan başlayalım!
Öncelikle sayfanın başındaki gazete kağıdı ile ilgili soruyu inceleyelim.
Soru:
Görsel 3.1 (a)’daki gazete kâğıdının Görsel 3.1 (b)’deki hâle gelmesine sebep olan etki nedir?
Çözüm ve Açıklama:
Bu sorunun cevabı aslında çok basit: Bu etki, kuvvettir.
Görselde düzgün bir gazete kağıdı görüyoruz. Sonraki görselde ise aynı kağıt buruşturulmuş bir top hâlinde. Peki, bir kağıt kendi kendine buruşabilir mi? Tabii ki hayır! Onu elimizle sıkıştırmamız, yani ona bir kuvvet uygulamamız gerekir. İşte bu sıkıştırma kuvveti, kağıdın şeklini değiştirerek onu top hâline getirmiştir. Kısacası, gazetenin şeklini değiştiren etki kuvvettir.
Şimdi de deneyimizdeki soruları birlikte cevaplayalım. Bu deneyde amacımız, kuvvetin cisimlerin şeklini nasıl değiştirdiğini ve bu değişimin kalıcı mı yoksa geçici mi olduğunu anlamak.
1. Soru:
Hangi maddelerin şekli değişti?
Çözüm ve Açıklama:
Deneyde kullandığımız malzemeleri (oyun hamuru, paket lastiği, sünger, yay, kâğıt, ceviz vb.) düşündüğümüzde, bunlara bir kuvvet uyguladığımızda neredeyse hepsinin şeklinde bir değişiklik meydana gelir.
Örneğin:
- Oyun hamurunu sıktığımızda yassılaşır.
- Paket lastiğini gerdiğimizde uzar.
- Süngeri sıktığımızda küçülür.
- Kâğıdı buruşturduğumuzda top hâline gelir.
- Cevize çekiçle vurduğumuzda kırılır.
Gördüğün gibi, kuvvet uygulanan tüm bu maddelerin şeklinde bir değişiklik oldu.
2. Soru:
Bu maddelerin şekil değiştirmesinin sebebi ne olabilir?
Çözüm ve Açıklama:
Maddelerin şekil değiştirmesinin tek bir sebebi var: Onlara bir kuvvet uygulanması!
Kuvvetin cisimler üzerinde pek çok etkisi vardır. Duran bir cismi hareket ettirebilir, hareket eden bir cismi durdurabilir veya hızlandırabilir. Bu deneyde ise biz kuvvetin şekil değiştirici etkisini gözlemliyoruz. Yani sıkma, germe, bükme, vurma gibi eylemlerin hepsi birer kuvvettir ve bu kuvvetler cisimlerin şeklini değiştirir.
3. Soru:
Şekli değişen maddelerden hangileri uyguladığımız kuvvet ortadan kalktıktan sonra tekrar başlangıçtaki durumuna döndü? Bunun nedeni ne olabilir?
Çözüm ve Açıklama:
Bu soru, maddelerin özelliklerini daha iyi anlamamızı sağlıyor. Hadi adım adım gidelim.
Adım 1: Eski Hâline Dönen Maddeler
Deney malzemelerimizden paket lastiği, sünger ve sarmal yay gibi maddelere uyguladığımız kuvveti kaldırdığımızda eski şekillerine geri dönerler. Mesela gerdiğimiz lastiği bırakınca kısalır, sıktığımız süngeri bırakınca şişer.
Adım 2: Neden Eski Hâline Dönerler?
Bunun sebebi bu maddelerin esnek olmasıdır. Esnek maddeler, kendilerine uygulanan kuvvet kalktığında eski hâllerine dönebilen maddelerdir. Bu yüzden onlardaki şekil değişikliği geçicidir.
Adım 3: Eski Hâline Dönemeyen Maddeler
Oyun hamuru, kâğıt ve kırılan ceviz ise kuvveti kaldırdıktan sonra eski hâline geri dönmez. Sıktığımız oyun hamuru öylece kalır, buruşturduğumuz kağıt buruşuk kalır.
Adım 4: Neden Eski Hâline Dönemezler?
Çünkü bu maddeler esnek değildir. Esnek olmayan maddelere uygulanan kuvvet, şekillerinde kalıcı bir değişikliğe sebep olur.
Umarım tüm açıklamalar anlaşılır olmuştur. Unutma, Fen Bilimleri etrafımızdaki dünyayı gözlemleyerek ve sorular sorarak öğrenilir! Harika iş çıkardın!