4. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Sözcü Yayınları Sayfa 87
Harika bir etkinlik, sevgili öğrencilerim! Fen Bilimleri dersimizin en keyifli konularından biri olan maddenin hâllerini gözlemlediğimiz bu deneyi çok sevdiğinize eminim. Şimdi, hep birlikte bu deneyin sonuçlarını değerlendirelim ve sorularımızı cevaplayalım. Tıpkı birer bilim insanı gibi, gözlemlerimizden yola çıkarak sonuçlara ulaşacağız. Hazır mısınız?
Soru 1: Buzluğa koyduğumuz su 2-3 saat sonra hangi hâldeydi?
Haydi adım adım düşünelim:
Adım 1: Etkinliğimizde ne yapmıştık? Buz kalıbına sıvı hâldeki suyu doldurup buzluğa, yani çok soğuk bir yere koymuştuk.
Adım 2: Su, çevresine ısı vererek yeterince soğuduğunda (0 santigrat derecede) donar. Donma olayı, bir sıvının katı hâle geçmesidir.
Adım 3: Donan su, buz adını alır. Buz, suyun katı hâlidir. Elimize aldığımızda sert olduğunu hissederiz.
Sonuç: Buzluğa koyduğumuz su, 2-3 saat sonra donarak katı hâle geçmiştir. Yani artık o bir buzdu!
Soru 2: Bardaktaki suda herhangi bir değişiklik oldu mu?
Bu soruyu da beraber inceleyelim:
Adım 1: Bardaktaki suyu odamızda, masanın üzerinde bıraktık. Yani onu ne buzluk gibi çok soğuk bir yere ne de ocak gibi çok sıcak bir yere koyduk.
Adım 2: Bir maddenin hâl değiştirmesi için ya dışarıdan ısı alması (ısınması) ya da dışarıya ısı vermesi (soğuması) gerekir. Bardaktaki suyumuz oda sıcaklığında kaldığı için önemli bir ısı alışverişi yapmadı.
Sonuç: Bardaktaki su, deneyin başında olduğu gibi deneyin sonunda da sıvı hâlde kalmıştır. Gözle görülür bir değişiklik olmamıştır.
Soru 3: Cezvede ısıttığımız suda ne gibi değişiklikler oldu?
En hareketli gözlemimiz buydu, değil mi?
Adım 1: Cezvenin içindeki suyu ocağa koyduk ve bir büyüğümüzün yardımıyla onu ısıttık. Bu, suya sürekli ısı enerjisi verdiğimiz anlamına gelir.
Adım 2: Sıvı hâldeki su, yeterince ısı aldığında (100 santigrat derecede) kaynamaya başlar. Kaynama sırasında suyun yüzeyinden fokurtular çıktığını ve havaya doğru görünmez bir şeyin yükseldiğini fark ederiz. İşte bu, su buharıdır. Bazen tencerenin kapağını kaldırdığımızda gördüğümüz o duman gibi olan şey de yoğunlaşmış su buharıdır.
Adım 3: Su buharı, suyun gaz hâlidir.
Sonuç: Cezvede ısıttığımız su, ısı alarak sıvı hâlden gaz hâle geçmiştir. Yani su buharına dönüşmüştür.
Soru 4: Başlangıçta su olan tüm maddeler etkinlik sonunda hangi hâldeydi?
Bu soru, bütün deneyimizin bir özeti gibi. Gelin, sonuçlarımızı bir araya getirelim.
Adım 1: Başlangıçta elimizde üç farklı kapta da sıvı hâlde su vardı. Deney sonunda ise her biri farklı bir yolculuğa çıktı.
Adım 2: Sonuçlarımızı listeleyelim:
- Buzluktaki su donarak katı hâle (buz) geldi.
- Bardaktaki su değişmeyerek sıvı hâlde (su) kaldı.
- Cezvedeki su buharlaşarak gaz hâle (su buharı) geldi.
Sonuç: Gördüğünüz gibi, aynı madde olan su, deneyimizin sonunda maddenin üç farklı hâlinde de bulunuyordu: Katı, Sıvı ve Gaz. Bu deney bize bir maddenin farklı sıcaklıklarda farklı hâllerde olabileceğini harika bir şekilde gösterdi!