4. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Sözcü Yayınları Sayfa 80
Merhaba sevgili öğrencim,
Harika bir konuyla karşı karşıyayız: Maddenin Hâlleri. Gönderdiğin görseldeki metinleri ve soruları bir öğretmen gözüyle senin için inceledim. Hadi gel, bunları adım adım birlikte anlayalım ve çözelim.
Soru 1 (Hazırlanalım Bölümü): Soğuk kış günlerinde su birikintilerinin donduğunu gördünüz mü? Hatta bazen göllerin bile donduğunu biliyor musunuz? Sizce suların donma nedeni ne olabilir?
Bu soru, aslında etrafımızda gördüğümüz bir doğa olayının nedenini sorguluyor. Çok güzel bir başlangıç sorusu! Cevabını adım adım bulalım.
Adım 1: Önce olayı gözümüzde canlandıralım. Su, normalde içtiğimiz, kullandığımız sıvı bir maddedir. Ancak hava çok soğuduğunda, su birikintileri veya göllerin yüzeyi sert, katı bir şeye dönüşür. Biz buna buz diyoruz. Suyun sıvı halden katı hale (buza) geçmesi olayına ise donma adını veriyoruz.
Adım 2: Soruda bize çok önemli bir ipucu veriliyor: “Soğuk kış günlerinde…” Bu bize donma olayının sıcaklıkla ilgili olduğunu gösteriyor. Demek ki suyun donması için havanın soğuması gerekiyor.
Adım 3: Peki bilimsel olarak bu nasıl oluyor? Maddeler hâl değiştirirken çevrelerinden ısı alır ya da çevrelerine ısı verirler. Su donarken, yani sıvıdan katıya geçerken, içindeki ısıyı dışarıya verir ve soğur. Hava sıcaklığı 0 (sıfır) Santigrat dereceye (°C) ulaştığında ve bunun altına düştüğünde, su yeterince ısı kaybeder ve donmaya başlar.
Sonuç: Kısacası, suların donmasının temel nedeni, hava sıcaklığının 0°C’ye veya altına düşmesiyle suyun ısı kaybederek sıvı hâlden katı hâle (buza) geçmesidir.
Okuma Parçası Analizi: “Berke’nin Doğum Günü”
Bu metinde doğrudan cevaplamamız gereken bir soru yok. Ancak bu metin, konumuz olan “Maddenin Hâlleri” için bize harika örnekler sunuyor. Bir bilim insanı gibi bu metindeki maddeleri inceleyelim ve onları gruplandıralım!
Etkinlik: “Berke’nin Doğum Günü” metninde adı geçen maddeleri katı, sıvı ve gaz olarak sınıflandıralım.
Önce kısaca hatırlayalım:
- Katı Maddeler: Belirli bir şekilleri vardır, serttirler. Mesela bir kalemi masaya koyduğunda şekli değişmez.
- Sıvı Maddeler: Akışkandırlar ve konuldukları kabın şeklini alırlar. Bardağa koyduğumuz su gibi.
- Gaz Maddeler: Genellikle gözle göremeyiz ve bulundukları ortama tamamen yayılırlar. Soluduğumuz hava gibi.
Şimdi metindeki maddeleri bu gruplara yerleştirelim:
Katı Maddeler:
- Yaş pasta
- Tabak
- Bardak
- Kaşık, çatal ve bıçak
- Pastanın üzerindeki mumlar
Sıvı Maddeler:
- Meyve suları
- Süt
Gaz Maddeler:
- Balonların içini dolduran hava
- Berke’nin mumları söndürmek için üflediği nefesindeki hava
Açıklama: Gördüğün gibi, günlük hayatta karşılaştığımız bir doğum günü partisinde bile maddenin üç hâlini de görebiliyoruz. Metnin sonunda Berke’nin aklına takılan uçan balonlar, gazların varlığını ve her yeri kaplama özelliğini anlamamız için çok güzel bir örnek. Balonun içindeki hava, bir gazdır ve balonu şişirerek ona şekil verir.
Umarım bu açıklamalar konuyu daha iyi anlamana yardımcı olmuştur! Fen Bilimleri dersi, etrafımızdaki dünyayı anlamak için harika bir maceradır. Aklına takılan başka bir şey olursa her zaman sorabilirsin.