Harika bir Fen Bilimleri dersine hoş geldiniz sevgili öğrencilerim!
Bugün sizlerle kitabımızdaki “Hacim Ölçme” etkinliklerine göz atacağız. Bu etkinlikler, maddelerin uzayda kapladığı yer olan hacmi nasıl ölçtüğümüzü anlamamıza yardımcı olacak. Haydi gelin, görseldeki etkinlikleri ve soruları adım adım birlikte inceleyip çözelim.
7. Etkinlik: Hacim Ölçelim
Soru: Etkinlik sonuçlarımıza göre dereceli silindirde okuduğumuz değerleri birimleriyle defterimize yazalım.
Bu etkinlikte sıvıların hacmini nasıl ölçeceğimizi öğreniyoruz. Önümüzde bir dereceli silindir ve içinde de sıvı yağ var. Soru, bizden bu dereceli silindirdeki yağın hacmini okumamızı istiyor.
Adım 1: Öncelikle resimdeki dereceli silindire dikkatlice bakalım. Üzerinde sayıların ve çizgilerin olduğunu göreceksiniz. Bu çizgiler, hacmi ölçmemize yarayan bir cetvel gibidir.
Adım 2: Şimdi de silindirin içindeki sarı renkli sıvı yağın en üst seviyesinin hangi çizgiye denk geldiğini bulalım. Gördüğümüz gibi, sıvının yüzeyi tam olarak 120 sayısının olduğu çizgide duruyor.
Adım 3: Hacim ölçü birimlerini hatırlayalım. Sıvıları genellikle mililitre (mL) veya litre (L) ile ölçeriz. Bu dereceli silindir mililitre cinsinden ölçüm yapıyor.
Sonuç:
Dereceli silindirdeki sıvı yağın hacmi 120 mL‘dir.
Katıların Hacmini Nasıl Ölçeriz?
Soru: Peki, katı hâldeki bir maddenin hacmini nasıl ölçeriz? Diyelim ki elimizde bir taş parçası var ve biz bu taşın hacmini çok merak ediyoruz. Sizce bu taşın hacmini nasıl ölçebiliriz?
Bu harika bir soru! Bir kutu gibi düzgün şekilli katıların hacmini cetvelle kenarlarını ölçüp hesaplayabiliriz. Ama bir taşın kenarları düzgün değildir, değil mi? İşte bu yüzden farklı bir yöntem kullanırız. Bu yöntemi bir sonraki etkinlikte zaten uygulayacağız!
Adım 1: Dereceli silindirin içine bir miktar su koyarız ve suyun ilk seviyesini (hacmini) not ederiz.
Adım 2: Hacmini ölçmek istediğimiz taşı, suyu sıçratmadan yavaşça dereceli silindirin içine bırakırız.
Adım 3: Taş, suyun içine girdiğinde kendi kapladığı yer kadar suyu yukarı doğru iter. Bu da su seviyesinin yükselmesine neden olur. Yükselen yeni su seviyesini de not ederiz.
Adım 4: Son olarak, ikinci ölçtüğümüz su seviyesinden (taş içindeyken) ilk ölçtüğümüz su seviyesini (sadece su varken) çıkardığımızda bulduğumuz fark, bize doğrudan taşın hacmini verir! İşte bu kadar basit.
Sonuç:
Şekli düzgün olmayan katıların hacmini, dereceli silindir ve su kullanarak suyun ne kadar yükseldiğine bakarak ölçebiliriz.
8. Etkinlik: Katıların Hacmi
Soru: Dereceli silindire bir miktar su doldurarak 1 numaralı fotoğrafta gösterildiği gibi suyun hacmini ölçelim. Okuduğumuz değeri defterimize yazalım.
Bu etkinlik, bir önceki soruda anlattığımız yöntemin ilk adımı aslında. Katı bir cismin hacmini ölçmeden önce, dereceli silindirdeki suyun hacmini doğru okumamız gerekiyor. Haydi 1 numaralı fotoğrafa bakalım.
Adım 1: Fotoğraftaki arkadaşımız dereceli silindire dikkatlice bakıyor. Biz de onun gibi resimdeki dereceli silindire odaklanalım.
Adım 2: Silindirin içindeki mavi renkli suyun yüzeyinin hangi çizgide olduğuna bakalım. Dikkatlice incelediğimizde suyun tam olarak 80 yazan çizgide olduğunu görüyoruz.
Adım 3: Yine birimimizi unutmuyoruz. Bu ölçüm de mililitre (mL) cinsindendir.
Sonuç:
1 numaralı fotoğraftaki dereceli silindirde bulunan suyun hacmi 80 mL‘dir.