Merhaba sevgili öğrencilerim,
Harika bir etkinlik ve çok güzel sorular! Fen Bilimleri dersimizin en keyifli konularından biri olan “Kuvvetin Etkileri” ile ilgili bu etkinliği ve sorularını gelin hep birlikte, adım adım inceleyelim ve çözelim. Tıpkı bir dedektif gibi metindeki ipuçlarını takip edeceğiz. Hazır mısınız?
1. Soru: Eren, arkadaşlarına yetişebilmek için kuvvetin hangi etkisini uygulamış olabilir?
Bu soruyu çözmek için hikâyede Eren’in ne yaptığına bakalım. Eren, kaskını takarken arkadaşlarının gerisinde kalmıştı. Onlara yetişebilmesi için ne yapması gerekir? Elbette daha hızlı gitmesi lazım!
Adım 1: Eren’in bisikleti zaten hareket hâlindeydi ama yavaştı. Hızını artırması gerekiyordu.
Adım 2: Bir cismi hızlandırmak için ona hareket ettiği yönde bir kuvvet uygulamalıyız. Eren de bisikletinin pedallarını daha güçlü çevirerek bisiklete hareket yönünde bir itme kuvveti uygulamıştır.
Sonuç: Eren, arkadaşlarına yetişebilmek için kuvvetin hızlandırıcı etkisini kullanmıştır. Pedallara daha fazla kuvvet uygulayarak bisikletini hızlandırmıştır.
2. Soru: Çocuklar yürüyüş yapanlara çarpmamak için ne yaptılar? Kuvvetin hangi etkisini kullandılar?
Hikâyemizde çocuklar karşıdan gelen yayaları görünce onlara çarpmamak için önlem alıyorlar. Düşünelim, birine çarpmamak için ne yaparız? Tabii ki yavaşlarız veya dururuz.
Adım 1: Çocuklar, bisikletleriyle ilerlerken karşıdan gelen insanları fark ettiler ve metinde de yazdığı gibi “yavaşladılar”.
Adım 2: Hareket eden bir cismi yavaşlatmak için ona hareket yönünün tersine bir kuvvet uygulamak gerekir. Bisiklette bu işi ne yapar? Elbette frenler! Çocuklar frenleri sıkarak tekerleklere hareket yönünün tersine bir sürtünme kuvveti uyguladılar.
Sonuç: Çocuklar, yürüyüş yapanlara çarpmamak için yavaşlamışlardır. Bunun için kuvvetin yavaşlatıcı etkisini kullanmışlardır.
3. Soru: Çocukların bisikletli gezisinde kuvvetin yön değiştirici etkisine örnek olabilecek bir olay yaşandı mı?
Kuvvetin bir diğer etkisi de cisimlerin hareket yönünü değiştirmesidir. Tıpkı bir topa vurduğumuzda yönünün değişmesi gibi. Bakalım hikâyemizde böyle bir olay var mı?
Adım 1: Metni dikkatlice okuduğumuzda, Defne’nin havanın karardığını fark edip eve dönmeleri gerektiğini söylediği bir bölüm var.
Adım 2: Metinde şöyle yazıyor: “Hemen yönlerini değiştirip geldikleri yöne geri döndüler.” Parka doğru giden çocuklar, artık evlerine doğru gitmeye başlıyorlar. Yani hareketlerinin yönünü değiştiriyorlar.
Adım 3: Bisikletin yönünü değiştirmek için direksiyona (gidona) bir kuvvet uygulamak gerekir. Çocuklar da direksiyonu çevirerek bisikletlerinin yönünü değiştirmişlerdir.
Sonuç: Evet, yaşanmıştır. Çocukların eve dönmek için bisikletlerinin direksiyonunu çevirip geri dönmeleri, kuvvetin yön değiştirici etkisine harika bir örnektir.
4. Soru: Duru, su şişesini ezince şişede ne gibi bir değişiklik olmuş olabilir? Şişe acaba tekrar eski hâline gelebilir mi?
Bu soruda kuvvetin bambaşka bir etkisini görüyoruz. Hikâyede Duru, bisikletiyle yanlışlıkla bir su şişesinin üzerinden geçiyor ve şişe eziliyor.
Adım 1: Duru’nun bisikletinin tekerleği, yerdeki pet şişeye bir kuvvet uyguluyor. Bu kuvvetin etkisiyle metinde de belirtildiği gibi şişenin “şekli değişti”. Yani şişe yassılaştı, büzüştü.
Adım 2: Şimdi sorunun ikinci kısmını düşünelim. Ezilen bir pet şişe kendi kendine eski, düzgün hâline döner mi? Hayır, dönmez. Bazı cisimler (sünger, lastik gibi) esnektir, kuvvet kalkınca eski hâline döner. Ama pet şişe gibi cisimler esnek değildir. Üzerindeki kuvvet kalksa bile şekli bozuk kalır.
Sonuç: Duru şişeyi ezince, kuvvetin şekil değiştirici etkisi sayesinde şişenin şeklinde değişiklik olmuştur. Şişe esnek bir madde olmadığı için tekrar eski hâline gelemez.
Umarım tüm açıklamalar anlaşılır olmuştur. Gördüğünüz gibi kuvvet, hayatımızın her anında cisimler üzerinde farklı etkiler gösteriyor. Onları hızlandırıyor, yavaşlatıyor, yönlerini ve hatta şekillerini bile değiştiriyor! Harikasınız çocuklar!