Harika bir Fen Bilimleri konusu! Merhaba sevgili öğrencilerim, gelin şimdi bu sayfadaki konuyu birlikte inceleyelim ve aklımızdaki sorulara cevap bulalım. Bu sayfada aslında bize çözmemiz için bir soru sorulmamış, aksine bir konu anlatılmış ve düşünmemiz istenmiş. Ben de size bu konuyu bir öğretmeniniz olarak tane tane anlatacağım.
Sayfanın başındaki soru: Peki, gece ve gündüz nasıl oluşuyor? Gece ve gündüzü yaşamamızın nedeni nedir? Düşünelim.
Haydi gelin, bu güzel sorunun cevabını adım adım birlikte keşfedelim!
Çözüm ve Açıklama:
Adım 1: Dünyamızın İki Süper Hareketi
Öncelikle bilmeliyiz ki üzerinde yaşadığımız gezegenimiz, yani Dünya, sürekli hareket halindedir. Tıpkı bizim gibi, onun da iki temel hareketi var:
- Dönme Hareketi: Dünyamızın, bir topaç gibi kendi etrafında dönmesidir. Bu hareketine günlük hareket de deriz.
- Dolanma Hareketi: Dünyamızın, kendi etrafında dönerken aynı zamanda Güneş’in etrafında belirli bir yolda ilerlemesidir. Bu daha uzun süren bir harekettir ve mevsimleri oluşturur.
Bizim sorumuzun cevabı işte bu hareketlerden ilkinde, yani dönme hareketinde saklı!
Adım 2: Gece ve Gündüz Nasıl Oluşur?
Şimdi basit bir oyun oynayalım. Odanı biraz karanlık yap, eline bir el feneri ve bir de portakal ya da top al. El feneri bizim Güneş’imiz olsun, top da bizim Dünya’mız.
El fenerini (Güneş’i) topa (Dünya’ya) doğru tuttuğunda ne görüyorsun? Topun sadece fenerin ışığını alan yüzü aydınlık, değil mi? İşte o aydınlık taraf gündüzü yaşıyor. Topun ışık almayan, karanlıkta kalan arka tarafı ise geceyi yaşıyor.
Dünyamız da kendi etrafında sürekli döndüğü için, bir yüzü Güneş’e dönükken aydınlanır ve gündüz olur. Aynı anda diğer yüzü Güneş’i görmediği için karanlıkta kalır ve gece olur. Dünya dönmeye devam ettikçe, gece olan yerler yavaş yavaş aydınlanır ve gündüze geçer; gündüz olan yerler ise karanlığa gömülerek geceye başlar. İşte gece ve gündüzün sırrı bu kadar basit!
Adım 3: Güneş Neden Doğudan Doğup Batıdan Batar?
Aslında Güneş yerinde duruyor, hareket eden bizim Dünyamız! Dünyamız batıdan doğuya doğru döner. Bu yüzden biz, sanki Güneş doğudan yükselip gökyüzünde bir yolculuk yapıyor ve akşam da batıdan kayboluyormuş gibi görürüz.
Kitabımızdaki Şekil 1.1 de tam olarak bunu anlatıyor:
- (a) Sabahları Güneş’i doğu ufkunda görürüz. Buna “Güneş’in doğuşu” deriz.
- (b) Öğle vaktinde Güneş tam tepemizde, en yüksek noktadadır.
- (c) Akşam olduğunda ise Güneş batı ufkunda gözden kaybolur. Buna da “Güneş’in batışı” deriz.
Adım 4: Bir Gün Ne Kadar Sürer?
Dünyamızın kendi etrafındaki bir tam turunu tamamlaması tam 24 saat sürer. Biz bu 24 saatlik süreye bir gün deriz. Bu yüzden bir gün, bir gündüz ve bir geceden oluşur.
Sonuç
Kısacası sevgili çocuklar, gece ve gündüzün oluşmasının temel nedeni; Dünya’nın kendi ekseni etrafında dönmesidir. Bu dönüş sayesinde gezegenimizin bir yüzü Güneş ışığı alırken gündüzü, diğer yüzü karanlıkta kalırken geceyi yaşar. Bu döngü hiç durmadan devam eder.