Merhaba canım öğrencim! Sosyal Bilgiler dersimizin bu haftaki konusuyla ilgili harika bir görselimiz var. Bu görseldeki soruları seninle birlikte adım adım çözeceğiz. Merak etme, her şeyi en ince ayrıntısına kadar anlatacağım. Hazırsan başlayalım!
—
**Soru 1:**
Seyahat özgürlüğü Anayasa’nın 23. maddesinde bir hak olarak tanınmıştır. Seyahat özgürlüğü, herhangi bir kısıtlama ve alıkoyma olmadan kişilerin yurt içinde istedikleri yere seyahat edebilmeleridir. İş, tatil, gezi ya da her ne amaçla olursa olsun kişiler yeri, zamanı, tarihi, ulaşım aracını kendileri belirleyerek seyahat edebilirler.
Sizce seyahat, Anayasa’da bir özgürlük olarak neden güvence altına alınmıştır?
Çözüm:
Bu soruda bizden istenen, Anayasa’nın seyahat özgürlüğünü neden bir hak olarak güvence altına aldığıdır. Metni dikkatlice okuduğumuzda, seyahat özgürlüğünün “herhangi bir kısıtlama ve alıkoyma olmadan kişilerin yurt içinde istedikleri yere seyahat edebilmeleri” olarak tanımlandığını görüyoruz. Ayrıca, kişilerin “yeri, zamanı, tarihi, ulaşım aracını kendileri belirleyerek seyahat edebilecekleri” belirtiliyor.
Bu bilgiler ışığında şunu söyleyebiliriz:
- Seyahat özgürlüğü, insanların hayatlarını istedikleri gibi şekillendirmelerine olanak tanır.
- Kişiler, eğitim, iş, sağlık, ailevi bağlar gibi birçok sebeple farklı yerlere gitme ihtiyacı duyabilirler.
- Bu özgürlüğün Anayasa tarafından güvence altına alınması, devletin bu hakkı keyfi olarak kısıtlayamayacağını gösterir.
- Böylece vatandaşlar, temel ihtiyaçlarını karşılamak, kendilerini geliştirmek veya dinlenmek için özgürce seyahat edebilirler.
Yani özetle, seyahat özgürlüğü, bireylerin hayatlarını özgürce yaşayabilmeleri ve temel ihtiyaçlarını karşılayabilmeleri için Anayasa’da güvence altına alınmıştır.
—
**Soru 2:**
Yurt dışı seyahatleri kara, deniz, hava ve demir yoluyla yapılabilir. Bunun yanında yurt dışı seyahatlerinde kullanılmak üzere pasaport alınır (Görsel 3.25). Bazı ülkelere sadece pasaportla giriş yapılabilirken bazı ülkelere pasaportun yanında vize de istenmektedir.
Seyahat özgürlüğü, Anayasa’ya göre sadece suçla ilgili bir durum olduğunda suç işlenmesini önlemek amacıyla kanunla sınırlanabilir. Bunun dışında kişi ya da kurum hangi konumda olursa olsun kişinin seyahat özgürlüğünü kısıtlayamaz ya da ortadan kaldıramaz kısıtlanması keyfî bir uygulama olur ve yasalara göre suç sayılır. Vatandaşın yurt dışına çıkma hürriyetini ancak suç soruşturması veya kovuşturması sebebiyle hâkim kararına bağlı olarak sınırlanabilir. Vatandaş sınır dışı edilemez ve yurda girme hakkından yoksun bırakılamaz.
Seyahat özgürlüğünün kısıtlanması sadece seyahat edilmesini engellemeyi değil; yolda, havaalanında, garda, limanda gereksiz yere uzun süre bekletilmeyi de kapsar (Görsel 3.26). Özellikle yurt dışı seyahatlerinde geçerli bir sebep olmadan kişileri saatlerce ya da günlerce havaalanında bekletmek seyahat özgürlüğünü kısıtlayan bir durumdur. Bunun yanında kişilerin seyahatlerinin zaman olarak kısıtlanması da bu özgürlüğü ihlal eder.
Dünyada zaman zaman seyahat özgürlüğünün kısıtlandığı ve bu kısıtlama sonucunda acı olayların yaşandığı görülmektedir. İç savaş, terör, salgın hastalık, ekonomik sıkıntı ve kuraklık yaşanan ülkelerden başta Avrupa ülkeleri olmak üzere gelişmiş ülkelere gitmek isteyenlerin yerleşme ve seyahat özgürlükleri kısıtlanmaktadır. Gelişmiş ülkelere gitmek isteyen birçok kişi temel ihtiyaçlarını karşılayamamakta, seyahatleri sırasında yaralanabilmekte hatta hayatını kaybedebilmektedir.
2020 yılında bütün dünyada Koronavirüs [Covid 19 (Kovid 19)] salgını başladı. Salgının yayılmasını önlemek ve salgınla mücadele etmek için birçok ülkede belli bir süre sokağa çıkma ve seyahat etme kısıtlaması getirildi. Bu kapsamda Türkiye’de de benzer kısıtlamalar uygulandı. Görevliler ve özel izin verilenler dışındaki insanların özel araçları ya da toplu taşıma araçlarıyla seyahat etmeleri kısıtlandı.
Yukarıdaki metinlerde seyahat özgürlüğünün hangi durumlarda kısıtlanabileceği belirtilmiştir?
Çözüm:
Bu soruyla bizden istenen, metinde seyahat özgürlüğünün hangi durumlar için sınırlandırılabileceğinin açıklanmasıdır. Metni dikkatlice okuyarak bu durumları tek tek çıkaralım:
- Suçla ilgili durumlar: Metnin ikinci paragrafında açıkça belirtildiği gibi, seyahat özgürlüğü sadece suç işlenmesini önlemek amacıyla kanunla sınırlanabilir. Bu durum, bir vatandaşın yurt dışına çıkma hürriyetini de ancak suç soruşturması veya kovuşturması sebebiyle hâkim kararına bağlı olarak sınırlayabilir.
- Salgın hastalıklar: Metnin son paragrafında, 2020 yılında tüm dünyayı etkileyen Koronavirüs (Covid-19) salgını nedeniyle birçok ülkede salgının yayılmasını önlemek ve mücadele etmek için sokağa çıkma ve seyahat etme kısıtlamaları getirildiği belirtiliyor. Türkiye’de de bu kapsamda benzer kısıtlamalar uygulanmış.
Metinde belirtilen diğer durumlar (havaalanında gereksiz yere bekletilmek, seyahatlerin zaman olarak kısıtlanması gibi) ise seyahat özgürlüğünün ihlali olarak değerlendirilmektedir. Bu nedenle, doğrudan “kısıtlanabileceği durumlar” olarak değil, özgürlüğün nasıl ihlal edilebileceği örnekleri olarak verilmiştir.
Yani, metne göre seyahat özgürlüğünün kısıtlanabileceği başlıca durumlar şunlardır:
- Suç soruşturması veya kovuşturması gerektiren durumlar (hâkim kararıyla).
- Kamu sağlığını tehdit eden salgın hastalıklar gibi olağanüstü durumlar.
—
Umarım bu açıklamalar soruları anlamana yardımcı olmuştur. Eğer aklına takılan başka bir şey olursa sormaktan çekinme! 😊