Merhaba sevgili öğrencilerim! Sosyal bilgiler dersinde bugün Türkiye’nin nüfusundaki değişimleri inceleyen harika bir grafik ve bu grafikle ilgili sorular çözeceğiz. Hazırsanız başlayalım!
B. Türkiye’de 1927 yılında 10.342.391 kişi, 3.305.879 kişi kentte yaşıyordu. 2023 yılı verilerine göre kırda yaşayan kişi sayısı 5.973.085, kentte yaşayan kişi sayısı ise 79.399.292’dir. Aşağıdaki grafikte 1927-2023 yılları arasında kır-kent nüfusunun yüzde cinsinden değişimi verilmiştir. Grafiği inceleyiniz ve grafikle ilgili ifadelerden doğru olanların başındaki kutucuğu işaretleyiniz.
Grafik: Türkiye’de 1927-2023 Yılları Arasında Kır-Kent Nüfusu
Grafikte iki farklı çizgi var: Mavi çizgi kent nüfusunu, turuncu kareli çizgi ise kır nüfusunu temsil ediyor. Yatay eksende yıllar, dikey eksende ise nüfusun yüzde (%) olarak oranı gösterilmiş.
Şimdi sorulara tek tek bakalım ve grafikten yararlanarak doğru cevapları bulalım:
Soru 1
Kır nüfusu 1935 yılı haricinde sürekli azalmıştır.
Çözüm:
Grafikte turuncu kareli çizgiye bakıyoruz. Bu çizgi kır nüfusunu gösteriyor.
Adım 1: 1927 yılında kır nüfusu %75,8’dir.
Adım 2: 1935 yılında kır nüfusu %76,5’e yükselmiş. Yani bu yıl azalma olmamış, tam tersine bir artış var.
Adım 3: 1935’ten sonra kır nüfusu sürekli azalıyor: 1940’ta %75,6, 1945’te %75,1, 1950’de %75, 1955’te %71,2, 1960’ta %68,1, 1965’te %65,6, 1970’te %61,5, 1975’te %58,2, 1980’de %56,1, 1985’te %47, 1990’da %41, 2000’de %35,1, 2010’da %23,7, 2023’te ise %7,0’a kadar düşmüş.
Sonuç: Soru metninde “1935 yılı haricinde sürekli azalmıştır” diyor. Grafiğe baktığımızda 1927’den 1935’e kadar kır nüfusunun arttığını görüyoruz. Bu yüzden bu ifade yanlıştır.
Soru 2
Kır ve kent nüfusunun birbirine en yakın olduğu yıl 1985’tir.
Çözüm:
Bu soruyu cevaplamak için hem kır hem de kent nüfusunun o yılki değerlerine bakmamız gerekiyor. Birbirine en yakın olduğu yılı bulmak için bu iki değer arasındaki farkı hesaplayabiliriz.
Adım 1: Grafikteki değerlere bakalım:
- 1985 yılı: Kır nüfusu %47, Kent nüfusu ise %53 civarındadır (grafikte tam olarak işaretlenmemiş ama mavi çizginin %50 ile %60 arasında olduğunu görüyoruz, %47’nin biraz üstünde). Aradaki fark yaklaşık 6’dır.
- 1980 yılı: Kır nüfusu %56,1, Kent nüfusu ise %43,9 civarındadır. Aradaki fark 12,2’dir.
- 1990 yılı: Kır nüfusu %41, Kent nüfusu ise %59 civarındadır. Aradaki fark 18’dir.
Grafiğe dikkatlice bakarsak, mavi çizgi (kent) ve turuncu kareli çizgi (kır) 1985 yılında birbirine en yakın değerlere sahip. Kır nüfusu %47 iken, kent nüfusu %53 civarında. Bu iki değer arasındaki fark en az bu yılda.
Sonuç: Bu ifade doğrudur.
Soru 3
Kent nüfusunda en fazla artış 2010-2023 yılları arasında gerçekleşmiştir.
Çözüm:
Kent nüfusunu gösteren mavi çizgiye bakıyoruz. Bu çizginin en dik olduğu aralığı bulmamız gerekiyor. Bu, nüfus artışının en hızlı olduğu anlamına gelir.
Adım 1: Farklı yıllar arasındaki kent nüfusu değişimlerini inceleyelim:
- 1927-1935 arası: Yaklaşık %23’ten %24’e (yaklaşık 1 puan artış)
- 1985-2000 arası: Yaklaşık %53’ten %65’e (yaklaşık 12 puan artış)
- 2010-2023 arası: Yaklaşık %76’dan %93’e (yaklaşık 17 puan artış)
Grafikte mavi çizginin en hızlı yükseldiği bölüm 2010’dan 2023’e kadar olan kısımdır. Bu aralıkta kent nüfusu büyük bir hızla artmıştır.
Sonuç: Bu ifade doğrudur.
Soru 4
Türkiye’de tarımda çalışan nüfus sürekli artmıştır.
Çözüm:
Bu sorunun cevabı verilen grafikte doğrudan bulunmuyor. Grafik, kır ve kent nüfusunun oranını gösteriyor, tarımda çalışan nüfusun kendisini veya bu oranın zamanla değişimini göstermiyor. Tarımda çalışan nüfusun azalması, kır nüfusunun azalmasıyla ilişkili olabilir ama aynı şey demek değildir. Kır nüfusunun azalması, tarımdan başka işlere yönelme veya kentlere göç gibi nedenlerle olabilir.
Grafiğe göre kır nüfusu azalmış, kent nüfusu artmış. Tarımda çalışan nüfusun sürekli arttığını söylemek için bu grafikteki veriler yeterli değil. Hatta kır nüfusunun bu kadar azalması, tarımda çalışan nüfusun da azaldığına işaret edebilir.
Sonuç: Bu ifade için grafikte yeterli veri yok, ancak genel eğilimlere bakıldığında bu ifadenin yanlış olma ihtimali yüksektir. Grafik bize bu konuda kesin bir bilgi vermiyor.
Soru 5
2023 yılında her yüz kişinin yaklaşık 7’si kentlerde yaşamıştır.
Çözüm:
Grafiğin en sağındaki verilere bakıyoruz.
Adım 1: 2023 yılına ait kır ve kent nüfus oranlarını bulalım.
Adım 2: Grafikte turuncu kareli çizgi (kır nüfusu) 2023 yılında %7 olarak gösterilmiş.
Adım 3: Mavi çizgi (kent nüfusu) ise 2023 yılında %93 civarında gösterilmiş.
Yani, 2023 yılında nüfusun %93’ü kentlerde yaşamıştır.
Sonuç: Soru “her yüz kişinin yaklaşık 7’si kentlerde yaşamıştır” diyor. Bu durum, nüfusun büyük çoğunluğunun kırda yaşadığı anlamına gelir ki bu 2023 yılı için yanlıştır.
Soru 6
1927 yılında her yüz kişinin 25’i kırlarda, 75’i kentlerde yaşamıştır.
Çözüm:
Grafiğin en başındaki verilere, yani 1927 yılına bakıyoruz.
Adım 1: 1927 yılındaki kır nüfusu oranını bulalım. Turuncu kareli çizgiye göre bu oran %75,8’dir.
Adım 2: 1927 yılındaki kent nüfusu oranını bulalım. Mavi çizgiye göre bu oran yaklaşık %24,2’dir (çünkü toplam nüfus %100’dür ve %75,8’i kırda yaşıyorsa, geri kalanı kentte yaşar: 100 – 75,8 = 24,2).
Sonuç: Soru “her yüz kişinin 25’i kırlarda, 75’i kentlerde yaşamıştır” diyor. Ancak grafikte 1927’de kır nüfusu %75,8, kent nüfusu ise yaklaşık %24,2’dir. Bu ifade yanlıştır.
Soru 7
2021, 2023 yılında kentlerde yaşayan nüfus, kırlarda yaşayan nüfusun yaklaşık 4 katıdır.
Çözüm:
2021 ve 2023 yılları için kır ve kent nüfusu oranlarına bakacağız.
Adım 1: 2023 yılı verilerine bakalım. Kır nüfusu %7, kent nüfusu %93 civarında.
Adım 2: Bu iki değer arasındaki kat oranını hesaplayalım. Kent nüfusunu kır nüfusuna bölelim: 93 / 7 ≈ 13,28
Yani 2023 yılında kentlerde yaşayan nüfus, kırlarda yaşayan nüfusun yaklaşık 13 katından fazladır.
Adım 3: 2021 yılına bakalım. Grafikte 2020’den sonra veri noktası yok ama eğilime bakarak 2021’de de benzer bir durum olduğunu düşünebiliriz. Kır nüfusu %23,7 (2010) iken 2023’te %7’ye düşmüş. Kent nüfusu ise %76,3 (2010) iken 2023’te %93’e yükselmiş. Aradaki fark iyice açılmış.
Sonuç: Soru “yaklaşık 4 katıdır” diyor. Hesaplamalarımıza göre bu oran çok daha yüksek. Bu ifade yanlıştır.
Soru 8
1935 yılından sonra kentlerin nüfusu sürekli artmıştır.
Çözüm:
Kent nüfusunu gösteren mavi çizgiye bakıyoruz. Bu çizginin 1935 yılından sonraki eğilimine bakacağız.
Adım 1: 1935 yılındaki kent nüfusu yaklaşık %23,5’tir (100 – 76,5 = 23,5).
Adım 2: Grafikte 1935’ten sonraki mavi çizgiye bakıyoruz. 1935’ten 1985’e kadar olan süreçte kent nüfusu sürekli olarak artış göstermiştir. Örneğin, 1935’te yaklaşık %23,5 iken, 1985’te yaklaşık %53’e ulaşmıştır.
Sonuç: Bu ifade doğrudur.
Umarım bu çözümler sizin için anlaşılır olmuştur. Grafikleri okumak ve yorumlamak çok önemlidir, bol bol pratik yaparak bu konuda daha da ustalaşabilirsiniz! Başarılar dilerim!