Merhaba canım öğrencilerim! Sosyal Bilgiler dersimizin bu bölümünde, tarihimizin önemli bir anını ve bu anla ilgili soruları birlikte çözeceğiz. Hazırsanız başlayalım!
II. Mehmed, Yıldırım Bayezid’in yaptırdığı Anadolu Hisarı’nın karşısına Rumeli Hisarı’nın (Boğazkesen) inşa edilmesini istedi. Bunu haber alan Bizans İmparatoru Konstantin (Kanstantin), Rumeli Hisarı’nın inşasının egemenlik haklarına aykırı olduğunu söyleyerek II. Mehmed’den kalenin inşasına son vermesini istedi. Bunun üzerine II. Mehmed, Konstantin’in elçisine şu cevabı verdi:
Konstantiniye dışındaki bütün topraklar benimdir. Rahmetli babama Macaristan Seferi dönüşünde çıkardığınız zorlukları ne çabuk unutuyorsunuz? Bu hisarın inşasına o zaman babam karar vermişti, kararını yerine getiremeden öldü. Bu işe bugün ben başlayacağım… Kararımı yeryüzünde hiç kimse önleyemez. (…) Kudretimin başaracağı şeyler sizin muhayyilenizin sınırları dışındadır!
Reşad Ekrem Koçu, Türk Zaferleri, s. 61.
(Kısaltılmıştır.)
Rumeli Hisarı’nın yapılmasıyla İstanbul Boğazı’nın güvenliği sağlandı (Görsel 2.13). İstanbul Boğazı’ndan geçen gemilerden vergi alınmaya ve gemiler kontrol edilmeye başlandı. Boğazı izinsiz geçmeye çalışan gemiler, Anadolu ve Rumeli Hisarlarından yapılan top atışları ile batırıldı.
Görsel 2.13: Rumeli Hisarı, İstanbul
II. Mehmed, İstanbul’un oldukça sağlam olan surlarının ancak o zamana kadar dökülmemiş toplarla aşılacağının farkındaydı. Bu nedenle büyük topların dökümüne özel bir önem verdi.
Soru 1:
Metinde bahsedilen ve “Boğazkesen” olarak da adlandırılan hisar hangisidir?
- a) Anadolu Hisarı
- b) Rumeli Hisarı
- c) İskenderiye Kalesi
Çözüm 1:
Sevgili öğrenciler, soruda bize “Boğazkesen” olarak da adlandırılan hisarın hangisi olduğu soruluyor. Metni dikkatlice okuduğumuzda, II. Mehmed’in Anadolu Hisarı’nın karşısına bir hisar inşa etmek istediği ve bu hisarın adının “Rumeli Hisarı” olduğu belirtiliyor. Hatta metnin başında bu hisarın “Boğazkesen” olarak da adlandırıldığına dair bir ipucu var. Bu bilgilere göre, doğru cevap b) Rumeli Hisarı‘dır.
Soru 2:
II. Mehmed’in Rumeli Hisarı’nı yaptırmasındaki temel amaç nedir?
- a) Bizans İmparatorluğu’na destek olmak
- b) İstanbul’u kuşatmak için bir üs kurmak
- c) Ticareti geliştirmek
Çözüm 2:
Bu soruda ise II. Mehmed’in bu hisarı neden yaptırdığını anlamamız gerekiyor. Metin bize diyor ki, Rumeli Hisarı’nın yapılmasıyla İstanbul Boğazı’nın güvenliği sağlandı ve boğazdan geçen gemiler kontrol edilmeye başlandı. Hatta izinsiz geçen gemilerin batırıldığı bile söyleniyor. Bu durum, II. Mehmed’in İstanbul’u fethetme planı için boğazı kontrol altına almak istediğini gösteriyor. Bu nedenle doğru cevap b) İstanbul’u kuşatmak için bir üs kurmak‘tır.
Soru 3:
Konstantin’in II. Mehmed’e gönderdiği elçiye II. Mehmed’in verdiği cevap, onun hangi özelliğini ön plana çıkarmaktadır?
- a) Sabırsızlığını
- b) Kararlılığını
- c) Cömertliğini
Çözüm 3:
Şimdi de II. Mehmed’in Konstantin’in elçisine söylediği sözlere bakalım. II. Mehmed, babasının yarım kalan işini tamamlayacağını ve kararını kimsenin engelleyemeyeceğini söylüyor. Hatta “Kudretimin başaracağı şeyler sizin muhayyilenizin sınırları dışındadır!” diyor. Bu sözler, onun ne kadar kararlı ve güçlü bir iradeye sahip olduğunu gösteriyor. Dolayısıyla doğru cevap b) Kararlılığını‘dır.
Soru 4:
Metne göre, Rumeli Hisarı’nın yapılmasıyla İstanbul Boğazı’nda ne gibi gelişmeler yaşanmıştır?
- a) Gemiler serbestçe geçmeye devam etmiştir.
- b) Gemilerden vergi alınmaya başlanmış ve gemiler kontrol edilmiştir.
- c) Boğazın güvenliği tehlikeye girmiştir.
Çözüm 4:
Bu soru için metnin son kısmına bakmamız gerekiyor. Orada açıkça belirtiliyor ki, Rumeli Hisarı’nın yapılmasıyla İstanbul Boğazı’nın güvenliği sağlandı ve boğazdan geçen gemilerden vergi alınmaya başlandı, gemiler kontrol edildi. Bu bilgiler ışığında doğru cevap b) Gemilerden vergi alınmaya başlanmış ve gemiler kontrol edilmiştir‘dir.
Soru 5:
Görsel 2.13’teki Rumeli Hisarı’nın, II. Mehmed’in İstanbul’u fethetmesinde ne gibi bir rolü olmuştur?
- a) Şehre dışarıdan gelen yardımı kesmiştir.
- b) Şehre yiyecek ve su girişini engellemiştir.
- c) Şehrin surlarını aşmak için bir baskı noktası oluşturmuştur.
Çözüm 5:
Sevgili gençler, bu soruda görseldeki hisarın İstanbul’un fethindeki önemini anlamamız gerekiyor. Metinde, II. Mehmed’in İstanbul’un surlarının sağlamlığının farkında olduğu ve bu yüzden büyük toplar döktürdüğü anlatılıyor. Rumeli Hisarı, İstanbul Boğazı’nı kontrol altına alarak dışarıdan gelebilecek yardımı kesme ve şehri izole etme konusunda çok önemli bir rol oynamıştır. Bu da kuşatmayı kolaylaştırmıştır. Ayrıca metinde “İstanbul’un oldukça sağlam olan surlarının ancak o zamana kadar dökülmemiş toplarla aşılacağının farkındaydı” ifadesi, hisarın top atışlarıyla desteklenen bir kuşatma için ne kadar kritik olduğunu gösteriyor. Bu nedenle, hisarın şehre dışarıdan gelen yardımı kesmede büyük bir rolü olmuştur. Doğru cevap a) Şehre dışarıdan gelen yardımı kesmiştir‘dir.
Soru 6:
II. Mehmed’in büyük topların dökümüne özel bir önem vermesi, onun hangi düşüncesini gösterir?
- a) Savaşlarda sadece topların etkili olduğunu düşünmesi
- b) İstanbul’un sağlam surlarını aşabilmek için güçlü silahlara ihtiyaç duyması
- c) Topların sadece gösteri amaçlı olduğunu düşünmesi
Çözüm 6:
Bu sorunun cevabı da metnin son paragrafında gizli. Metinde şöyle deniyor: “II. Mehmed, İstanbul’un oldukça sağlam olan surlarının ancak o zamana kadar dökülmemiş toplarla aşılacağının farkındaydı. Bu nedenle büyük topların dökümüne özel bir önem verdi.” Buradan anlıyoruz ki, II. Mehmed, İstanbul’un surlarının ne kadar güçlü olduğunu biliyor ve bu surları yıkabilmek için daha önce görülmemiş büyüklükte toplara ihtiyaç duyuyor. Bu yüzden topların dökümüne büyük önem veriyor. Dolayısıyla doğru cevap b) İstanbul’un sağlam surlarını aşabilmek için güçlü silahlara ihtiyaç duyması‘dır.
Soru 7:
Sizce topların kullanılmasının İstanbul’un fethindeki önemi nedir?
Çözüm 7:
Canım öğrencilerim, bu soruya sizin de kendi yorumlarınızla katkıda bulunmanızı bekliyorum. Ancak metinden yola çıkarak şunu söyleyebiliriz: Toplar, o zamana kadar fethedilemeyen İstanbul’un sağlam surlarını yıkabilmek için çok önemli bir araç olmuştur. Geleneksel kuşatma yöntemleriyle aşılamayacak surlara karşı, topların gücü fetih için bir anahtar rol oynamıştır. Yani toplar, surları yıkıp şehre girilmesini sağlamıştır. Bu da fethin gerçekleşmesinde büyük bir etken olmuştur.