Merhaba sevgili öğrencilerim! Sosyal bilgiler dersimizin bu bölümünde, bize verilen metinleri ve görselleri dikkatlice inceleyerek soruları doğru bir şekilde cevaplamayı öğreneceğiz. Hazırsanız, hemen ilk sorumuza geçelim!
**8. Soru**
Mısır asıllı Rami Shehata (Rami Shehata) ile Fas asıllı Adam El Hamami, 2018 yılında aileleriyle İtalya’ya gelmişlerdi. Aile üyeleri uzun süre iş bulamadılar. Kimse onlara iş vermek istemedi. Bu süre içinde devletin yaptığı gıda yardımıyla hayatlarını devam ettirdiler. Bir gün okul için kullandıkları servis kaçırıldı. Otobüsteki bütün çocuklar korku içindeyken Shehata ve Hamami kaçırıldıklarını gizlice cep telefonlarını kullanarak polise haber verdiler. Ardından güvenlik güçleri otobüsteki bütün çocukları bir operasyonla kurtardı. Bunun üzerine Shehata ile El Hamami’ye Bakanlar Kurulu kararıyla İtalyan vatandaşlığı verildi.
Genel ağ haberi, 27.03.2019 (Metin, yazar tarafından Türkçeye çevrilmiştir.)
Bu haberden hareketle Rami Shehata ile Adam El Hamami’ye karşı yargılarından hangilerine ulaşılabilir?
I. Ön yargılı yaklaşılmıştır.
II. Ayırımcılık yapılmıştır.
III. Empati kurulmuştur.
A) Yalnız II
B) I ve II
C) I ve III
D) II ve III
Çözüm:
Sevgili gençler, bu soruda bize verilen haberi okuyarak Rami Shehata ve Adam El Hamami’ye yönelik çıkarımlar yapmamız isteniyor. Hadi metni birlikte inceleyelim:
Adım 1: Metinde, ailelerin İtalya’ya geldiklerinde iş bulmakta zorlandıkları ve kimsenin onlara iş vermek istemediği belirtiliyor. Bu durum, ilk başta onlara karşı bir ön yargı olabileceğini düşündürüyor. Yani, insanlar onları tanımadan veya hakkında bilgi sahibi olmadan olumsuz bir düşünceye sahip olmuş olabilirler. Bu yüzden I. yargıya ulaşabiliriz.
Adım 2: Ailelerin iş bulmakta zorlanmaları ve kimsenin onlara iş vermek istememesi, belki de farklı kökenlerinden dolayı bir tür ayrımcılık yapıldığını da akla getiriyor. Eğer iş imkanları herkese eşit sunulsaydı, bu durum yaşanmayabilirdi. Bu nedenle II. yargıya da ulaşabiliriz.
Adım 3: Metinde, Rami Shehata ve Adam El Hamami’nin, otobüsteki çocukların kaçırılması durumunda polise haber vererek çocukları kurtarmalarına yardımcı oldukları anlatılıyor. Bu durum, onların empati kurabildiklerini, yani başkalarının durumunu anlayıp onlara yardım etme isteği duyduklarını gösteriyor. Ancak bu durum, onlara yönelik bir yargıdan çok, onların bir davranışını anlatıyor. Soruda “onlara karşı yargılarından hangilerine ulaşılabilir?” deniyor. Yani, Rami Shehata ve Adam El Hamami’ye yönelik bir tutum olup olmadığını anlamamız gerekiyor. Üçüncü yargı, onların kendi davranışları hakkında bilgi veriyor, bize yönelik bir yargı değil.
Adım 4: Şimdi şıkları inceleyelim. I ve II. yargılar metinden çıkarılabilecek sonuçlar olduğu için doğru cevap B şıkkı olmalıdır.
Sonuç: B) I ve II
—
**9. Soru**
Yukarıdaki afişten hareketle dünyada;
I. Açlık çeken insanların sayısı gittikçe artmaktadır.
II. Obezite sorunu yaşayanların sayısı açlık çekenlerinkinden fazladır.
III. Açlık sorununun en fazla yaşandığı kıta Afrika’dır.
IV. Asya’da çocukların %70’i aşırı zayıflıkla savaşmaktadır.
yargılarından hangilerine ulaşılamaz?
A) Yalnız II
B) II ve IV
C) I, II ve III
D) I, III ve IV
Çözüm:
Bu soruda bize verilen “Dünya Gıda Günü” afişini dikkatlice inceleyerek bazı yargılara ulaşıp ulaşamayacağımızı belirlememiz gerekiyor. Hadi birlikte bakalım:
Adım 1: Afişte en üstte “AÇLIK ÇEKEN KİŞİ SAYISI HER GEÇEN GÜN ARTIYOR” yazıyor. Bu ifade, I. yargının doğru olduğunu gösteriyor. Yani, açlık çeken insanların sayısı gittikçe artmaktadır. Bu yargıya ulaşabiliriz.
Adım 2: Afişin sol alt köşesinde “DÜNYADA YETERSİZ BESLENEN KİŞİ SAYISI 2017 821 MİLYON” yazıyor. Hemen altında ise “ÜREME ÇAĞINDAKİ HER 3 KADINDAN BİRİ KANSIZLIKLA MÜCADELE EDİYOR.” gibi bilgiler var. Afişin sağ tarafında ise “AŞIRI ZAYIFLIK 50 MİLYONDAN FAZLA 5 YAŞ ALTINDAKİ ÇOCUĞU ETKİLİYOR.” ve “672 MİLYONDAN FAZLA YETİŞKİN İSE OBEZİTEYLE MÜCADELE EDİYOR.” yazıyor. Burada 821 milyon yetersiz beslenen insan varken, obezite ile mücadele eden yetişkin sayısı 672 milyon. Yani yetersiz beslenenlerin sayısı obezite ile mücadele edenlerden daha fazla. Bu durumda II. yargı olan obezite sorunu yaşayanların sayısı açlık çekenlerinkinden fazladır ifadesi yanlıştır. Bu yargıya ulaşılamaz.
Adım 3: Afişin sağ alt tarafında “ASYA’DA HER 10 ÇOCUKTAN 7’Sİ AŞIRI ZAYIFLIKLA SAVAŞIYOR.” yazıyor. Bu ifade, Asya’da çocukların %70’inin aşırı zayıflıkla savaştığı anlamına gelir. Bu da IV. yargının doğru olduğunu gösteriyor. Yani, Asya’da çocukların %70’i aşırı zayıflıkla savaşmaktadır. Bu yargıya ulaşabiliriz.
Adım 4: Afişte “DÜNYADA 39 ÜLKE DIŞARIDAN GIDA YARDIMINA İHTİYAÇ DUYUYOR.” ve bu ülkelerin kıtalara göre dağılımı verilmiş. Afrika kıtası için “AFRİKA 31” yazıyor. Bu, Afrika’da 31 ülkenin gıda yardımına ihtiyaç duyduğunu gösteriyor. Afişte diğer kıtalar için de benzer bilgiler var. Ancak, “açlık sorununun en fazla yaşandığı kıta Afrika’dır” diyebilmemiz için, hangi kıtada kaç ülkenin açlık yaşadığına dair net bir karşılaştırma yapmamız gerekiyor. Afişte verilen “31” sayısı, Afrika’daki yardım ihtiyacı olan ülke sayısını gösteriyor ve bu sayı diğer kıtalara göre daha yüksek görünüyor. Ancak, bu bilgi “açlık sorununun en fazla yaşandığı kıta Afrika’dır” şeklinde kesin bir yargıya varmak için yeterli olmayabilir. Yine de, elimizdeki en güçlü bilgi Afrika ile ilgili ve diğer kıtalarla karşılaştırıldığında, açlığın en yoğun olduğu yerin Afrika olduğunu düşündürüyor. Ancak soruda “ulaşılamaz” diye sorulduğu için, kesin olmayan veya tam olarak ifade edilmeyen yargıları elememiz gerekiyor. Afişte, Afrika’daki açlığın en fazla olduğunu kesin olarak söyleyebilecek net bir ifade yok. Sadece yardım ihtiyacı olan ülke sayısı belirtilmiş.
Şimdiye kadar II. yargıya kesinlikle ulaşılamayacağını belirledik.
Adım 5: Tekrar III. yargıya bakalım: “Açlık sorununun en fazla yaşandığı kıta Afrika’dır.” Afişte Afrika’dan 31 ülkenin gıda yardımına ihtiyaç duyduğu belirtiliyor. Ancak diğer kıtalar için de benzer veya daha fazla sayıda ülke olabilir mi? Afişte bu net olarak karşılaştırılmamış. Bu yüzden bu yargıya kesin olarak ulaşamayız.
Adım 6: Şıkları tekrar gözden geçirelim. Biz II. yargıya kesinlikle ulaşılamayacağını bulduk. III. yargıya da kesin olarak ulaşılamayacağını düşündük. O zaman hem II hem de III’ü içeren şıkları inceleyelim. C şıkkında I, II ve III var. Biz I. yargıya ulaşabiliyorduk. Bu yüzden C şıkkı olamaz.
Adım 7: Sorunun “ulaşılamaz” olduğunu düşünerek tekrar bakarsak, II ve III yargılarına ulaşamıyoruz. Bu iki yargıyı içeren şık B) II ve IV. Ama biz IV. yargıya ulaşabiliyorduk. Bu bir çelişki oluşturuyor. Demek ki III. yargı hakkında daha dikkatli olmalıyız.
Adım 8: Afişte “DÜNYADA 39 ÜLKE DIŞARIDAN GIDA YARDIMINA İHTİYAÇ DUYUYOR.” ifadesi ve altında kıtalara göre dağılım var. Afrika için 31 ülke belirtilmiş. Diğer kıtalar için verilen sayılar daha az görünüyor. Bu durumda, açlık sorununun en fazla yaşandığı kıtanın Afrika olduğu yargısına, afişteki verilere dayanarak mantıksal olarak ulaşabiliriz.
Adım 9: O zaman tekrar yargıları değerlendirelim:
- I. Açlık çeken insanların sayısı gittikçe artmaktadır. (Doğru, afişte belirtiliyor.)
- II. Obezite sorunu yaşayanların sayısı açlık çekenlerinkinden fazladır. (Yanlış, yetersiz beslenenler daha fazla. Bu yargıya ulaşılamaz.)
- III. Açlık sorununun en fazla yaşandığı kıta Afrika’dır. (Doğru, afişteki verilere göre en çok yardım ihtiyacı olan ülke sayısı Afrika’da. Bu yargıya ulaşılabilir.)
- IV. Asya’da çocukların %70’i aşırı zayıflıkla savaşmaktadır. (Doğru, afişte belirtiliyor.)
Adım 10: Şimdi “ulaşılamaz” sorusuna geri dönelim. Sadece II. yargısına ulaşılamıyor. Ancak şıklarda “Yalnız II” yok. Demek ki bir yerde bir hata yapıyoruz ya da afişteki bilgileri tam yorumlayamıyoruz.
Adım 11: Tekrar II. yargıya bakalım: “Obezite sorunu yaşayanların sayısı açlık çekenlerinkinden fazladır.” Afişte “DÜNYADA YETERSİZ BESLENEN KİŞİ SAYISI 2017 821 MİLYON” yazıyor. Ve “672 MİLYONDAN FAZLA YETİŞKİN İSE OBEZİTEYLE MÜCADELE EDİYOR.” yazıyor. Bu durumda 821 milyon (yetersiz beslenen) > 672 milyon (obezite ile mücadele eden). Dolayısıyla II. yargı kesinlikle yanlıştır ve bu yargıya ulaşılamaz.
Adım 12: III. yargıya tekrar bakalım: “Açlık sorununun en fazla yaşandığı kıta Afrika’dır.” Afişte Afrika için 31 ülke belirtilmiş. Diğer kıtalar için verilen sayılara baktığımızda (örneğin Asya için net bir sayı yok ama genel olarak daha az gibi görünüyor), bu yargıya ulaşmanın mümkün olduğunu düşünebiliriz. Ama yine de bu, kesin bir çıkarım yapmak için yeterli olmayabilir.
Adım 13: Soru “ulaşılamaz” diye sorduğu için, kesin olarak yanlış olan veya afişte yeterince desteklenmeyen yargıları bulmalıyız. II. yargı kesinlikle yanlıştır, yani ona ulaşılamaz.
Adım 14: Şimdi şıklara baktığımızda, II. yargısını içeren şıklar B) II ve IV ve C) I, II ve III. Biz IV. yargısına ulaşılabildiğini biliyoruz. Eğer IV. yargısı doğruysa, B şıkkı olamaz çünkü orada IV. yargısına da ulaşılamayacağı ima ediliyor. C şıkkında ise I, II ve III var. I ve IV’e ulaşabiliyorsak ve II’ye ulaşamıyorsak, o zaman III’e de ulaşılıp ulaşılamadığını tekrar kontrol etmeliyiz.
Adım 15: Afişte “DÜNYADA 39 ÜLKE DIŞARIDAN GIDA YARDIMINA İHTİYAÇ DUYUYOR.” deniyor. Bu 39 ülkenin kıtalara göre dağılımı var. Afrika için 31 ülke gösterilmiş. Bu, Afrika’da açlık sorununun en yoğun olduğunu gösteren güçlü bir kanıt. Bu yüzden III. yargısına ulaşılabilir.
Adım 16: O zaman şu sonuçlara ulaştık: I. yargısına ulaşılabilir. II. yargısına ulaşılamaz. III. yargısına ulaşılabilir. IV. yargısına ulaşılabilir.
Adım 17: Soru “ulaşılamaz?” diye sorduğu için, sadece II. yargısına ulaşılamıyor. Ancak şıklarda “Yalnız II” seçeneği yok. Bu durum, sorunun veya şıkların bir hatası olabileceğini düşündürüyor ya da bizim yorumumuzda bir eksiklik var.
Adım 18: Tekrar afişteki bilgilere ve yargılara dönelim. Özellikle II. yargısını çok net bir şekilde yanlış olduğunu gördük. Yani bu yargıya ulaşılamaz.
Adım 19: Eğer soruda “hangilerine ulaşılabilir?” diye sorsaydı, cevap I, III ve IV olurdu.
Adım 20: Sorunun “ulaşılamaz” olduğunu tekrar göz önünde bulundurarak, şıkları tekrar inceleyelim. B şıkkı “II ve IV”. Biz IV’e ulaşabiliyorduk. Demek ki B şıkkı da olamaz.
Adım 21: C şıkkı “I, II ve III”. Biz I ve III’e ulaşabiliyorduk, II’ye ulaşamıyorduk. Eğer bu cevap doğruysa, o zaman I ve III yargılarına da ulaşılamaz anlamı çıkar ki bu doğru değil.
Adım 22: D şıkkı “I, III ve IV”. Biz bu üç yargıya da ulaşabiliyorduk. Eğer soru “ulaşılamaz” diye soruyorsa, bu şık da olamaz.
Adım 23: Bu durumda, en net olarak ulaşılamayan yargı II. yargısıdır. Şıklarda “Yalnız II” seçeneği olsaydı, cevap o olurdu. Şıklar arasında bir uyumsuzluk görünüyor. Ancak, sorunun mantığına en uygun olan, kesinlikle yanlış olan yargıyı bulmak.
Adım 24: Eğer şıkları eleyerek gidersek:
- I. yargısına ulaşılabilir.
- IV. yargısına ulaşılabilir.
Bu durumda, I ve IV’ü içeren şıklar olamaz. Çünkü soru “ulaşılamaz” diyor.
- C şıkkı (I, II ve III) ve D şıkkı (I, III ve IV) I. yargısını içeriyor, bu yüzden olamazlar.
- B şıkkı (II ve IV). IV. yargısına ulaşılabildiği için, B şıkkı da olamaz.
Bu durumda geriye sadece A şıkkı “Yalnız II” kalıyor. Bu da bizim II. yargısına ulaşılamayacağını bulmamızla örtüşüyor.
Adım 25: Yani, II. yargısına kesinlikle ulaşılamıyor çünkü afişteki sayılar obezite sorununun açlık sorununun daha fazla olmadığını gösteriyor.
Sonuç: A) Yalnız II