Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün birlikte 6. Ünite Değerlendirme Sorularını çözeceğiz. Hazırsanız başlayalım!
A. Aşağıdaki soruların cevaplarını defterinize yazınız.
1. Demokrasi uygulamalarına tarihimizden örnekler veriniz ve bu uygulamaları açıklayınız.
Bu soru, demokrasinin ülkemizdeki tarihsel gelişimini ve bu süreçteki örnek uygulamaları anlamamızı amaçlıyor. Tarihimizde demokrasiye geçiş sürecinde farklı yönetim şekilleri ve halkın yönetime katılımını sağlayan adımlar olmuştur. Örneğin, Tanzimat Fermanı ve Islahat Fermanı gibi düzenlemeler, vatandaşlık hakları ve yönetime katılım konusunda önemli adımlardır. Meşrutiyet’in ilanı ve ilk meclisin açılması da demokrasi tarihimizin önemli kilometre taşlarındandır. Bu uygulamaları açıklarken, halkın seçme ve seçilme hakkı gibi temel demokratik prensiplerin nasıl hayata geçirildiğini anlatmanız beklenir.
2. Atatürk neden çok partili hayata geçilmesini istemiştir?
Mustafa Kemal Atatürk, Türkiye Cumhuriyeti’nin daha güçlü ve sağlıklı bir demokrasiye sahip olması için çok partili hayatın önemine inanmıştır. Bunun temel nedenleri şunlardır:
- Fikirlerin Çeşitlenmesi: Farklı siyasi görüşlerin ve düşüncelerin parlamentoda temsil edilmesi, ülkenin sorunlarına daha farklı açılardan bakılmasını sağlar.
- Demokrasinin Güçlenmesi: Tek parti yönetiminde görülebilecek olası eksikliklerin ve tekdüzeleşmenin önüne geçerek, daha dinamik bir siyasi ortam yaratmak istemiştir.
- Denetim Mekanizması: Farklı partilerin varlığı, iktidarı denetleme ve hesap sorma mekanizmalarını güçlendirir.
- Halkın Temsili: Toplumdaki farklı kesimlerin ve beklentilerin daha iyi temsil edilebilmesi için çok partili sistemin gerekliliğini görmüştür.
Atatürk’ün temel amacı, Türk milletinin kendi kendini yönetme becerisini en üst düzeyde kullanabileceği bir sistem kurmaktı.
3. Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin sosyal bir devlet olduğuna yönelik örnekler veriniz.
Sosyal devlet, vatandaşlarının temel ihtiyaçlarını karşılamayı, onlara sosyal güvenlik sağlamayı ve toplumdaki dezavantajlı grupları korumayı amaçlayan devlettir. Türkiye Cumhuriyeti’nin sosyal bir devlet olduğunu gösteren bazı örnekler şunlardır:
- Sağlık Hizmetleri: Her vatandaşa ulaşılabilir ve ücretsiz veya düşük maliyetli sağlık hizmeti sunulması. (Örneğin, devlet hastaneleri, üniversite hastaneleri)
- Eğitim Hizmetleri: Her çocuğun eğitim hakkını kullanabilmesi için devlet okullarının ücretsiz olması ve eğitim olanaklarının yaygınlaştırılması.
- Sosyal Güvenlik Kurumları: Emeklilik, işsizlik maaşı, kıdem tazminatı gibi haklarla vatandaşların çalışma hayatı sonrasında veya zor zamanlarında desteklenmesi. (Örneğin, SGK)
- Sosyal Yardımlar: İhtiyaç sahibi ailelere, yaşlılara, engellilere yönelik nakdi veya ayni yardımların yapılması. (Örneğin, SYDV’ler aracılığıyla yapılan yardımlar)
- İşçi Hakları: Çalışma saatlerinin düzenlenmesi, asgari ücret uygulaması, iş sağlığı ve güvenliği önlemleri gibi düzenlemelerle işçilerin haklarının korunması.
Bu örnekler, devletin sadece düzeni sağlamakla kalmayıp, vatandaşlarının refahını ve güvenliğini de önemsediğini göstermektedir.
4. Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin laik bir devlet olmasına toplumsal hayattan örnekler veriniz.
Laiklik, devlet işlerinin din ve vicdan özgürlüğü ilkesine uygun olarak yürütülmesi, din ve devlet işlerinin birbirinden ayrılması demektir. Türkiye Cumhuriyeti’nin laik bir devlet olduğunu gösteren toplumsal hayattan örnekler şunlardır:
- Din ve Vicdan Özgürlüğü: Herkesin istediği inancı seçme, inanmadığı inancı benimseme ve inancını serbestçe yaşama hakkına sahip olması.
- Eğitimde Laiklik: Eğitim sisteminin herhangi bir dine veya mezhebe bağlı olmadan, bilimsel ve akılcı verilere dayanması. Okullarda din dersi seçmeli olsa da, zorunlu değildir ve tüm dinlere eşit mesafededir.
- Kanunların Laikliği: Yasaların dini kurallara değil, akıl ve bilime dayalı olarak hazırlanması. Örneğin, medeni kanun gibi kişisel hak ve sorumlulukları düzenleyen kanunların dini hükümlerden bağımsız olması.
- Kamu Hizmetlerinde Eşitlik: Hiçbir vatandaşın din veya mezhebi nedeniyle kamu hizmetlerinden yararlanma veya kamu görevlerine atanma konusunda ayrımcılığa uğramaması.
- Dini Sembollerin Kamu Alanında Kullanımı: Kamu kurumlarında veya okullarda dini sembollerin zorlayıcı bir şekilde kullanılmaması, kişisel tercihlere bırakılması.
Bu örnekler, Türkiye’de devletin tüm vatandaşların dini özgürlüklerini güvence altına alırken, kendi işleyişini din kurallarına göre değil, akla ve bilime dayalı olarak yürüttüğünü gösterir.
5. Demokrasinin uygulanma süreçlerinde karşılaşılan sorunlardan birini açıklayınız.
Demokrasinin uygulanması her zaman pürüzsüz ilerlemeyebilir. Karşılaşılan sorunlardan biri “Siyasi İstikrarsızlık” olabilir. Bu durum, sık sık hükümet değişiklikleri, koalisyonların bozulması veya erken seçimlerin yaşanması anlamına gelir. Siyasi istikrarsızlık,:
- Ekonomik Sorunlara Yol Açabilir: Yatırımcılar, belirsizlik ortamında yatırım yapmaktan çekinebilir, bu da ekonomik büyümeyi olumsuz etkiler.
- Toplumsal Güveni Azaltabilir: Sürekli değişen yönetimler, halkın devlete ve siyasi sisteme olan güvenini zedeleyebilir.
- Uzun Vadeli Projelerin Gerçekleşmesini Engelleyebilir: Hükümetler kısa vadeli çözümlere odaklanmak zorunda kalabilir, bu da ülkenin kalkınması için önemli olan uzun vadeli projelerin ertelenmesine neden olabilir.
- Karar Alma Süreçlerini Yavaşlatabilir: Sürekli müzakereler ve farklı görüşlerin uzlaştırılması çabası, önemli kararların alınmasını geciktirebilir.
Bu tür sorunlar, demokrasinin sağlıklı bir şekilde işlemesi için çözülmesi gereken önemli meselelerdendir.
B. Aşağıdaki ifadeleri verilen kavramlardan uygun olanlarla tamamlayınız (Gerekli yerlerde kavramlara uygun ekler getirebilirsiniz).
muhalefet partisi | demokratik uygulamalar | laiklik ilkesi | Birleşmiş Milletler
İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirgesi | Milletler Cemiyeti | demokrasi | Cumhuriyet
1. Kişinin vatandaşı olduğu ülkedeki yönetimde tüm vatandaşlarla eşit hakka sahip olmasınademokrasidenir.
Burada, bir ülkedeki tüm insanların kanun önünde eşit olması ve yönetime katılma hakkına sahip olması durumundan bahsediliyor. Bu, demokrasinin temel özelliklerinden biridir.
2. Fransız İhtilali’nden sonramilliyetçilikkabul edilmiştir.
Fransız İhtilali, sadece demokrasiyi değil, aynı zamanda milliyetçilik akımının da yaygınlaşmasına neden olmuştur. İnsanların kendi ulusal kimliklerini ve bağımsızlıklarını vurgulaması bu dönemde önem kazanmıştır. (Not: Görselde milliyetçilik kavramı verilmemiş, ancak sorunun bağlamına uygun en olası kelimedir.)
3. I. Dünya Savaşı’ndan sonra uluslararası barışı sağlamak, savaşları önlemek, demokrasileri koru-mak amacıylaMilletler Cemiyetikurulmuştur.
I. Dünya Savaşı’nın yıkımından sonra, benzer savaşların tekrar yaşanmaması ve dünya barışının sağlanması amacıyla Milletler Cemiyeti kurulmuştur. Bu, uluslararası işbirliğinin bir örneğidir.
4. Türkiye Cumhuriyeti’nde kurulan ilkCumhuriyet Halk FırkasıTerakkiperver Cumhuriyet Fırkası-dır.
Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk yıllarında kurulan ilk siyasi parti Cumhuriyet Halk Fırkası’dır. Ancak, soruda bahsedilen Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası da ilk muhalefet partilerinden biridir ve Cumhuriyet ilan edildikten sonra kurulmuştur. Sorunun tam olarak ne sorduğu net olmasa da, bağlam gereği bu şekilde bir tamamlama düşünülebilir. (Not: Görselde ilk siyasi parti olarak “Cumhuriyet Halk Fırkası” verilmemiş, ancak bağlamı tamamlamak için bu bilgi gereklidir.)
5. Herkesin vicdan, dinî inanç ve kanaat hürriyetine sahip olmasılaiklik ilkesibir ge-reğidir.
Laik devlet, vatandaşlarının din ve vicdan özgürlüğünü güvence altına alır. Herkesin dilediği gibi inanma veya inanmama hakkı, laikliğin temel bir gereğidir.
6. Sınıf başkanlarının seçimidemokratik uygulamalarörnektir.
Sınıf başkanı seçimleri, öğrencilerin kendi temsilcilerini seçme hakkını kullandığı küçük çaplı bir demokrasi örneğidir. Bu, demokratik katılımın nasıl olabileceğini gösterir.
C. Aşağıdaki ifadeler doğru ise ifadelerin başındaki kutucuklara“D”, yanlış ise “Y” yazınız.
- 1. İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirgesi’nde mülkiyet hakkı güvence altına alınmıştır.
- 2. Serbest Cumhuriyet Fırkasının genel başkanı Kâzım Karabekir’dir.
- 3. Türkiye Cumhuriyeti, demokratik bir devlettir.
- 4. Demokrasilerde hukuk devleti ilkesi benimsenmiştir.
- 5. Türkiye’de cumhuriyetin ilanıyla ilk anayasa yürürlüğe girmiştir.
- 6. Antik Roma’da konsüllerin ordu komutanlığı, yargılama ve ülkeyi yönetmek gibi sorumluluk-ları vardı.
D
İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi gibi belgelerde, özel mülkiyet hakkı temel insan haklarından biri olarak kabul edilir ve güvence altına alınır.
D
Evet, Serbest Cumhuriyet Fırkası’nın kurucuları arasında yer alan ve genel başkanlığını üstlenen isimlerden biri Kâzım Karabekir’dir.
D
Türkiye Cumhuriyeti, anayasasında belirtildiği gibi demokratik bir devlettir. Halkın egemenliği esasına dayanır ve seçimlerle yöneticiler belirlenir.
D
Hukuk devleti, tüm vatandaşların ve devletin kanunlara bağlı olduğu, kanunların üstünlüğü ilkesinin geçerli olduğu bir yönetim biçimidir. Demokrasinin temel taşlarından biridir.
Y
Türkiye’de ilk anayasa (Teşkilat-ı Esasiye Kanunu) 1921 yılında ilan edilmiştir. Cumhuriyet ise 1923 yılında ilan edilmiştir. Yani ilk anayasa cumhuriyet ilanından önce yürürlüğe girmiştir.
D
Antik Roma Cumhuriyeti döneminde konsüller, hem askeri liderlik hem de idari ve yargısal yetkilere sahip en üst düzey yöneticilerdi. Bu nedenle bu ifade doğrudur.
Sayfa numarası: 240