Merhaba sevgili öğrencilerim! Sosyal bilgiler dersimiz için gönderdiğiniz soruları adım adım birlikte çözeceğiz. Hazırsanız başlayalım!
7. Tarihte ilk kez hangi belgeyle mutlak iktidarın gücü sınırlanmıştır?
a) Amerikan Bağımsızlık Bildirgesi
b) İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi
c) Magna Carta Libertatum
d) 1789 İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirgesi
Çözüm:
Bu soruda tarihte ilk kez bir belgenin, kralların veya yöneticilerin sınırsız gücünü kısıtladığı soruluyor. Bu önemli belge, İngiltere’de 1215 yılında imzalanan ve kralın yetkilerini sınırlayan Magna Carta Libertatum‘dur. Diğer seçeneklerdeki belgeler de hak ve özgürlükleri güvence altına almıştır ancak Magna Carta, mutlak gücün sınırlandırılması anlamında tarihteki ilk adımlardan biridir.
Doğru Cevap: c) Magna Carta Libertatum
8. Aşağıda 1215 yılında İngiltere’de yayımlanmış Magna Carta Libertatum’un bazı maddeleri verilmiştir.
- Özgür hiç kimse ülke kanunlarına göre muhakeme edilip hüküm giymeden tutuklanmayacak, mal ve mülkünden yoksun bırakılmayacak, kanun dışı ilan edilmeyecek, sürgün edilmeyecek veya hangi şekilde olursa olsun zarara uğratılmayacaktır.
- Haksız ve memleket kanunlarına aykırı olarak alınmış olan bütün para cezaları tamamen geri verilecektir.
- Hiçbir görevli taşınabilir malları borcunu ödemeye yeterli olduğu sürece borçlunun topraklarına veya kazancına el koymayacaktır.
Bu maddelerden hareketle;
I. Kralın yetkilerinin sınırlandırılması amaçlanmıştır.
II. Hukuk devleti ön plana çıkarılmaya çalışılmıştır.
III. Keyfi yönetim anlayışına son verilmek istenmiştir.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?
a) I ve II
b) I ve III
c) II ve III
d) I, II ve III
Çözüm:
Sevgili gençler, bu soruda Magna Carta’nın bazı maddelerine bakarak hangi yargılara ulaşabileceğimiz soruluyor. Maddeleri dikkatlice inceleyelim:
Adım 1: İlk maddeye baktığımızda, kimsenin keyfi olarak tutuklanamayacağını, malına el konulamayacağını görüyoruz. Bu, kralın veya yetkililerin keyfi uygulamalarına bir sınırlama getiriyor. Bu da “Keyfi yönetim anlayışına son verilmek istenmiştir” (III. yargı) çıkarımını destekliyor.
Adım 2: İkinci ve üçüncü maddeler de yine kişilerin haklarının güvence altına alındığını, haksız yere cezalandırılmayacağını ve mallarına el konulamayacağını belirtiyor. Bu durumlar, kanunların üstünlüğünü ve herkesin kanunlara tabi olması gerektiğini gösteriyor. Bu da “Hukuk devleti ön plana çıkarılmaya çalışılmıştır” (II. yargı) çıkarımını destekliyor.
Adım 3: Bu maddelerle kralın da keyfi davranamayacağı, kanunlara uyması gerektiği anlaşılıyor. Bu da doğrudan “Kralın yetkilerinin sınırlandırılması amaçlanmıştır” (I. yargı) sonucunu ortaya koyuyor.
Yani bu maddelerden hareketle üç yargıya da ulaşabiliyoruz.
Doğru Cevap: d) I, II ve III
9. Islahat Fermanı’nın Bazı Maddeleri
- Gayrimüslimlere devlet memuru olma, askerlik yapma, askerî okullara girme konularında Müslümanlarla aynı haklar tanınacaktır.
- Vergide eşitlik ve adalet sağlanacak, gayrimüslimlerden alınan cizye vb. vergiler kaldırılacaktır.
- Bütün dinî cemaatlere din ve ibadet özgürlüğü sağlanacaktır.
- Gayrimüslimlerin ibadethaneleri, okulları, mezarlıkları gibi yapıları tamir etmelerine, yenilerini inşa etmelerine izin verilecektir.
- Yargılamalar halka açık ve adil yapılacaktır.
- İşkence, kötü muamele yasaklanacak, hapishane ve ceza şartları iyileştirilecektir.
- Gayrimüslimler, meclislere seçilebilecektir.
Islahat Fermanı’nın verilen maddelerinden hareketle;
I. Hiçbir ayrım gözetilmeden Osmanlı tebaasının yasa önünde eşitliği sağlanacaktır.
II. Kamu hizmetlerinde gayrimüslimlerle Müslümanlar arasında ayrım gözetilmeyecektir.
III. Hristiyan ve Musevi cemaatler dinlerinin gerektirdiği faaliyetleri serbestçe yapabilecektir.
yargılarından hangileri söylenebilir?
a) I ve II
b) I ve III
c) II ve III
d) I, II ve III
Çözüm:
Şimdi de Islahat Fermanı’nın maddelerine bakarak hangi sonuçlara ulaşabileceğimizi bulalım:
Adım 1: İlk maddeye göre, Müslümanlarla gayrimüslimlere askerlik, memurluk gibi konularda aynı haklar veriliyor. İkinci maddede vergide eşitlikten bahsediliyor. Bu maddeler, Osmanlı Devleti’ndeki tüm vatandaşların (tebaanın) yasa önünde eşitlendiğini gösteriyor. Bu yüzden “Hiçbir ayrım gözetilmeden Osmanlı tebaasının yasa önünde eşitliği sağlanacaktır” (I. yargı) çıkarımı doğrudur.
Adım 2: İlk maddede devlet memuru olma ve askerlik yapma gibi konularda Müslümanlarla gayrimüslimlere eşit haklar tanınması, “Kamu hizmetlerinde gayrimüslimlerle Müslümanlar arasında ayrım gözetilmeyecektir” (II. yargı) sonucunu destekliyor.
Adım 3: Üçüncü maddede “Bütün dinî cemaatlere din ve ibadet özgürlüğü sağlanacaktır” ve dördüncü maddede “Gayrimüslimlerin ibadethaneleri, okulları, mezarlıkları gibi yapıları tamir etmelerine, yenilerini inşa etmelerine izin verilecektir” ifadeleri yer alıyor. Bu maddeler, Hristiyan ve Musevi cemaatlerin dinî vecibelerini serbestçe yerine getirebileceğini açıkça gösteriyor. Bu nedenle “Hristiyan ve Musevi cemaatler dinlerinin gerektirdiği faaliyetleri serbestçe yapabilecektir” (III. yargı) çıkarımı da doğrudur.
Gördüğünüz gibi, Islahat Fermanı’nın bu maddelerinden hareketle üç yargıya da ulaşabiliyoruz.
Doğru Cevap: d) I, II ve III
Umarım bu çözümler ve açıklamalar sizin için faydalı olmuştur. Anlamadığınız yer olursa çekinmeden sorun lütfen! Başarılar dilerim!