Merhaba canım öğrencim! Sosyal bilgiler dersimizden harika bir konuyla karşınızdayım. İnsanlar arasındaki iletişimin ne kadar önemli olduğunu ve bunu yaparken kullandığımız dilin nasıl farklı etkiler yarattığını birlikte öğreneceğiz. Hazırsan, görseldeki soruları adım adım çözelim ve iletişim dilimizi daha da bilinçli kullanalım!
—
İnsanlar birbirleriyle iletişim kurarken suçlayıcı bir dil kullanmaktan kaçınmalıdır. İletişimde “sen dili” yerine “ben dili” tercih edilmelidir. Sen dili; karşımızdaki kişiyi suçlayan, yargılayan, eleştiren ifadeler içerir. Sen dili; davranışa, tutuma, söze, duyguya, düşünceye odaklanmaz; doğrudan kişiliği hedef alır. “Benimle hiç ilgilenmiyorsun.”, “Beni hiç anlamıyorsun.”, “Hep bana kızıyorsun.” gibi ifadeler sen dili kullanımına örnek verilebilir.
Ben dili ile kurulan iletişimde birey; bir davranış, tutum, söz, duygu, düşünce karşısında ne hissettiğine ne düşündüğüne odaklanır ve karşısındakini suçlamadan duygularını ifade eder. “Zamanının çoğunu bilgisayar kullanımına ayırdığında birlikte yeterince vakit geçiremediğimizi düşünüyorum.”, “İçinde bulunduğum durumu tam olarak anlatamadığımı düşünüyorum.”, “Yaptıklarıma gösterdiğin tepkiler, kendimi kötü hissetmeme neden oluyor.” gibi ifadeler ben dili kullanımına örnek verilebilir.
Aşağıda sen dili ile ben dilinin özellikleri verilmiştir. Verilenleri inceleyiniz.
| Sen Dilinin Özellikleri | Ben Dilinin Özellikleri |
|
|
Etkinlik Zamanı
A. Aşağıdaki görselleri inceleyip hangi iletişim dilinin kullanıldığını söyleyiniz.
Görsel 1:
Konuşma balonu:
“Ne yaptın da bilgisayarı bozdun?”
Bu görselde baba, kızına karşı suçlayıcı bir dil kullanıyor. “Ne yaptın da bilgisayarı bozdun?” ifadesi, doğrudan kızın davranışını değil, onu suçlayıcı bir şekilde eleştiriyor. Bu, sen dili kullanımına bir örnektir. Çünkü burada odak noktası, bilgisayarın bozulması değil, “senin yüzünden bozuldu” gibi bir suçlama.
Görsel 2:
Konuşma balonu:
“Bence sen maç yapma konusunda pek iyi değilsin.”
Bu görselde ise bir çocuk, diğer çocuğa karşı daha yapıcı bir yorumda bulunuyor. “Bence sen maç yapma konusunda pek iyi değilsin.” ifadesi, doğrudan kişiyi değil, onun bir becerisini konu alıyor. Bu, sen dili ile ben dili arasındaki ince bir çizgi gibi görünebilir, ancak burada doğrudan bir suçlama yerine, bir gözlem ve tavsiye niteliği taşıyor. Ancak metinde verilen örneklere baktığımızda, “sen dili” daha çok suçlayıcı ve yargılayıcıdır. Bu ifade, doğrudan bir suçlama olmasa da, yine de karşıdaki kişiyi eleştiren bir yapıda. Eğer bunu “Maç yaparken biraz daha pratik yapsan daha iyi olabilirsin, çünkü bazen zorlanıyorsun gibi görünüyor.” şeklinde ifade etseydik, bu daha çok ben dili yaklaşımına yaklaşırdı. Mevcut haliyle, bu ifade de sen dilinin bir yorumu olarak değerlendirilebilir çünkü yine karşıdaki kişinin bir yeteneği hakkında yargıda bulunuyor. Ancak, metnin genel bağlamında, sen dili daha çok “Sen şöylesin, sen böylesin” gibi doğrudan suçlamalar içerirken, bu ifade daha çok bir değerlendirme gibi duruyor. Yine de, bu tür ifadeler karşıdaki kişiyi savunmaya itebilir.
Sonuç: Görsel 1’deki konuşma **sen dili** kullanıldığına dair net bir örnektir. Görsel 2’deki konuşma ise, doğrudan bir suçlama olmasa da, yine de karşıdaki kişiyi değerlendiren bir yapıda olduğu için sen dili kategorisine daha yakındır.
B. Sizinle sen dili ile iletişim kurulduğunda kendinizi nasıl hissedersiniz? Açıklayınız.
Sevgili öğrencim, sen dili ile iletişim kurulduğunda insanlar genellikle kendilerini şu şekillerde hissedebilirler:
- Üzgün ve Kırgın: Suçlandığını veya yargılandığını hissettiğinde insan üzülür.
- Savunmaya Geçmiş: Kendini açıklamak veya karşıdaki kişiye kendini haklı çıkarmak için çaba gösterir.
- Kızgın veya Öfkeli: Haksızlığa uğradığını düşünebilir ve bu da öfkeye yol açabilir.
- Anlaşılmamış: Duygularının veya düşüncelerinin önemsenmediğini hissedebilir.
- Değersiz: Kişiliğinin eleştirildiğini düşünerek kendine olan güveni azalabilir.
- İletişimden Kaçınma İsteği: Sürekli suçlanan bir ortamda bulunmak istemeyebilir.
Özetle, sen dili ile kurulan iletişim, karşıdaki kişide olumsuz duygular uyandırır ve sağlıklı bir iletişim kurulmasını engeller.
Unutma canım öğrencim, iletişimde “ben dili” kullanarak hem kendimizi daha iyi ifade edebiliriz hem de karşımızdaki kişiyi incitmeden, sorunları çözmek için daha yapıcı bir yol izleyebiliriz.