Merhaba canım öğrencim! Sosyal Bilgiler dersimizin bu bölümünde, görseldeki soruları birlikte adım adım çözeceğiz. Hadi başlayalım!
Doğu illerimizde çıkan Şeyh Said isyanından sonra hükümet güvenlik ile ilgili bazı kararlar aldı. Ardından Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası kapatıldı.
Mustafa Kemal Paşa, 1930 yılında çok partili hayata geçilmesi için bir girişim başlattı. O sırada Türkiye’nin Paris Büyükelçisi Ali Fethi (Okyar) Bey ile bir görüşme yaptı. Kendisinden yeni bir parti kurmasını istedi. Böylece Mecliste özgür bir tartışma ortamının oluşacağını ve Meclisin denetim ve eleştiri faaliyetini daha iyi yapacağını belirtti. Hatta Mustafa Kemal Atatürk, kardeşi Makbule Hanım’ın ve yakın arkadaşı Mehmet Nuri (Conker) Bey’in yeni kurulacak partinin kurucuları olmalarını sağladı. Yeni parti, Serbest Cumhuriyet Fırkası ismiyle 1930’da kuruldu. Serbest Cumhuriyet Fırkası, kısa zamanda halktan büyük ilgi gördü. Ancak Serbest Cumhuriyet Fırkası Genel Başkanı Ali Fethi Bey, güvenlikle ilgili kaygılarını dile getirerek kurulmasından üç ay sonra partisini kapattı.
Atatürk’ün Türk demokrasisinin gelişimine katkılarından biri kendi döneminde kadınların seçme ve seçilme hakkını kazanmasıydı. Cumhuriyet’in ilanından sonra Türk kadınına belediye seçimlerine katılma (1930), muhtar seçme ve seçilme (1933), milletvekili seçme ve seçilme (1934) hakları tanındı. Böylece kadınlar da yerel ve genel seçimlerde oy kullanmaya; muhtar, belediye başkanı ve milletvekili olmaya başladı.
Atatürk’ün sağlığındaki çok partili hayata geçiş denemeleri kalıcı olamadı. Ancak Atatürk, yeni kurulan bir ülkede demokrasiden ve çok partili hayat düşüncesinden vazgeçmedi. Onun demokrasiyle ilgili düşünceleri ve uygulamalarıyla gelecekteki çok partili hayatın temelleri atıldı.
Atatürk Türk demokrasisinin gelişimine sosyal ve hukuksal alanda da katkılar yaptı. Hukukun üstünlüğünün kabul edilmesi, kadın-erkek eşitliğinin sağlanması, Türk Medeni Kanunu’nun yürürlüğe girmesi, kadınlara siyasal hakların tanınması gibi uygulamalar Türkiye’de demokrasinin gelişimine katkı sağladı.
Etkinlik Zamanı
Atatürk Dönemi’ndeki tarihsel gelişmelerle ilgili kronolojiyi örnekteki gibi doldurunuz.
Görseldeki zaman çizelgesine ve altındaki kutucuklara bakarak Atatürk dönemindeki önemli olayları yerleştireceğiz. Zaman çizelgesinde yıllar verilmiş ve bu yılların altına da olayların isimleri gelecek.
Adım 1: Öncelikle zaman çizelgesindeki yıllara bakalım: 1915, 1917, 1919, 1920, 1921, 1922, 1923, 1924, 1925, 1926, 1927, 1928, 1929, 1930.
Adım 2: Şimdi alt kısımdaki kutucuklardaki olaylara bakalım: Amasya Genelgesi, Kongresi, Kongresi, Meclisi, ilanı.
Adım 3: Bu olayların hangi yıllarda gerçekleştiğini hatırlayarak zaman çizelgesine yerleştirelim.
- 1919 yılında Amasya Genelgesi yapılmıştır. Zaman çizelgesindeki 1919 yılının altına “Amasya Genelgesi” yazılacak.
- 1919 yılında Erzurum Kongresi yapılmıştır. Zaman çizelgesindeki 1919 yılının altına “Kongresi” yazılacak. (Aynı yıla denk geldiği için alt alta gelebilir veya yan yana gösterilebilir. Görselde 1919’un altında zaten bir nokta var, buraya Erzurum Kongresi yazılabilir. Alt sıradaki ilk “Kongresi” kutucuğu da buna uyuyor.)
- 1920 yılında Alaşehir Kongresi yapılmıştır. Zaman çizelgesindeki 1920 yılının altına “Kongresi” yazılacak. Alt sıradaki ikinci “Kongresi” kutucuğu da buna uyuyor.
- 1920 yılında TBMM açıldı ve Meclis faaliyete geçti. Zaman çizelgesindeki 1920 yılının altına “Meclisi” yazılacak. Alt sıradaki “Meclisi” kutucuğu da buna uyuyor.
- 1923 yılında Cumhuriyet’in ilanı gerçekleşti. Zaman çizelgesindeki 1923 yılının altına “ilanı” yazılacak. Alt sıradaki “ilanı” kutucuğu da buna uyuyor.
Görselde, 1919 yılına ait “Amasya Genelgesi” ve “Kongresi” için ayrı ayrı kutucuklar verilmiş gibi görünüyor. Zaman çizelgesinde 1919’un altında bir nokta var. Bu noktanın altında da “Amasya Genelgesi” kutucuğu gösterilmiş. Ardından bir “Kongresi” kutucuğu daha geliyor. Bu, Erzurum Kongresi’ni ifade ediyor olabilir. Yine 1920 yılı için de bir “Kongresi” ve “Meclisi” kutucukları var. Bu da Alaşehir Kongresi ve TBMM’nin açılışını temsil ediyor olabilir. En son 1923 yılı için ise “ilanı” kutucuğu var, bu da Cumhuriyet’in ilanıdır.
Görseldeki bu yerleştirme, olayların kronolojik sırasını ve hangi yıla denk geldiğini anlamamıza yardımcı oluyor.
Sonuç:
Zaman çizelgesindeki yılların altına, ilgili olayların isimleri (Amasya Genelgesi, Kongresi, Meclisi, ilanı vb.) yerleştirilecektir.
Atatürk’ün Türk demokrasisine katkılarını açıklayınız.
Sevgili öğrencim, metinde Atatürk’ün Türk demokrasisine birçok önemli katkısı olduğu anlatılmış. Bunları maddeler halinde sıralayabiliriz:
- Çok Partili Hayat Denemeleri: Atatürk, yeni kurulan Türkiye’de demokrasinin yerleşmesi için çok partili hayata geçişi desteklemiştir. Serbest Cumhuriyet Fırkası gibi partilerin kurulmasına öncülük etmiştir. Bu denemeler kalıcı olmasa da, demokrasinin temellerinin atılmasına yardımcı olmuştur.
- Kadın Haklarının Tanınması: En önemli katkılarından biri de Türk kadınına siyasi haklar tanınmasıdır. Kadınlar, Atatürk sayesinde belediye seçimlerine katılma, muhtar seçme ve seçilme, milletvekili seçme ve seçilme gibi haklara sahip olmuşlardır. Bu, demokrasinin daha kapsayıcı olması açısından çok önemlidir.
- Hukuksal Düzenlemeler: Hukukun üstünlüğünün kabul edilmesi ve Türk Medeni Kanunu’nun yürürlüğe girmesi gibi adımlar, hukukun her birey için eşit uygulanmasını sağlamıştır. Bu da demokrasinin sağlam temeller üzerine kurulmasına yardımcı olmuştur.
- Kadın-Erkek Eşitliği: Toplumda kadın ve erkek eşitliğinin sağlanması, demokrasinin temel ilkelerinden biridir ve Atatürk bu konuda önemli adımlar atmıştır.
- Siyasal Hakların Tanınması: Kadınlara siyasal hakların tanınması, onların da ülke yönetimine katılımını sağlayarak demokrasinin gelişmesine büyük katkı sağlamıştır.
Kısacası Atatürk, hem siyasi hem de sosyal alanda yaptığı yeniliklerle Türkiye’de demokrasinin gelişmesi ve kökleşmesi için çok önemli çalışmalar yapmıştır.